Đỉnh đồng niêm phong

Chương 18: Đỉnh đồng niêm phong

Bốn người lính khiêng cái đỉnh đồng ra, đặt lên đầu bàn dài, ngay cạnh bảy bát hương thử còn đang tỏa khói.

Cái đỉnh ba chân, cao ngang thắt lưng người lớn, thân đúc hoa văn mây cuốn, đã ngả màu xanh rêu. Miệng đỉnh dán chéo hai dải giấy niêm màu vàng, đóng dấu son của bộ Lễ, góc giấy đã ố vì mười tháng nằm trong kho. Theo sau là một cái hòm gỗ nhỏ, cũng dán niêm.

Quan Lang trung bước tới, tự tay xem dấu niêm. Ông gọi viên chủ sự trẻ và ông Thủ từ già cùng xem. Ba người gật đầu. Dấu còn nguyên.

Ông bóc niêm.

Người xem ngoài hàng rào nhổm cả lên. Lính phải giữ dây.

Trong lòng đỉnh là một lớp tro xám, phẳng lì như mặt ao đóng váng. Cắm trên lớp tro ấy là ba mẩu chân hương nhuộm đỏ, ngắn cỡ một đốt ngón tay, đầu cháy đen. Ba nén hương sáng mồng năm tháng Hai, phần còn lại sau khi đầu hương gãy và tắt.

Quan Lang trung cúi xuống, cầm lấy một mẩu, rút lên khỏi tro.

Ông lật nó lại trên lòng bàn tay.

Chân tăm cắt ngang, phẳng, sắc cạnh như vừa qua một lưỡi dao bàn.

Ông rút mẩu thứ hai. Phẳng. Mẩu thứ ba. Phẳng.

Ông mở cái hòm gỗ nhỏ. Trong đó là những nén hương còn lại của mẻ tháng Hai, buộc thành bó, hơn năm trăm nén. Ông rút một nén bất kỳ. Lật lại. Chân bằng. Rút nén nữa. Chân bằng.

Ông đặt cả ba mẩu chân hương lên tấm vải vàng, xếp thành một hàng, rồi quay sang Khê Vân.

– Cô nói đi.

Khê Vân bước lên. Nàng đưa tay lên búi tóc, rút ra một nén hương. Mười tháng, nén hương ấy đã nằm trên đầu nàng, rồi dưới gối, rồi trong vạt áo. Sáng nay nàng cài nó lại lên tóc. Nàng đặt nó lên tấm vải vàng, cạnh ba mẩu chân hương.

– Bẩm quan, đây là một nén trong bó lưu của mẻ Tịnh Đàn năm Bính Dần, mẻ cháu pha từ tháng Chạp. Lệ nhà họ Phương, mẻ nào cũng giữ một bó lưu hai mươi nén. Cháu giữ được một nén. Mười bảy nén khác ở đây.

Nàng đặt cạnh đó cái ống tre dì Thoa đưa, mở nút, rút ra bó hương buộc lạt đỏ.

– Hương Phương Ký ba đời nay, chân tăm vát xéo một nhát, nhọn như ngòi bút, để cắm vào tro cho sâu. Ông cố cháu đặt ra lệ ấy. Xưởng Gò Sậy chưa bao giờ cắt chân bằng.

Quan Lang trung cầm nén lưu lên. Chân vát nhọn, mặt cắt nhẵn và bóng.

– Cô bảo bó lưu này là của mẻ Tịnh Đàn tháng Chạp năm ngoái. Lấy gì làm chứng?

– Bẩm quan, tôi làm chứng.

Dì Thoa đứng ngoài hàng rào, chỗ dành cho đàn bà nhà các hiệu. Dì không cao giọng, nhưng cả rạp nghe rõ. Lính nhìn quan. Quan gật đầu. Dì bước qua sợi dây, đi vào rạp, cúi chào.

– Tôi là Kim thị, vợ Phương Đình Khiêm. Đêm mồng năm tháng Hai, tôi lấy bó lưu này từ buồng sau bếp nhà họ Phương, trước khi người khác kịp lấy. Tôi khâu nó vào gối con trai tôi, giữ suốt mười tháng, đến đầu tháng này mới cắt chỉ. Lạt đỏ là lạt nhà tôi, nút buộc là nút của con bé.

Chú hai cười lần nữa. Nhưng lần này tiếng cười ngắn hơn.

– Bẩm quan, đàn bà trong nhà bênh nhau. Bó lưu ấy ai biết nó làm khi nào. Mà chân bằng thì có gì lạ. Từ năm ngoái xưởng tôi đã đổi dao, cắt bằng cho nhanh. Thợ già về hết rồi.

– Bẩm quan, – ông Thủ từ già bỗng lên tiếng.

Ông vẫn ngồi trên ghế tựa, hai tay chống lên đầu gậy. Giọng ông run run vì tuổi tác, nhưng từng chữ rõ ràng.

– Ba mươi năm tôi cắm hương Phương Ký trước án liệt thánh. Năm nào tôi cũng nói đùa với người nhà họ Phương: hương nhà các ông nhọn như ngòi bút, cắm vào tro ngọt như dao vào bánh đúc. Sáng mồng năm tháng Hai năm nay, tôi đứng cạnh quan Lang trung, đưa hương cho quan. Quan cắm nén thứ hai, cắm không ngập. Phải ấn mạnh tay. Tôi thấy. Tôi nghĩ mình già rồi lẩm cẩm. – Ông ngừng lại, thở. – Tôi không lẩm cẩm.

Quan Lang trung không nói gì. Hai nếp nhăn bên mép ông hằn sâu. Ông nhớ. Khê Vân thấy ông nhớ.

Rồi quan quay sang bàn thử hương. Ông rút nén hương Phương Ký còn đang cháy ra khỏi bát đồng, lật lại.

Chân bằng.

Ông rút nén Kiều Thịnh. Chân bằng.

Ông rút nén Vạn Sa. Chân vát xéo, một nhát.

– Phương Ký hôm nay chân bằng, – quan nói, như nói với chính mình. – Mẻ tháng Hai chân bằng. Kiều Thịnh hôm nay chân bằng. – Ông nhìn sang chú hai. – Ông Phương. Ông bảo từ năm ngoái xưởng ông đã đổi dao. Thế bó lưu này, chân vát, của mẻ nào?

– Của nó tự làm, – chú hai nói. – Làm riêng. Để vu cho tôi.

– Thế thì ta đốt thử, – quan nói.

Ông rút một nén từ cái hòm gỗ của Thái miếu, một nén từ bó lưu, cắm vào hai bát tro trống, châm lửa.

Nén lưu cháy đều. Mùi Tịnh Đàn bay ra, đúng cái mùi mà ba mươi năm ông Thủ từ đã cắm trước án, ngọt như gỗ ướt, ấm như mở cửa phòng mùa đông. Ông Thủ từ già nhắm mắt lại.

Nén Thái miếu cháy âm ỉ. Khói vàng, đặc. Rồi mùi chua, như nồi cơm nguội để qua đêm mùa nồm. Chưa được nửa tấc, tắt.

Cả rạp im phăng phắc. Người đứng gần còn ngửi thấy cái mùi chua ấy.

Ông Thủ từ già cầm nén hương tắt lên, bẻ đôi. Lõi bên trong ẩm, bột dính vào tăm như hồ.

– Bột bời lời trộn bột sắn ủ chua, – Khê Vân nói. – Bẩm quan, một hũ bột y như thế đang nằm trong kho nha môn châu Vạn Sa, quan Tri châu niêm phong từ tháng Bảy, ghi sổ rõ ràng. Bột ấy làm ở cối nhà lão Mão xóm Cối, cuối tháng Giêng năm nay, ba bao. Người đặt hàng là quản sự hiệu Kiều Thịnh. Người dẫn đường là ông Tạ Lũy, quản sự xưởng Phương Ký, đang đứng kia. Hương niêm hộp từ hai mươi tháng Chạp, bột làm cuối tháng Giêng. Hương cháy ở Thái miếu không thể là hương cháu pha.

Tạ Lũy lùi lại một bước. Chân trái hắn khuỵu xuống.

Kiều Bá Hành bước ra khỏi hàng. Ông ta cúi chào quan Lang trung rất thấp, giọng vẫn chậm và nhẹ.

– Bẩm quan. Xưởng Kiều Thịnh nhận làm hương thô cho Phương Ký, đó là việc buôn bán, có giấy tờ. Hương người ta mua về làm gì, nhãn gì, cắm ở đâu, tôi không biết. Quản sự nào của tôi làm sai, tôi xin giao người cho quan.

Chú hai quay phắt sang nhìn ông ta. Lần đầu tiên, Khê Vân thấy mặt chú hai trắng bệch.

– Ông… – chú nói.

Kiều Bá Hành không nhìn lại. Chuỗi hạt trầm trong tay ông lại lần đều.

– Ông Phương nói một câu thì phải có người làm chứng, – Kiều Bá Hành nói, vẫn nhìn quan. – Cô cả cũng thế. Bột ở Vạn Sa, ai làm chứng là bột ấy vào hộp Phương Ký? Ai tận mắt thấy hương bị tráo?

Đúng lúc ấy, ngoài hàng rào có tiếng dạt người ra.

Một ông già lưng còng đi vào, tóc bạc trắng, áo nâu sờn vai, tay chống một cây gậy tre. Đi sau ông là một thằng thanh niên gầy như cái que, cúi gằm mặt. Đi sau nữa là một người đàn bà to béo, giọng khàn khàn đang mắng lính vì bị chặn, và một thằng bé đi khập khiễng chân trái.

Ông Đắc dừng lại ở sợi dây. Ông nhìn vào rạp, nhìn tấm vải vàng có ba mẩu chân hương bằng nằm cạnh một nén hương vát. Rồi ông nhìn Khê Vân.

– Bẩm quan, – ông nói. – Tôi làm chứng.

Ông kể. Chậm, từng đoạn, như người kể chuyện cuối cùng mình biết. Đêm mồng ba tháng Hai. Nhà thờ họ Phương. Tạ Lũy cầm đèn. Ba mươi hộp. Sáu trăm nén Kiều Thịnh làm. Sáu trăm nén Tịnh Đàn đem đốt. Con dấu niêm của thợ cả. Tờ nhận tội của thằng cháu. Lời dặn vát lại chân.

– Tôi không vát, – ông nói. – Một cây cũng không.

– Lão già này điên rồi! – chú hai nói, giọng vỡ ra. – Bẩm quan, cháu nội lão gây án gãy chân người ta, lão sợ tôi đưa giấy lên phủ, nên lão bịa ra…

– Nhà tôi không kiện!

Bà Ngát hét lên từ ngoài hàng rào, to đến mức mấy con chim sẻ trên mái rạp bay vụt đi.

– Nhà tôi không kiện, ông Hai ạ! Chân thằng Bống nhà tôi lành rồi! Ba chục lạng của ông tôi trả lại, tôi đi vay mà trả, ông cầm về mà đếm cho đủ!

Lính chưa kịp bảo bà im. Đám người xem cười ồ.

Quan Lang trung giơ tay lên. Tiếng cười tắt.

Ông nhìn chú hai rất lâu, cái nhìn như người đang cân một vật trong lòng bàn tay. Rồi ông ra lệnh. Phương Đình Cung và Tạ Lũy bị giữ lại bộ Lễ để tra hỏi việc tráo hương tiến Thái miếu. Kiều Bá Hành phải ở lại, cùng sổ sách xưởng Kiều Thịnh. Người đi Vạn Sa lấy hũ bột trong kho nha môn Vạn Sa và gọi lão Mão. Hiệu Phương Ký và hiệu Kiều Thịnh bị gạch khỏi cuộc thử năm nay.

Lính dẫn chú hai đi qua trước mặt Khê Vân. Chú không nhìn nàng. Chú nhìn ra ngoài hàng rào, về phía gốc bàng trụi lá. Nàng cũng nhìn theo.

Cha nàng vẫn đứng đó, hai tay buông thõng, như hôm ở nhà thờ. Nhưng lần này ông không cúi đầu. Ông đang nhìn thẳng vào em trai mình.

Khi mọi thứ đã yên, quan Lang trung quay về án thư. Ông ngồi xuống, cầm bút, rồi dừng lại.

– Hiệu Vạn Sa, – ông nói. – Năm Mậu Thìn, hương Vạn Sa tiến Thái miếu. Bảng Ngự hương sẽ do bộ Lễ khắc lại. – Ông ngẩng lên nhìn nàng. – Trên bảng, cô muốn ghi tên hiệu nào?

— Hết chương 18 —