Vôi sống dưới đáy hộp

Chương 16: Vôi sống dưới đáy hộp

– Tờ nhận tội ấy, – bà Rạng nói, – đáng sợ là vì nhà hàng cá. Nhà hàng cá không kiện thì tờ giấy chỉ là tờ giấy.

Đêm mồng một tháng Chạp, hai người đàn bà ngồi trong khoang chiếc ghe nhỏ đậu ở bến Đông. Gió bấc thổi qua mui ghe rít lên từng hồi. Mười hộp hương thi nằm giữa khoang, bọc chăn bông, lót vôi. Khê Vân kể hết, từ cái lưng còng trong đêm mồng ba đến sáu trăm cây chân bằng. Bà Rạng nghe không ngắt một câu, đến cuối mới nói.

– Nhà hàng cá đã bãi nại, – Khê Vân nói.

– Bãi nại là một chuyện. Có chịu đứng ra nói trước quan rằng mình không kiện nữa, là chuyện khác. Người ta nhận tiền của ông Hai. Ông Hai bảo kiện thì có khi lại kiện.

Khê Vân nhìn ngọn đèn dầu lắc lư theo con sóng.

– Thế thì phải đi hỏi nhà hàng cá.

Sáng mồng hai, nhận lời nhắn qua con Lài, dì Thoa đến chùa Vân Thê, mang theo một cái gối nhỏ của thằng Khải. Dì ngồi trong gian hậu đường, lấy kéo cắt một đường chỉ ở mép gối, rút ra một cái ống tre dài, hai đầu nút giấy dầu. Trong ống là mười bảy nén hương Tịnh Đàn, lạt đỏ, còn nguyên nút buộc của Khê Vân.

Khê Vân rút một nén ra, lật lại. Chân vát xéo.

Nàng kể cho dì nghe chuyện đêm qua. Dì Thoa ngồi nghe, hai tay đặt trên đùi, đến chỗ Tạ Lũy đốt sáu trăm nén Tịnh Đàn thì nhắm mắt lại.

– Chợ Cửa Nam, – dì nói khi nàng kể xong. – Dì đi với cháu.

Hàng cá ở chợ Cửa Nam là của nhà bà Ngát, góc chợ sát bờ kênh, mùi tanh nồng đến mức người qua đường phải bịt mũi. Bà Ngát chừng năm mươi, to béo, giọng khàn như người suốt đời rao hàng. Thằng con trai bà, thằng Bống, mười lăm tuổi, đang ngồi đánh vảy cá bên cái chậu gỗ. Lúc nó đứng dậy đi lấy thêm nước, Khê Vân thấy nó khập khiễng chân trái, nhẹ thôi, như người đi giày chật.

Dì Thoa nói chuyện trước. Dì không xưng là vợ ông cả họ Phương. Dì chỉ nói là người quen của ông Đắc.

Bà Ngát nghe đến tên ông Đắc thì đặt con dao xuống.

– Ông Đắc à? – bà nói. – Ông ấy làm sao?

Rồi bà kể, không cần ai hỏi. Thằng Tý đâm xe vào hàng nhà bà, thằng Bống nằm ba tháng, chân bó nẹp. Ông Hai Phương đến đưa ba chục lạng, bảo bà ký giấy bãi nại. Bà ký vì nhà cần tiền thuốc. Nhưng người đến thăm thằng Bống suốt ba tháng ấy, tháng nào cũng đến, không phải ông Hai.

– Ông Đắc, – bà Ngát nói, mắt đỏ lên. – Ông già ấy tháng nào cũng mang sang một gói thuốc, một con gà, một xâu tiền, tiền công ông ấy để dành. Ông ấy ngồi bên giường thằng Bống, vót cho nó cả rổ que tre làm đồ chơi. Đến bây giờ, tháng nào ông ấy cũng sang. Tôi bảo ông thôi, nhà tôi không giận nữa. Ông ấy không nghe.

Thằng Bống đứng bên cái chậu gỗ, gật đầu lia lịa.

– Ông Đắc dạy cháu vót tăm, – nó nói. – Một nhát thôi, không được hai.

Khê Vân phải quay mặt ra phía bờ kênh một lúc.

Khi dì Thoa hỏi bà Ngát có bao giờ định kiện lại thằng Tý không, bà Ngát trợn mắt.

– Kiện à? Kiện cái thằng bé ông Đắc nuôi à? Tôi mà kiện thì trời đánh tôi. – Rồi bà hạ giọng. – Nhưng ông Hai Phương có sai người đến dặn tôi: hễ ông ấy bảo kiện thì phải kiện, không thì phải trả lại ba chục lạng. Tôi lấy đâu ra ba chục lạng.

– Nếu có người trả ba chục lạng ấy cho ông Hai, – dì Thoa hỏi, – thì bà có dám đứng ra nói với quan không? Nói rằng nhà bà đã tha cho thằng Tý, chân thằng Bống đã lành, nhà bà không bao giờ kiện nữa.

Bà Ngát nhìn dì Thoa, rồi nhìn Khê Vân, rồi nhìn thằng con.

– Dám, – bà nói. – Em trai tôi làm lính lệ ở phủ nha. Nó bảo tôi rồi: bãi nại rồi, chân lành rồi, thì lên phủ cũng chỉ phạt tiền. Cái tờ nhận tội ấy chỉ để dọa người không biết thôi.

Ra khỏi chợ, Khê Vân hỏi dì Thoa lấy đâu ra ba chục lạng.

– Dì không có ba chục lạng, – dì Thoa nói. – Nhưng bà Ngát không cần ba chục lạng. Bà ấy chỉ cần biết là có người đứng sau lưng. – Dì dừng lại giữa đường, nhìn nàng. – Mà cháu thì sắp có ba trăm lạng trong kho bộ Lễ, nếu hương cháu không tắt.

Chiều hôm ấy, Khê Vân quay lại xóm Gò Sậy, dắt theo bà Ngát và thằng Bống.

Ông Đắc mở cửa, thấy thằng Bống, lặng người. Thằng Bống nhảy lò cò vào nhà, khoe với ông cái chân đã đi được cả buổi chợ không đau. Bà Ngát đứng ở bậc cửa, nói thẳng như ở chợ, bằng cái giọng khàn khàn của bà. Ông Đắc ơi, nhà tôi không kiện, chưa bao giờ định kiện, ai bảo ông là tôi kiện thì người ấy nói láo.

Ông Đắc ngồi xuống mép phản, hai tay ôm mặt. Ông ngồi như thế rất lâu.

– Để tôi nghĩ, – cuối cùng ông nói, giọng nghẹn. – Cô cả, cho tôi nghĩ.

Khê Vân không ép. Nàng chỉ nói:

– Ngày hai mươi, giờ Thìn, sân bộ Lễ.

Ngày mồng mười, dì Thoa đưa Khê Nhạn đến chùa Vân Thê.

Thím hai vẫn giữ cửa buồng con bé. Nhưng mồng mười là ngày giỗ bà ngoại Khê Nhạn, dì Thoa xin bà nội cho con gái đi chùa thắp hương, có thím hai đi kèm. Đến chùa, thím hai ngồi uống trà với sư bà trụ trì ở phương trượng. Sư bà rất chịu khó hỏi chuyện. Thím hai thì rất thích được người ta hỏi chuyện.

Khê Nhạn gầy đi nhiều, má hóp lại, đôi mắt to hơn. Con bé vừa thấy chị đã chạy tới, rồi dừng lại cách một bước, không biết nên làm gì. Hai chị em chưa bao giờ thân nhau. Con của vợ cả và con của vợ lẽ, lớn lên trong cùng một cái phủ, ăn chung một mâm, mà như hai người hàng xóm.

Khê Vân bước tới, ôm lấy em.

Khê Nhạn khóc. Khóc không thành tiếng, chỉ run lên trong vòng tay nàng.

– Hôm họp họ, – con bé nói qua tiếng nấc, – em đứng ở cửa ngách. Em thấy chú hai nói gì đó với chị, mà em không dám chạy ra. Em sợ. Em cứ nghĩ mãi, nếu hôm ấy em chạy ra thì sao.

– Thì thím hai kéo em vào, – Khê Vân nói. – Thế thôi.

– Nhưng em không chạy ra.

– Em mười tám tuổi, bị ép cưới một người em không muốn, mà vẫn còn đứng đây để kể cho chị chuyện của người ta, – Khê Vân nói, lau nước mắt cho em bằng ống tay áo. – Hôm nay em chạy ra rồi đấy.

– Chị ơi, – con bé nói, khi đã thôi khóc. – Em có chuyện phải kể cho chị. Anh Tuấn bảo em kể.

Kiều Tuấn được phép đến phủ họ Phương thăm vị hôn thê mỗi tháng một lần, có người ngồi kèm. Lần trước, khi thím hai ra ngoài lấy thêm trà, anh ta nói rất nhanh, rất khẽ.

– Anh ấy bảo: anh ấy không muốn cưới em, em cũng không muốn cưới anh ấy, thế thì hai người phải giúp nhau, – Khê Nhạn kể. – Anh ấy nghe lỏm cha anh ấy nói chuyện với ông Lũy. Ông Lũy đã đút tiền cho người giữ kho của bộ Lễ. Hương nhà nào nộp vào kho thì xếp ở gian nào, người giữ kho định. Hộp hương Vạn Sa sẽ xếp ở gian Tây. Gian Tây mái dột, nằm sát cái giếng nước của bộ. Năm ngày nằm ở đấy, hương nào cũng ngậm ẩm.

Khê Vân nghe xong, không nói gì một lúc.

– Anh Tuấn còn nói gì nữa không?

– Anh ấy bảo: anh ấy không dám làm gì hơn. Cha anh ấy là cha anh ấy. – Khê Nhạn ngừng lại. – Nhưng anh ấy bảo, anh ấy học sách thánh hiền mười năm, không đọc được câu nào dạy người ta tráo hương Thái miếu.

Ngày mười lăm tháng Chạp, hạn cuối nộp hương. Khê Vân mang mười hộp hương thi vào kho bộ Lễ vào giờ Thân, gần lúc đóng cửa.

Mười cái hộp gỗ thông ấy, nàng đã tháo ra làm lại từ đêm mồng mười, niêm lại bằng con dấu cây bưởi. Đáy mỗi hộp nàng lót thêm một tầng đáy giả bằng nan tre, dưới tầng ấy là một lớp vôi sống dày hai đốt ngón tay, gói trong giấy bản. Trên tầng nan mới đến hai mươi nén hương. Mặt trong nắp hộp, nàng phết một lớp sáp ong mỏng, kín như mặt trống. Hương đặt trong đó, có nằm cạnh giếng nước mười ngày cũng không ngậm được hơi ẩm nào.

Người giữ kho đếm hộp, ghi sổ, rồi bảo một tên lính mang vào gian Tây.

– Thưa ông, – Khê Vân nói, – gian Tây có dột không ạ?

Người giữ kho khựng lại một chút.

– Kho bộ Lễ thì dột thế nào được.

– Thế thì tốt quá, – nàng nói, cúi đầu. – Hương nhà quê, cháu chỉ lo nó không chịu được ẩm.

Nàng đi ra, không ngoái lại. Ra đến cổng, nàng mới để cho hai bàn tay mình run.

Bốn ngày còn lại, nàng ở trên ghe bà Rạng, không đi đâu. Mỗi tối, nàng đốt một nén hương thi còn thừa trên cái đĩa đồng của mẹ, ngồi nhìn cho đến khi tàn cong. Bà Rạng ngồi vá lưới. Ông Đắc không gửi tin gì.

Chiều mười chín, con Lài chạy ra bến, đưa một mẩu giấy gấp nhỏ của dì Thoa. Bốn chữ: "Cha cháu sẽ đến."

Đêm ấy nàng không ngủ.

Sáng hai mươi tháng Chạp, nàng tỉnh dậy trong tiếng lộp độp rất khẽ trên mui ghe. Nàng vén mui nhìn ra.

Cả kinh thành chìm trong một màn mưa phùn trắng đục, mịn như bột, bay lơ lửng không rơi hẳn xuống. Nó đọng thành từng giọt li ti trên mạn ghe, trên dây neo, trên tóc bà Rạng đang đứng ở đầu ghe nhìn trời.

– Ẩm thế này, – bà Rạng nói, không quay lại, – hương ai cũng khó cháy.

— Hết chương 16 —