Bình nước lên Dốc Nhạn

Chương 2: Bình nước lên Dốc Nhạn

– Mày cầm bình kiểu đó thì chưa tới lưng chừng dốc là nó vơi nửa.

Thằng con trai nói câu đó đứng ngay sau lưng Ngạn trong hàng người xếp trước Giếng Đầu, dưới chân núi Nhạn Hồi. Nó mập, má phính, mặc áo lụa màu cốm, đeo một cái túi da căng phồng bên hông, và đang nhai một miếng mứt gừng. Ngạn quay lại nhìn nó, rồi nhìn cái bình đất trong tay mình.

Cái bình to bằng hai nắm tay chập lại, nung non, màu vàng bở, cổ hẹp, không nắp. Người coi giếng múc đầy cho từng đứa bằng một cái gáo đồng, múc tới sát miệng, rồi phất tay cho đi. Mỗi đứa một bình. Ba ngày lên Dốc Nhạn, lên tới đỉnh thì đổ bình xuống Ao Soi. Nước còn bao nhiêu, gợn lên thế nào, thì đó là cái căn của mình. Rơi bình, đổ bình, thì xuống núi.

– Đất nung non nó uống nước, – thằng mập nói tiếp, giọng rành rọt như dân buôn. – Mày ôm sát bụng, hơi người làm nó rịn ra ngoài. Phải cầm chỗ cổ, để nó cách xa người. Tao hỏi rồi, tao trả hai lạng bạc cho một ông thi rớt kỳ trước để hỏi đó.

– Hai lạng bạc để hỏi cầm bình?

– Hai lạng bạc so với ba năm đợi kỳ sau thì rẻ. Tao là Tín. Lư Khả Tín, ở Ba Cửa. Mày ở đâu?

– Doi Lở. Dưới Hạ Phù.

– Chưa nghe bao giờ.

– Thì giờ nghe rồi đó.

Tín cười hô hố, đưa cho Ngạn một miếng mứt gừng. Ngạn không lấy, nhưng nó đổi tay, cầm bình ở chỗ cổ.

Chín ngày ghe đã đưa nó tới đây, bến Chân Nhạn, nơi sông Phù ôm lấy một hòn núi xanh thẫm, đỉnh lẩn trong mây trắng. Ông Ba Đùng thả nó xuống bến từ sáng sớm, dúi thêm cho nó một nắm khô cá sặc, rồi đi tiếp lên Ba Cửa. Bến Chân Nhạn đông nghẹt. Ngạn đếm sơ cũng phải ba trăm đứa, đứa nào cũng tầm tuổi nó, có đứa đi chân đất như nó, có đứa có người hầu che dù. Ba năm một lần Quy Nhạn Tông mở Lễ Nhạn Về, và cả mấy châu dọc sông Phù đều đổ về đây.

Gần trưa, cả bến im bặt.

Một chiếc thuyền gỗ đen dài cỡ ba chiếc ghe ông Ba Đùng nối lại, không buồm, không chèo, từ phía thượng nguồn lướt xuống. Không phải lướt trên mặt nước. Lướt trên không, cách mặt sông chừng mười sải, cái bóng nó trôi trên mặt nước như bóng một con cá chuồn khổng lồ. Mũi thuyền chạm một hình đầu rồng ngậm ngọc. Nó hạ xuống đậu ngay bãi cát trước Giếng Đầu, không một tiếng động.

Một thiếu niên bước xuống. Áo trắng, lưng đeo một cái hộp gỗ đen dài. Nó trạc tuổi Ngạn, có lẽ hơn một chút, cao, gầy, mặt đẹp như con gái mà mắt thì lạnh. Một người đàn ông trung niên theo sau, tay cầm sẵn một cái bình sứ trắng có nắp.

– Nghiêm gia, – Tín nói khẽ, giọng không còn rành rọt. – Cháu đích tôn của Nghiêm Lão Tổ. Thằng Khải. Cả Ba Cửa ai cũng biết mặt nó. Cái đập trên hẻm Đá Kẹp là của nhà nó.

Ngạn nhìn thiếu niên áo trắng. Cái đập. Cái đập to như núi mà ông nội nó kể.

Người đàn ông trung niên cầm bình sứ tiến tới người coi giếng.

– Tiểu chủ nhà tôi dùng bình này.

Người coi giếng là một ông già lưng còng, mặt đen như cục than, chỉ nói:

– Bình của giếng. Không có bình nhà.

– Ông có biết ai đây không?

– Không cần biết. Luật của Tổ Cày.

Người đàn ông đỏ mặt. Nhưng thiếu niên áo trắng đã bước tới, đưa tay ra, nhận một cái bình đất vàng bở y như của Ngạn, đứng chờ ông già múc nước đầy. Nó cầm bình bằng hai ngón tay, ở ngay cổ, rồi quay đi lên dốc, không nhìn ai. Người đàn ông trung niên đứng lại một mình với cái bình sứ trên tay.

Tín huýt một tiếng sáo khẽ.

– Thằng này kiêu, nhưng không ngu.

Dốc Nhạn là một con đường đá chạy vòng quanh núi, lên mãi lên mãi. Ngày đầu, đường còn rộng, hai bên là ruộng bậc thang trồng một thứ lúa lá tím mà Tín bảo là lúa linh, một hột bằng mười hột lúa thường. Có mương đá dẫn nước từ trên cao xuống chảy róc rách bên đường. Ngạn đi chậm, cầm bình ở cổ như Tín dạy, mắt không rời miệng bình. Tối đó, cả đám ngủ trong một dãy nhà sàn dài ở lưng chừng núi. Ngạn đặt bình trên sàn, nằm nghiêng nhìn nó suốt đêm. Mặt nước trong bình không nhích một sợi tóc.

Sang ngày thứ hai, đường hẹp lại, dốc hơn. Có đứa trượt chân, bình rơi vỡ tan trên đá, ngồi khóc ngay giữa đường. Một sư huynh áo xám đứng chờ sẵn ở khúc quanh, không nói gì, chỉ chỉ tay xuống núi.

Gần trưa, tới một khúc quanh, cả đoàn dồn ứ lại.

Con mương đá dẫn nước chạy dọc bên đường bị bể một đoạn. Nước tràn ra, xói mất nửa con đường, chảy thành một dòng xiết qua mặt đá trơn rồi đổ ào xuống ruộng lúa tím bên dưới. Mấy bờ ruộng bậc thang phía dưới đã bị xói một lỗ hổng, lúa tím ngã rạp. Ai muốn đi qua thì phải ép sát vách núi, nhích từng bước trên một rìa đá rộng chừng gang tay, một tay cầm bình, một tay bám đá. Có đứa đang làm vậy. Có đứa đứng run, không dám.

Ngạn đứng nhìn chỗ mương bể.

Nó nhìn theo kiểu cha nó dạy. Không nhìn chỗ nước tràn. Nhìn chỗ nước bắt đầu đi sai. Mương xây bằng đá hộc, trét vữa vôi. Có một tảng đá đáy bị rễ cây đội lên, nứt ra, nước chui xuống dưới, xói rỗng phần đất nền, cả một đoạn thành mương lún xuống. Không sửa, chiều nay mấy bờ ruộng dưới kia sẽ đi hết.

– Đi thôi mày, – Tín giục. – Còn đứng đó làm gì.

– Mương bể.

– Mương của người ta. Mình đi thi.

Ngạn đặt cái bình xuống một hốc đá khô bên đường, chèn ba viên sỏi quanh đáy cho nó đứng vững. Nó cởi áo, lội xuống chỗ nước tràn.

Nó không có mai, không có leng. Nó dùng tay. Việc đầu tiên là chặn nước phía trên chỗ bể. Nó lăn mấy tảng đá cỡ cái thúng, xếp chéo vào lòng mương, chèn đất, chèn cỏ, tới khi nước dềnh lên và chảy tràn sang một rãnh tự nhiên bên vách núi. Rồi nó moi đất mềm ở dưới lên, nhổ một nắm cỏ tranh, vò với đất thành từng nắm, nhét vào những chỗ nước rỉ. Đất ở đây khác đất Doi Lở, nhiều sỏi, ít sét, không dính. Nó leo xuống bờ ruộng lúa tím bên dưới, móc lên mấy vốc bùn đáy ruộng, đen và dẻo, trộn vào.

Tín đứng trên đường nhìn một lúc, chửi thề một câu, rồi đặt bình xuống, xắn tay áo lụa.

– Mày làm cái gì thì nói tao, tao không biết làm.

– Ông ôm đá. Đá dẹp. Cỡ cái chảo.

Hai đứa làm chừng một canh giờ. Có đứa đi ngang cười. Có đứa đứng lại coi. Phần lớn đi tiếp. Khi Ngạn rút mấy tảng đá chặn ra, nước trở lại lòng mương, chảy qua chỗ vừa trét, rỉ một ít, rồi khít lại. Con đường còn ướt nhưng không còn dòng xiết. Bờ ruộng lúa tím phía dưới không xói thêm.

Ngạn lau tay vào quần, quay lại lấy bình. Nó cúi nhìn. Nước vẫn đầy tới miệng.

Lúc đó nó mới để ý có một ông già đang ngồi trên một tảng đá phía trên con đường, đội một cái nón lá rách vành, gánh một đôi sọt đựng phân trâu khô. Ông ngồi đó từ lúc nào Ngạn không biết. Ông nhìn chỗ mương vừa vá, nhìn hai bàn tay đầy bùn của Ngạn, rồi gánh sọt lên vai, đi ngược lên dốc, chân đất bước trên đá như bước trên sân nhà.

Chiều ngày thứ ba, cả đoàn tới đỉnh.

Ao Soi nằm trong một lòng chảo đá trên đỉnh Nhạn Hồi, tròn như cái gương đồng, rộng chừng một sào, nước phẳng tới nỗi soi được cả mấy sợi mây bay ngang. Quanh ao có chín bậc đá. Trên bậc cao nhất, mấy vị trưởng lão áo lam ngồi, ở giữa là một người đàn ông râu dài, mặt hiền như ông đồ. Tín nói nhỏ đó là Tông chủ, Chu Huyền Độ. Một sư huynh đứng ở mép ao, cầm sổ, đọc tên.

Đứa đầu tiên lên đổ bình. Nước rơi xuống mặt ao, gợn ra một vòng tròn nhỏ, lan ra hai sải rồi tắt.

– Gợn hai sải. Hạ phẩm. Ngoại môn, còn phải xét.

Đứa sau gợn ba sải. Đứa sau nữa không gợn tới một sải, xuống núi. Ngạn nhìn thấy rõ cái bình của mỗi đứa khi nghiêng ra: đứa nào nước cũng vơi, có đứa còn nửa bình, có đứa còn một phần ba. Cái bình đất nung non uống nước suốt ba ngày.

Tới lượt Nghiêm Thế Khải.

Thiếu niên áo trắng bước xuống mép ao, nghiêng bình. Nước trong bình nó còn chừng hai phần ba. Nó vừa chạm mặt ao thì cả mặt ao giật lên. Một gờ nước dựng đứng, cao tới gối người, chạy thành vòng tròn ra tới tận mép bên kia, đập vào bậc đá ầm một tiếng, rồi dội ngược lại. Mấy đứa đứng gần mép bị nước tạt ướt hết.

Trên bậc cao, Tông chủ Chu gật đầu. Không ai cần đọc gì.

Tín được ba sải rưỡi. Nó thở phào như vừa bán được một mẻ hàng lời.

– Lư Khả Tín, ngoại môn.

– Phùng Văn Ngạn.

Ngạn bước xuống. Chân nó còn đầy vết xước từ hôm vá mương. Nó nghiêng bình.

Nước rơi xuống mặt ao. Không một tiếng động. Không một vòng gợn. Mặt Ao Soi vẫn phẳng như gương, phẳng tới nỗi Ngạn thấy được mặt mình trong đó, đen nhẻm, tóc dính bùn khô.

Sư huynh cầm sổ nhíu mày, đợi thêm một lúc.

– Không gợn. Xuống núi.

Ngạn đứng im. Nó không biết phải làm gì. Nó nhìn cái bình rỗng trong tay.

– Khoan đã.

Người lên tiếng là Nghiêm Thế Khải. Nó đứng ở bậc thứ hai, nơi những đứa đã đỗ được xếp chỗ, hai tay chắp sau lưng.

– Bình của nó đổ ra đầy. Không vơi một giọt. Bình đất nung non, ba ngày, không vơi một giọt. Ai thấy chuyện đó chưa?

Mấy vị trưởng lão nhìn nhau. Sư huynh cầm sổ quay lên phía Tông chủ. Tông chủ Chu cười, giọng nhẹ nhàng như giảng sách.

– Bình đầy là vì nó cầm bình xa người, ít hơi ấm thấm vô. Ao Soi đo cái căn, không đo cái khéo tay. Không gợn là không căn.

Khải im, nhưng không ngồi xuống. Nó nhìn Ngạn thêm một lúc, như người ta nhìn một món đồ lạ ngoài chợ, rồi mới quay đi.

Tối đó, những đứa rớt được cho ngủ ở một gian nhà kho dưới chân Ao Soi, sáng mai sẽ có người dẫn xuống núi, phát tiền đò. Ngạn nằm trong góc, không ngủ được. Bốn quan tiền trong lưng quần nó đã tiêu mất gần hai. Trâu đã bán. Cha nó nằm trên chõng. Cái doi mỗi năm ăn vô mười tám sải.

Nó đưa tay lên ngực, nắm cái túi phù sa.

Gần nửa đêm, có tiếng gõ vào cột nhà kho. Ba tiếng, chậm.

Ngạn ngồi dậy. Ở ngưỡng cửa, dưới ánh trăng, là một cái nón lá rách vành.

– Thằng vá mương, – ông già nói, giọng khàn như tiếng sỏi lăn trong lòng suối. – Sáng mai đừng xuống núi. Đi vòng ra sau, theo con đường mòn có phân trâu, lên Đê Sau gặp ta.

– Ông là ai?

– Đừng mang theo bình.

Rồi ông đi, đôi chân đất không để lại tiếng động nào trên nền đá.

— Hết chương 2 —