Thành Sông

Chương 19: Thành Sông

Việc đầu tiên Ngạn làm trên Đê Sau là dắt con trâu xuống.

Nghé Già không chịu đi. Nó đứng giữa mặt đê, bốn chân choãi ra, ngóc đầu về phía bắc, mũi phì phò. Ngạn nắm sợi dây mũi, kéo. Con trâu già kéo lại. Nó đã đi trên con đê này cả chục năm, mỗi sáng, từ đầu này qua đầu kia, nện từng bước chân cho đất chặt. Nó không biết ruột con đê đã là cát.

– Đi, – Ngạn nói, giọng của cha nó mỗi lần lùa trâu về chuồng. – Đi về.

Con trâu nhìn nó. Rồi cúi đầu, bước theo.

Dưới chân đê, hai đệ tử áo xám canh Đê Sau đang ngồi bên đống lửa tàn, ngủ gục. Ngạn đá vô chân một đứa. Hai đứa giật mình đứng bật dậy, rút kiếm, rồi nhìn ra mặt nó, nhận ra thằng điếc giữ đê năm nào, há hốc miệng.

– Chạy xuống mười bốn làng, – Ngạn nói. – Gõ mõ. Đánh thức hết. Ai ở nhà thấp thì lên gò, lên chùa, lên núi. Lẹ.

– Chuyện gì...

– Lũ. Lòng Sông Cũ có nước. Đê Sau sắp tan.

Một đứa còn đứng ngẩn ra. Đứa kia đã nghe thấy tiếng gầm từ phía bắc, mặt cắt không còn hột máu, quay đầu chạy. Đứa còn lại chạy theo. Ngạn đưa sợi dây mũi Nghé Già cho đứa chạy sau.

– Dắt nó theo.

Rồi nó quay lại, leo lên mặt Đê Sau, đứng ở chính giữa.

Phía bắc, trong ánh sáng xám của trời sắp sáng, nó thấy nước tới. Không phải một bức tường như ở hẻm Đá Kẹp. Một trăm sáu chục dặm lòng sông đã làm nó dàn ra, thấp xuống. Nhưng vẫn cao hơn đầu người, vẫn cuồn cuộn, vẫn xám đục pha những vệt đỏ, vẫn mang theo cả rừng cây gãy, cả những bộ xương cá Hô Lũ. Nó lấp đầy lòng sông khô từ vách núi bên này qua vách núi bên kia, lao về phía Đê Sau như một đàn trâu điên.

Ngạn quay lưng lại với nó. Nó nhìn xuống phía nam.

Thung lũng hẹp. Rừng tre gai. Con đường mòn. Rồi đồng bãi chân núi Nhạn Hồi trải ra, xám nhạt dưới trời hửng. Mười bốn làng nằm rải rác, đốm đèn dầu lập lòe. Ruộng lúa linh lá tím, ruộng lúa thường xanh non. Xa hơn nữa, cách chừng năm dặm, là sông Phù, cũng đang lên vì lũ thượng nguồn, chảy xiết.

Ngạn nhìn đồng bãi theo cách cha nó dạy. Không nhìn chỗ nước sẽ tới. Nhìn chỗ nước đã từng đi.

Tám mươi bảy năm, người ta đã cày lên, đắp lên, xây lên. Nhưng đất nhớ. Nước từng chảy ở đâu thì chỗ đó đất thấp hơn một chút, ẩm hơn một chút, cây mọc khác đi một chút. Ngạn thấy một hàng cây gáo chạy dài từ chân thung lũng xuống phía sông, cong cong, giữa hai làng. Cây gáo ưa đất ướt. Nó thấy một dải ruộng lúa thường xanh đậm hơn những ruộng chung quanh, chạy song song hàng gáo. Thấy những làng đều nằm trên chỗ đất hơi gồ, tránh xa dải ruộng đó, như người xưa còn nhớ. Thấy cái chỗ mà mấy làng tạp dịch vẫn kêu là Rạch Khô, một cái mương cạn có cầu ván bắc qua, mà chưa ai thấy nước bao giờ.

Đường cũ của nước. Từ chân Đê Sau, theo hàng gáo, theo Rạch Khô, ra sông Phù.

Nếu nước đi đúng đường đó, nó sẽ đi giữa các làng. Nếu nó đi sai, nó sẽ đi thẳng. Đi thẳng là qua làng Bến Sung, làng lớn nhất, nằm ngay cửa thung lũng.

Sau lưng Ngạn, tiếng gầm đã ở ngay đó.

Nó nghĩ tới Thủy Lợi Kinh. Câu về Thành Sông chỉ có một dòng. Kiều Lão giảng nó trên mặt đê này, bảy năm trước, nhai trầu: "Đầm đầy thì cho nó chảy ra. Mình thành sông."

Nó nghĩ tới chuyện đầm của nó không đầy. Một phần ba, cộng thêm chút khí kéo được trong đêm. Kiều Lão nói đầm phải đầy tràn mới Thành Sông được. Ai cũng nói vậy.

Nó nghĩ tới Bàu Sen. Mày đắp bờ ở đó thì nước ăn chỗ khác.

Nó nghĩ tới bà Nung. Đất nào mình có duyên thì nó ngậm khí của mình.

Ngạn cởi cái túi vải đen trên cổ.

Còn một nửa. Nửa túi phù sa năm Thìn, đất đỏ bồi nên cái doi nhà nó, mẹ nó múc bằng muỗng gáo dừa, cột bằng sợi dây gai. Nó đã ăn nửa kia trong lò gốm làng Gốm Đỏ. Cái đáy đầm của nó làm bằng đất này. Khí của nó đã ngấm vô đất này từ ngày nó mở mạch đầu tiên.

Nó mở túi.

Nước tới.

Đê Sau không vỡ. Nó tan. Đúng như Kiều Lão nói. Con sóng đầu tiên đập vô mặt đê phía bắc, và cả con đê dài nửa dặm rùng mình một cái. Lớp vỏ đất sét bên ngoài nứt ra như vỏ bánh. Cát bên trong, sáu mươi năm cát, một đêm một sọt, chảy ra như cát trong cái túi bị rạch. Mặt đê dưới chân Ngạn lún xuống. Nước ập qua.

Ngạn không chạy. Nó không bay lên. Nó đứng đó, để nước ập lên người.

Và nó mở cái đầm.

Không phải mở cống cho nước vô. Mở cống cho nước ra. Phá cái phía kín. Nó làm ngược lại tất cả những gì nó đã học. Bảy năm nó học giữ: giữ nước trong bình, giữ khí trong mương, đắp bờ, làm đáy. Bây giờ nó buông. Tám con mương đổ ngược ra ngoài. Cái đầm cạn xuống. Cái đáy đầm, phù sa năm Thìn trộn sét xám nung trong lửa lò, vỡ ra, tan vô dòng khí đang tuôn ra khỏi người nó.

Cùng lúc đó, nó rắc nửa túi phù sa vô dòng nước đang cuốn quanh ngực.

Một nắm đất. Một nắm đất trong một con sông.

Nhưng đất đó có khí của nó. Như cái đêm ở Bàu Sen, một nhúm phù sa nở ra đỏ cả thùng nước. Nắm đất tan vô dòng lũ, và khí của Ngạn tan theo nó, loang ra, loang ra, theo từng hạt đất, theo dòng nước, ra khắp con sông đang tràn qua Đê Sau.

Ngạn thấy dòng sông.

Không phải thấy bằng mắt. Nó thấy như thấy cánh tay mình, thấy bàn chân mình. Nó thấy mặt nước, đáy nước, từng xoáy nước, từng cành cây gãy trôi trong lòng nước. Nó thấy dòng chảy chính, nặng, mạnh, đang lao thẳng xuống phía nam, thẳng về phía những đốm đèn của làng Bến Sung. Nó thấy những dòng nhỏ tách ra hai bên, lan vô rừng tre. Nó thấy những hạt đất đỏ trôi lơ lửng khắp nơi trong con nước, mỗi hạt một đốm ấm nhỏ, như những con đom đóm.

Nó không chặn. Nó dẫn.

Nó làm như cha nó làm cái năm đi mở cống bên kinh Xáng Cụt. Không đập cửa. Tìm chỗ mềm nhất. Nó tìm trong đồng bãi phía trước chỗ đất thấp nhất, mềm nhất, ẩm nhất, chỗ hàng cây gáo, chỗ Rạch Khô. Nó dồn những hạt đất có khí của nó về phía đó, như người ta dồn đàn vịt về một con rạch. Nước theo đất. Một dòng nhỏ quẹo sang trái, chui vô dải ruộng xanh đậm. Rồi một dòng nữa. Rồi cả dòng chảy chính, nặng nề, ngập ngừng, như con trâu già không chịu xuống đê.

Rồi nó quẹo.

Nước ào vô Rạch Khô. Cái cầu ván bắc qua rạch bị cuốn bay như chiếc lá. Hàng cây gáo đứng giữa dòng nước, gốc chìm sâu, ngọn lắc lư, nhưng không đổ. Gốc cây gáo bám đất ướt. Đất đó tám mươi bảy năm chờ nước về.

Làng Bến Sung còn lại ở bên phải dòng nước. Nước chỉ liếm tới chân cái gò nơi làng đứng.

Nhưng một con sông không chỉ có một dòng chính. Nước tràn ra hai bên Rạch Khô, ngập ruộng, ngập đường, lan ra. Ngạn không chặn những dòng đó. Nó làm một việc mà người đắp bờ không bao giờ làm: nó cho nước tràn lên ruộng. Tràn thật mỏng. Tràn đều. Như những mùa lũ ông nội nó kể, khi nước sông Phù mang về một lớp đất đỏ như cám, phủ lên ruộng một lớp mỏng bằng lóng tay. Nó trải con nước ra khắp đồng bãi, chỗ nào thấp thì sâu hơn, chỗ nào cao thì cạn hơn, chỗ nào có làng thì nước dừng lại ở chân gò, quay đi.

Khí trong người nó đã hết. Nó biết. Đầm đã cạn, đáy đã vỡ, tám con mương rỗng tuếch. Đáng lẽ nó phải ngã quỵ. Đáng lẽ nó phải bị nước cuốn đi như cái cầu ván.

Nó không ngã. Vì nó không còn dùng khí của nó nữa.

Nó đang dùng khí của con sông.

Khí của nó đã chảy ra, đã tan vô dòng nước, đã nối với dòng nước. Bây giờ dòng nước chảy ngược vô người nó, qua tám con mương, qua cái chỗ đầm đã vỡ, rồi lại chảy ra, rồi lại chảy vô. Không có đầm. Không cần đầm. Chỉ có một dòng chảy không bao giờ dừng, từ trời đất vô người, từ người ra trời đất, như một con sông có hai bờ là chính thân thể nó. Cái mạch tay phải đã lấp, cái phía kín năm nào, giờ không còn là phía kín của đầm. Nó là bờ của sông. Một bờ để con sông biết mình đang chảy về đâu.

Thành Sông.

Mặt trời lên.

Ngạn đứng giữa đồng bãi, nước ngập tới đầu gối, cái mai gỗ lim cắm bên cạnh. Chung quanh nó, cả đồng bãi chân núi Nhạn Hồi là một mặt nước mênh mông, mỏng, phẳng lặng, phản chiếu trời sáng. Những làng nằm trên gò như những hòn đảo nhỏ, người đứng chật trên gò, trên mái nhà, trên cổng chùa, im lặng nhìn ra. Rạch Khô không còn khô. Nó cuồn cuộn chảy giữa hàng cây gáo, đổ ra sông Phù.

Và nước có màu.

Đỏ nâu. Đỏ như gạch non. Đỏ như cám. Nửa hồ Trữ Linh đổ qua một trăm sáu chục dặm Lòng Sông Cũ, cuốn theo bùn đáy hồ, cuốn theo đất lòng sông cũ. Nó cuốn theo cả nửa túi phù sa năm Thìn của một cái doi ở Hạ Phù. Nó trải ra khắp đồng bãi. Nó chảy ra sông Phù qua Rạch Khô, một dải đỏ cuồn cuộn đâm vô dòng sông xám, loang ra, nhuộm đỏ cả một khúc sông dưới chân núi Nhạn Hồi, rồi trôi xuống phía nam. Xuống Hạ Phù. Xuống Doi Lở.

Ngạn nhìn theo nó. Nó thử bước một bước lên chỗ đất cao, ra khỏi mặt nước.

Chân nó vừa nhấc khỏi nước, cả người nó lạnh đi. Như rút khỏi người nó một cái gì đó. Nó lảo đảo, chụp lấy cán mai. Nó bước lùi lại, chân chạm nước. Hơi ấm trở lại.

Nó đứng yên, hiểu ra cái giá.

Rồi nó ngã ngồi xuống nước, ngay chỗ đó, mệt như chưa từng mệt bao giờ. Mặt nước đỏ nâu ngập tới ngực. Ấm.

Một cái bóng đen đổ xuống mặt nó. Nó ngước lên. Con trâu già sừng gãy một bên đứng sừng sững trên đầu nó, sợi dây mũi lòng thòng, ướt sũng từ đầu tới chân. Nó đã bỏ thằng đệ tử áo xám, lội ngược về đây. Nó cúi xuống, phì một hơi vô mặt Ngạn, nóng hổi, hôi mùi cỏ.

— Hết chương 19 —