Ba trăm lạng

Chương 12: Ba trăm lạng

Hiệu Kiều Thịnh ở phố Đông Thuận có cái cửa rộng bằng ba gian nhà thường, bậc thềm đá xanh. Hai bên cửa đặt hai cái lư đồng to bằng cái chum, ngày nào cũng đốt trầm từ sáng sớm cho thơm cả đầu phố.

Khê Vân đứng ở dưới bậc thềm, nhìn lên tấm biển sơn son thiếp vàng. Ngày còn bé, mỗi lần theo mẹ đi chợ phương Nam ngang qua đây, mẹ bao giờ cũng kéo tay nàng đi nhanh hơn. Mẹ không nói vì sao. Nàng chỉ nhớ cái mùi trầm từ hai cái lư đồng ấy, đậm quá, như người nói to quá.

Nàng lên kinh từ hôm hai mươi lăm tháng Chín, đi ghe bà Rạng, ba ngày ngược nước. Bà Rạng không lên bờ, chỉ bảo: tôi chờ ở bến Đông, cô xong việc thì về, đừng để tôi chờ quá rằm.

Người tiểu nhị ra hỏi, nàng xưng tên. Hắn nhìn nàng một lượt từ đầu đến chân, rồi vào trong. Một lúc sau, hắn ra, cúi người rất thấp.

– Ông chủ mời cô vào.

Kiều Bá Hành không giống người nàng tưởng.

Nàng tưởng sẽ gặp một lão nhà buôn béo, mặt đỏ, nói to như hai cái lư trước cửa. Người ngồi sau bàn trà ở gian trong lại gầy, tóc đã hoa râm, mặc áo the đen giản dị, cổ tay đeo một chuỗi hạt gỗ trầm đã bóng vì tay lần. Ông ta đứng dậy khi nàng bước vào, mời nàng ngồi, tự tay rót trà.

– Cô cả nhà họ Phương, – ông nói, giọng nhẹ và chậm. – Tôi gọi thế, cô đừng giận. Tôi đã nghe nhiều về cô. Tháng Chạp năm ngoái tôi có sai người đến xin cô cho thằng Tuấn nhà tôi. Cô không nhận. Tôi tiếc mãi.

– Cháu đến xin ông một việc, – Khê Vân nói, không động vào chén trà.

– Tôi biết. Hội hương kinh thành bảo lĩnh cho hiệu Vạn Sa dự thử hương tháng Chạp.

Ông ta biết cả tên hiệu nàng mới đặt chưa đầy một tháng.

– Hương ở chùa Vân Thê rằm tháng Bảy, – Kiều Bá Hành nói tiếp, như kể một chuyện thú vị. – Tôi đến lễ ba lần, ba ngày. Đứng cạnh lư hương của chùa mà ngửi. Tôi làm hương ba mươi năm, chưa phục mấy ai. Ngày trước tôi phục mẹ cô. Năm nay tôi phục cô.

Khê Vân im lặng.

– Không hiệu nào trong hội dám đứng tên bảo lĩnh cho cô, – ông nói, vẫn giọng ấy. – Cô là người bị họ Phương xuất tộc vì làm hỏng hương Thái miếu. Bảo lĩnh cho cô, nhỡ hương cô lại tắt, cả hội mang tiếng. Tôi là hội trưởng, tôi cũng không dám.

– Vậy thì cháu không làm phiền ông nữa.

– Cô ngồi đã, – ông giơ tay. – Tôi chưa nói hết. Tôi không dám bảo lĩnh cho hiệu Vạn Sa. Nhưng nếu cô về làm cho Kiều Thịnh, làm người giữ phương, thì hương của cô dự thi dưới tên Kiều Thịnh, không cần ai bảo lĩnh. Tiền công cô muốn bao nhiêu, cô cứ nói. Tên cô không cần ai biết. Hương của cô được cắm trước án liệt thánh. Cô không muốn thế sao?

Nàng nhìn ông ta. Chuỗi hạt trầm trong tay ông vẫn lần đều, từng hạt một.

– Năm nay, – nàng hỏi, – Kiều Thịnh có dự thi không?

– Có.

– Phương Ký có dự thi không?

Chuỗi hạt dừng lại một nhịp. Chỉ một nhịp.

– Tôi nghe nói có.

– Vậy năm nay, dù hiệu nào đứng đầu, ông cũng không thiệt, – Khê Vân nói, và đứng dậy. – Cháu cảm ơn ông chén trà.

Lúc nàng ra đến cửa, Kiều Bá Hành vẫn ngồi yên, nói vọng theo, giọng không thay đổi:

– Cô cả. Ba trăm lạng là nhiều tiền lắm.

Phố Trầm Thủy cách phố Đông Thuận một con kênh. Nàng đi bộ qua cầu, đi chậm, vì nàng biết mình sẽ đi qua cửa hiệu Phương Ký, và nàng không biết mình sẽ làm gì khi đi qua đó.

Cửa hiệu vẫn mở. Gian ngoài vẫn bày những hộp hương sơn đỏ, những bó hương buộc lạt điều. Người đứng quầy là một tiểu nhị lạ mặt, nàng chưa thấy bao giờ.

Trên bức tường phía trên cửa, chỗ tấm bảng "Ngự hương" treo ba đời, giờ chỉ còn một khoảng tường hình chữ nhật sáng màu hơn xung quanh, hai cái đinh sắt gỉ thò ra. Ba đời khói bụi phố phường bám lên tường, chỉ chừa lại cái khoảng ấy, như một cái bóng.

Nàng đứng dưới gốc cây sấu bên kia đường, nhìn cái khoảng tường ấy rất lâu.

Rồi cửa hông của hiệu mở ra, và cha nàng bước ra.

Phương Đình Khiêm gầy đi trông thấy. Áo the cũ, khăn xếp lệch, râu không cạo. Ông đi chậm, tay cầm một cái bình rượu nhỏ bằng sành. Ông bước xuống bậc cửa, ngẩng lên, và nhìn thấy nàng.

Hai cha con đứng hai bên đường, giữa là người qua lại, một chiếc xe bò chở than chạy ngang.

Nàng không biết mình đã bước qua đường lúc nào. Nàng chỉ biết mình đang đứng trước mặt ông, và cúi đầu chào.

– Cha.

Cha nàng nhìn nàng. Môi ông mấp máy, như hôm ở nhà thờ. Mắt ông đỏ, không biết vì rượu hay vì gì khác. Ông đưa tay lên, như định chạm vào vai nàng, rồi bàn tay dừng lại giữa chừng.

– Gầy quá, – ông nói. Giọng ông khàn đặc.

Chỉ thế. Rồi ông quay đi, đi rất nhanh, gần như chạy, về phía đầu phố, cái bình rượu đung đưa trong tay. Ông không quay lại.

Khê Vân đứng một mình trước cửa hông hiệu Phương Ký. Người tiểu nhị lạ mặt ló đầu ra nhìn, rồi thụt vào.

Nàng không khóc. Nàng chỉ thấy cổ họng mình như bị ai nhét vào một nắm tro.

Chiều hôm ấy nàng nhờ một đứa trẻ bán bánh rán mang lời nhắn vào cửa sau phủ họ Phương, chỉ đưa tận tay con Lài. Lời nhắn chỉ có mấy chữ: chùa Vân Thê, giờ Mùi mai.

Chùa Vân Thê nằm ở ngoại ô phía Tây kinh thành, giữa một rừng thông nhỏ. Sân chùa lát gạch, có một cái lư hương bằng đá to như cái giếng. Khê Vân đứng cạnh cái lư ấy, nhìn những nén hương người ta cắm. Hương thường. Hương rẻ. Nhưng trong kẽ đá của lư còn sót lại vài mẩu chân hương cháy dở từ rằm tháng Bảy. Nàng cúi xuống, nhặt lên một mẩu. Chân vát xéo. Tăm của thằng Cò.

Dì Thoa đến đúng giờ Mùi, đi kiệu, che rèm. Dì xuống kiệu, bảo phu kiệu đợi ở cổng, rồi đi thẳng vào hậu đường, nơi sư bà trụ trì đã dọn sẵn một gian nhỏ có ấm trà.

Khê Vân kể. Kiều Bá Hành. Ba trăm lạng. Không hiệu nào dám bảo lĩnh.

Dì Thoa nghe xong, không nói gì, chỉ lấy từ trong tay áo ra một cái túi gấm nhỏ, đặt lên bàn.

– Hai trăm bốn mươi lạng, – dì nói. – Cộng với tiền cháu có, chắc là đủ.

Khê Vân nhìn cái túi gấm, không cầm.

– Dì lấy đâu ra?

– Đồ hồi môn của dì. Vòng vàng, trâm bạc, mấy cây lược đồi mồi. Dì cầm ở tiệm Diệm Hưng bên phố Đúc Bạc, hạn một năm.

– Dì đã đưa cháu tám mươi lạng tháng Bảy. Cháu không nhận nữa được.

Dì Thoa nhìn nàng, cái nhìn bình thản mà nàng đã quen suốt bốn năm, nhưng bây giờ nàng mới hiểu bên dưới nó có gì.

– Tiền này không phải dì cho cháu, – dì nói. – Dì cho Khê Nhạn.

– Khê Nhạn?

– Mồng tám tháng Giêng, nhà Kiều rước dâu. Chú hai chọn ngày rồi. – Giọng dì không run, nhưng hai bàn tay dì nắm chặt vạt áo. – Nếu năm nay Phương Ký đứng đầu thử hương dưới tên chú hai, cả nhà sẽ coi chú là người cứu họ Phương. Bà nội sẽ giao hết cho chú. Cha cháu sẽ không bao giờ ra khỏi thư phòng nữa. Và chẳng ai còn có thể ngăn đám cưới ấy. Còn nếu có người khác đứng đầu, hoặc có người lật lại được chuyện tháng Hai… – Dì dừng lại. – Dì không biết chuyện gì sẽ xảy ra. Nhưng dì biết là không ai còn chắc được điều gì nữa. Thế đã là đủ.

Khê Vân cầm cái túi gấm lên. Nó nặng hơn nàng tưởng.

– Đôi khuyên ngọc bích, – nàng nói. – Dì không cầm à?

Dì Thoa đưa tay lên chạm vào một bên tai.

– Cái này thì không, – dì nói. – Cái này là của mẹ cháu.

Hai hôm sau, sáng mồng hai tháng Mười, Khê Vân vào bộ Lễ ghi danh.

Phòng ghi danh nằm ở dãy nhà phía Đông, hẹp và tối, mùi giấy cũ với mùi mực. Viên thư lại già ngồi sau cái bàn gỗ, đếm ba trăm lạng bạc hai lần, cân lại một lần, rồi mới giở cuốn sổ dày ra.

– Tên hiệu?

– Vạn Sa.

– Ở đâu?

– Bến Vạn Sa, châu Vạn Sa.

– Chủ hiệu?

– Khê Vân.

Ngòi bút của viên thư lại dừng lại.

– Họ gì?

– Không có họ, – nàng nói. – Ông cứ ghi Khê Vân, người bến Vạn Sa.

Viên thư lại ngẩng lên nhìn nàng, rồi nhìn sang cửa. Nàng quay lại.

Một người đàn ông chừng năm mươi đứng ở ngưỡng cửa, mặc áo quan màu xanh lam, đội mũ cánh chuồn, mặt dài và gầy, hai nếp nhăn sâu chạy từ cánh mũi xuống khóe miệng như hai vết dao. Ông ta không bước vào, chỉ đứng đó, nhìn nàng.

– Cô là người pha mẻ hương Thái miếu năm nay, – ông nói. Không phải câu hỏi.

Viên thư lại đã đứng bật dậy, cúi người.

– Bẩm quan Lang trung.

Khê Vân cúi đầu.

– Dạ. Cháu là người pha phương.

Quan Lang trung Hồ Tri Viễn nhìn nàng thêm một lúc nữa. Mắt ông không giận, cũng không thương. Chỉ như người đang cân một vật gì đó trong lòng bàn tay.

– Sáng mồng năm tháng Hai, chính tay ta cắm ba nén hương ấy, – ông nói. – Ta đứng nhìn từng nén tắt, trước mặt Hoàng thượng. – Ông dừng lại. – Ngày hai mươi tháng Chạp, nếu hương của cô lại tắt, cô sẽ không có lần thứ ba.

Rồi ông quay đi, áo xanh khuất sau cột hành lang.

Viên thư lại thở ra, ngồi xuống, ghi nốt. Khê Vân điểm chỉ bên cạnh dòng tên mình. Rồi, khi ông ta xoay cuốn sổ lại để thổi cho khô mực, mắt nàng lướt qua dòng ghi danh nằm ngay phía trên.

Hiệu Phương Ký. Phố Trầm Thủy, kinh thành. Hiệu trong hội hương, không cần bảo lĩnh.

Chủ hiệu: Phương Đình Cung.

Không phải Phương Đình Khiêm. Tên cha nàng không còn ở đó nữa.

— Hết chương 12 —