Sáu mươi năm khoét đê

Chương 15: Sáu mươi năm khoét đê

– Tụi canh ngồi trên mặt đê, – Kiều Lão nói, – canh một ông già không biết đào. Ta đi đường dưới đê.

Ông ngồi dưới mui lá dừa, nhai trầu, như đang ngồi trước cửa chòi ở chân Đê Sau. Tín đã thắp một ngọn đèn dầu nhỏ, kéo tấm phên che bớt ánh sáng. Ngoài kia, Sân Bè nằm đen sẫm giữa ngã ba, bốn ngàn chiếc ghe đã tắt gần hết đèn.

Ngạn ngồi xuống trước mặt ông. Nước sông còn nhỏ giọt từ tóc nó xuống ván.

Kiều Lão nhìn nó một lúc. Rồi ông đứng dậy, bước sang, ngồi xuống lại ở phía bên phải nó.

Chỉ vậy thôi. Ông không nói gì về chuyện đó. Nhưng Ngạn thấy cổ họng mình nghẹn lại, như hồi nuốt khối đất trong lò.

– Ông Thạch Cụt kể với con rồi, – nó nói. – Vết nứt. Mấy cái lu. Tờ lệnh có ấn của Tông chủ.

– Thằng Thạch còn sống. – Kiều Lão gật đầu chậm. – Nó xếp đá giỏi nhất trong đám thợ hồi đó. Tay trái nó đặt một tảng đá xuống là tảng đó không nhích một sợi tóc.

– Thầy biết đập nứt?

– Ta biết từ ngày ta vẽ nó. – Ông nhổ bã trầu ra sông. – Đập nào cũng có ngày nứt. Đập nào cũng có ngày vỡ. Ta tính cho Đập Ngăn Long bền một trăm năm. Không phải một ngàn năm. Một trăm năm, rồi phải hạ nó xuống, xả hồ từ từ, làm cái khác. Ta nói vậy với Nghiêm gia. Lão Tổ nghe, gật đầu. Ta tưởng lão nghe thật.

Ông im một lúc. Ngọn đèn dầu lập lòe.

– Mười hai năm sau đắp đập, ta xuống Hạ Phù. Ta thấy bờ lở. Ta thấy nước trong. Ta về nói với Lão Tổ. Lão nói chuyện hạ nguồn không phải chuyện của Nghiêm gia. Ta nói với Liên Minh. Liên Minh nói đập là nghị của mười chín tông môn, không ai muốn mất Linh Nê. Ta nói mười lăm năm. Rồi ở Đại hội năm đó, ta đứng lên giữa Sân Bè, nói trước mặt mọi người.

– Rồi người ta tước hết chức của thầy.

– Người ta tước hết. Ta xin về Đê Sau. Tông chủ hồi đó, sư phụ của thằng Chu, cười ta. Ổng nói ông già đó muốn giữ cái đê khô cho hết đời. Ổng cho liền. – Kiều Lão nhìn ra sông. – Ổng không biết Đê Sau với Đê Chặn là hai đầu của cùng một lòng sông.

Ông kể. Ông kể chậm, rõ, như một ông thầy đào kinh giảng cho thằng học việc cách đào một con kinh.

Lòng Sông Cũ là đường xả lũ tự nhiên của sông Phù. Trước khi có đập, mỗi mùa lũ lớn, nước từ hẻm Đá Kẹp tràn qua đó, chạy một trăm sáu mươi dặm sau núi, rồi đổ lại vô sông Phù ở dưới chân Nhạn Hồi, bỏ qua Ba Cửa. Đắp đập xong, Nghiêm gia sợ có ngày nước hồ tràn qua lòng sông cũ mà mất khí, nên bắt ông lấp đầu trên bằng Đê Chặn. Lấp cả đầu dưới bằng Đê Sau, để không ai vô được.

– Nếu đập vỡ, – Kiều Lão nói, – toàn bộ hồ Trữ Linh đổ xuống một lần. Đi theo lòng sông Phù, qua trấn Nghiêm Gia, qua Ba Cửa, qua Nhạn Hồi, xuống tới tận Hạ Phù. Không có gì đứng nổi. Ba Cửa có ba chục vạn người. – Ông chỉ tay vô bóng tối về phía bắc. – Còn nếu lúc đó Đê Chặn mở ra, thì nước có đường khác. Nó sẽ tìm về đường cũ của nó. Lòng Sông Cũ đủ rộng để chứa một nửa hồ. Một nửa thôi. Nhưng một nửa là đủ để Ba Cửa không chìm.

– Thầy khoét Đê Chặn.

– Sáu mươi năm. – Ông giơ hai bàn tay lên trước ngọn đèn, nhìn chúng như nhìn hai món đồ nghề đã cùn. – Ta khoét ruột nó từ bên trong, lấy đất ra từng sọt, chở đi đổ vô mấy vũng Khí Tù. Ta chừa lại một lớp vỏ ngoài, dày hai sải. Trong vỏ ta khắc một cái trận nhỏ, giữ cho nó đứng. Bên ngoài nhìn vô, nó vẫn là cái đê ta đắp hơn tám mươi năm trước, có dấu ta trên đá ấn. Bên trong, nó rỗng như cái lu. Ngày nào ta phá cái trận nhỏ đó thì vỏ sập, nước hồ ào qua.

– Còn Đê Sau?

– Đê Sau ta làm ngược lại. – Kiều Lão cười, cái miệng móm. – Mặt ngoài ta giữ cho nó đẹp, cỏ gà cắt đều, chỗ chuột đào vá liền, cho ai nhìn cũng thấy ông già giữ đê siêng năng. Ruột nó thì ta đổi dần. Lấy sét ra, đổ cát vô. Một đêm một sọt. Sáu mươi năm. Bây giờ ruột Đê Sau toàn là cát. Ngày nào nước lũ chạy hết trăm sáu chục dặm lòng sông cũ mà tới đó, nó đẩy một cái là Đê Sau tan, nước ra sông Phù. Không thành cái đập thứ hai.

Cái tiếng sột, ngừng, sột, ngừng dưới lòng đê. Một đêm một sọt. Ngạn nghe nó suốt ba năm, quay tai phải xuống gối mà ngủ.

– Sao thầy không nói với con?

– Ta nói rồi. Chưa tới lúc. – Kiều Lão nhìn nó. – Mày mười tám tuổi, mới Đắp Bờ. Mày biết thì mày giận. Mày giận thì mày đi nói. Mày đi nói thì thằng Chu biết. Thằng Chu biết thì sáu mươi năm của ta đổ sông. – Ông ngừng một nhịp. – Với lại, ta muốn mày tự về nhà mà thấy. Ta nói cả trăm lần đắp bờ không lại sông thì mày cũng không tin bằng một mùa nước ở Doi Lở.

Ngạn không cãi. Nó nhớ ông già Bàu Sen, ống quần ướt sũng, mắt nhìn trừng trừng vô nó.

– Còn cái Ấn, – Tín nói. Nãy giờ Tín ngồi im ở mũi ghe, ôm cuốn sổ. – Ông Thạch Cụt nói trận của đập nghe theo cái Ấn. Ông vẽ nó như vậy?

– Ta vẽ nó như vậy. Ta viết luật cho nó luôn. – Kiều Lão nói, và lần đầu tiên trong đêm, giọng ông có cái gì đó như tự hào, như xấu hổ, lẫn lộn. – Người giữ Ấn phải thắng Đại hội, phải dưới ba mươi tuổi. Hồi đó Liên Minh hỏi sao lại là người trẻ. Ta nói: vì người trẻ sẽ sống lâu nhất với cái đập. Nó mà vỡ, người trẻ là người còn phải sống với cái đống đổ nát đó. Thật ra ta nghĩ khác. Ta nghĩ, có ngày một đứa trẻ nào đó sẽ cầm Ấn mà mở cửa đập. Già như ta thì không dám. Trẻ thì có khi dám.

– Bảy kỳ, Ấn vô tay nhà họ Nghiêm.

– Bảy kỳ. – Kiều Lão gật đầu. – Ta tính sai. Người trẻ nghe lời ông nội.

Ông kể nốt phần cuối. Cái Ấn mở được ba cửa xả đáy của đập, ba cái cửa nằm sát móng, chưa từng mở hết từ ngày đắp. Mở từ từ, mở trong một tháng, trước khi mưa thượng nguồn về, thì nước hồ hạ dần, sức đè lên vết nứt nhẹ dần. Và nước xả đáy sẽ kéo theo bùn đáy hồ. Linh Nê. Phù sa. Lần đầu tiên sau tám mươi bảy năm, nước dưới đập sẽ có màu.

– Còn nếu nâng đập chín trượng, – Ngạn nói.

– Thì sức đè tăng gấp rưỡi. Mùa mưa năm nay, hoặc năm sau, lõi đập sẽ vỡ. Không phải nứt. Vỡ. – Kiều Lão nhìn lên trời. Mây đen đã kéo từ phía bắc xuống, che mất nửa vầng trăng. – Mưa trên Thượng Phù đã bắt đầu từ mười ngày trước. Ta ngửi thấy trong gió.

Tín đứng dậy.

– Tao đi nói với cha tao. Nhà tao có hai mươi bảy chiếc ghe. Lỡ có chuyện thì chở người được. Với lại phải có người chạy xuống báo dưới hạ nguồn.

– Cha ông chịu không?

– Cha tao tính sổ nhanh lắm. – Tín cười méo xệch. – Đập vỡ thì kho nhà tao ở Cửa Bắc là chỗ nước tới đầu tiên. Ổng chịu.

Tín đi rồi, hai thầy trò ngồi lại dưới mui lá dừa. Ngọn đèn dầu cạn gần hết.

– Thầy còn bao nhiêu khí? – Ngạn hỏi.

Kiều Lão không trả lời ngay. Ông kéo vạt áo lên, đặt bàn tay Ngạn lên bụng ông, ngay dưới rốn.

Ngạn nhắm mắt. Nó cảm thấy cái đầm của ông. Rộng, rất rộng, rộng gấp chục lần cái đầm của nó. Đáy đầm là Linh Nê, nện chặt, đã nứt nẻ như mặt ruộng giữa tháng Ba. Còn nước trong đầm thì chỉ còn một vũng nhỏ ở giữa, cạn, đọng, như vũng nước cuối cùng của một cái ao mùa khô.

– Mỗi năm ta lấy một ít ra làm việc, – ông nói. – Khoét đê, khắc trận, chở đất. Sáu mươi năm. Ta còn đủ cho một lần.

Ngạn rút tay về.

– Mai con đánh bán kết.

– Mày phải thắng chung kết.

– Khải Tích Đầm hậu kỳ. Con mới sơ kỳ.

– Ta biết. – Kiều Lão đội cái nón rách lên đầu, đứng dậy. – Mày thắng thì ta khỏi phá Đê Chặn. Mày thua thì ta lên đó chờ.

Ngày hôm sau, Ngạn đánh bán kết với Đỗ Quang Huy, đệ tử thân truyền của Tông chủ Chu, Tích Đầm trung kỳ. Huy đánh bằng kiếm, kiếm pháp của Quy Nhạn Tông, Ngạn đã thấy nó trên Đài Cối cả trăm lần. Trận đó dài, xấu xí, không ai trên ghe reo hò. Huy nhắm vô tai trái, vô tay phải, vô mọi chỗ yếu mà ai đó đã dặn hắn. Ngạn đỡ, lùi, đỡ, lùi, tới khi mép Sân Bè ở ngay sau gót chân. Rồi nó nện cán mai xuống, đắp một cái bờ chéo, và Huy, đang dồn hết sức cho cú đâm cuối, vấp vô đúng cái bờ không thấy hình đó, như Úc Văn Tráng ở vòng đầu.

Huy không học được từ trận vòng đầu. Không ai trên Sân Bè này đứng chân trần.

Ngạn thắng, vai trái rách một đường dài, máu thấm đỏ áo. Trên hàng ghe phía đông, Tông chủ Chu không vỗ tay.

Đêm đó, có người tới chiếc ghe nhỏ của nhà họ Lư. Đi một mình, áo trắng, đứng trên mặt nước như đứng trên nền gạch, giày không ướt.

– Ta tới để nói một chuyện, – Nghiêm Thế Khải nói. Nó không bước lên ghe. – Ông nội ta dặn ta. Nếu gặp ngươi ở chung kết, đánh vô tai trái, đánh mãi bên trái, cho tới khi ngươi ngã xuống sông.

– Ông nói cho tui biết làm gì?

– Vì ta không cần ông dặn. – Khải nhìn nó, ánh mắt lạnh như năm nó mười sáu tuổi ở Giếng Đầu. – Ta biết bên trái của ngươi từ năm ngươi mười tám. Bảy mươi hơi thở. Ta muốn ngươi biết, ngày mai ta đánh bên trái, không phải vì ai dặn.

Ngạn đứng dậy, bước ra mép ghe.

– Lõi đập nhà ông nứt rồi.

Khải đứng im trên mặt nước. Một con sóng nhỏ chạy qua dưới chân nó, không làm nó nhích một sợi tóc.

– Ai nói với ngươi? – nó hỏi, rất khẽ. – Ông già phản đó?

Ngạn không trả lời. Khải nhìn nó thêm một lúc, rồi quay đi, bước trên mặt nước về phía chiếc thuyền đen, mỗi bước chân để lại một vòng gợn nhỏ, tan ngay.

– Mai, – nó nói, không quay lại. – Trên Sân Bè.

— Hết chương 15 —