Đóng một bờ

Chương 12: Đóng một bờ

Lò lớn làng Gốm Đỏ cháy ba ngày ba đêm, và tới đêm thứ ba, cả thung lũng đỏ rực như có ai thắp một cây đuốc khổng lồ dưới đáy mây.

Người làng không ai ngủ. Họ ngồi quanh lò, trên những tảng đá xám, đắp chăn, uống nước chè xanh nấu trong ấm đất. Bà Nung đã nói với họ thằng nhỏ ở trọ nhà bà sắp làm một chuyện lớn, và người cao nguyên không hỏi nhiều. Họ chỉ ngồi đó, như người ta ngồi canh một cái lò đang nung mẻ gốm quý, chờ tiếng ngân.

Ngạn không ngồi canh lò. Ngạn ngồi trong lò.

Không phải trong buồng lửa. Bà Nung đã tắt buồng lửa từ chiều, cào hết than ra, để lại cái bụng lò rỗng, vách đất nung đỏ hồng, hơi nóng hừng hực như miệng một con trâu thở ra giữa trưa hè. Bà kê một cái chiếu cói lên nền lò. Ngạn ngồi xếp bằng trên chiếu, cởi trần, mồ hôi chảy thành dòng từ tóc xuống thắt lưng.

– Đáy đầm cũng như đáy lu, – bà nói, khi nó bò vô. – Nặn rồi thì phải nung. Không nung thì gặp nước nó rã. Lò này đủ nóng để nung, mà không đủ nóng để giết mày. Khi nào vách lò nguội tới mức mày áp tay vô được, là lúc mày phải xong. Không xong thì ra, chờ năm sau.

– Dạ.

Bà đưa cho nó một cái chén. Cái chén đầu tiên nó nặn được ở làng Gốm Đỏ, không rỉ. Trong chén là một ít nước suối và một nắm đất sét xám nó đã nhào ba ngày, trộn theo cách bà dạy, mịn như bột nếp.

Rồi bà lùi ra, kéo tấm phên tre che miệng lò lại, để chừa một khe hở bằng bàn tay.

Ngạn ngồi một mình trong bóng tối đỏ hồng.

Nó cởi cái túi vải đen trên cổ.

Gần bảy năm nó đeo cái túi này. Qua chín ngày ghe ngược nước. Qua Thác Ngược. Qua Khí Tù. Qua bao nhiêu đêm nằm trong chái lò ở đây. Sợi dây gai mẹ nó buộc đã sờn, đã đen bóng vì mồ hôi, nút thắt cứng như đá. Nó gỡ mãi không ra. Cuối cùng nó lấy răng cắn.

Nút mở. Mùi đất ướt sau cơn mưa đầu mùa bốc lên, nồng tới nỗi át cả mùi đất nung trong lò.

Nó trút một nửa túi vô lòng bàn tay trái. Phù sa năm Thìn mịn như phấn, đỏ nâu, chảy giữa mấy ngón tay. Nó đổ vào chén, trộn với đất sét xám, nhào bằng ngón tay, nhào cho tới khi hai thứ đất quyện vào nhau thành một khối dẻo, màu nâu đỏ như gạch non. Rồi nó buộc chặt miệng túi lại, đeo lên cổ. Còn một nửa.

Nó đưa chén lên miệng, ăn khối đất đó.

Đất nghẹn ở cổ. Nó nuốt. Đất xuống tới bụng, nằm đó, nặng trịch như một cục chì. Nó nhắm mắt.

Thủy Lợi Kinh viết về Tích Đầm còn ngắn hơn Đắp Bờ. "Đào đầm. Nện đáy. Chặn một phía. Mở cống cho nước vô. Đầm đầy thì dừng. Ham đầy quá thì vỡ đáy."

Nó đào đầm trước.

Khí trong chín con mương đã dồn ứ ở đan điền ba năm nay, như nước dềnh. Ngạn không cho nó dềnh thêm. Nó lấy cái chỗ dưới rốn, cái chỗ ngày thứ ba mươi ở Đê Sau lần đầu tiên nó thấy cái lạnh dừng lại lởn vởn, và nó khoét chỗ đó sâu xuống. Không phải khoét bằng tay. Khoét bằng ý, như người ta nhìn một mảnh ruộng và thấy trước cái ao sẽ nằm ở đâu, rộng bao nhiêu, sâu bao nhiêu.

Rồi nện đáy.

Khối đất trong bụng nó tan ra. Nó không tiêu như cơm. Nó loang ra, chảy xuống, trải ra dưới đáy cái đầm vừa khoét, một lớp mỏng. Ngạn nện nó. Bước chân Nghé Già trên mặt Đê Sau. Thịch. Thịch. Thịch. Một lớp. Hai lớp. Hơi nóng của lò xuyên qua da, chui vô bụng, nung cái đáy đó lên. Nó thấy đáy đầm cứng dần, như đáy lu trong lò chuyển từ màu đất sống sang màu đất chín.

Mồ hôi nó không còn chảy nữa. Nó khô cong như cái lu vừa ra lò. Môi nó nứt.

Rồi tới chuyện thứ ba. Chặn một phía.

Mạch Giữa Dòng chạy từ đan điền, vòng qua hông phải, lên vai phải, xuống cánh tay phải, ra tới năm đầu ngón tay. Khí trong đó đang chảy rì rào, mát lạnh, quen thuộc như dòng nước con kinh trước nhà. Ngạn đặt bàn tay phải lên đầu gối, ngửa lòng bàn tay lên, nhìn nó trong bóng tối đỏ. Năm ngón tay chai sần. Vết sẹo ở ngón cái từ năm mười tuổi, bị lưỡi mai của cha cứa.

Nó bắt đầu lấp.

Lấp một con mương không khó. Cha nó làm nhiều lần, khi ông điền chủ đổi ý, muốn bỏ con kinh cũ để đào con mới. Đóng cừ chặn đầu mương. Tát cạn nước. Đổ đất xuống, từng lớp, nện chặt, cho tới khi mặt mương bằng mặt ruộng, ai đi ngang cũng không biết từng có con mương ở đó.

Ngạn đóng cừ ở đầu mạch, chỗ nó tách ra khỏi đan điền. Khí trong mạch Giữa Dòng dội ngược lại, đập vô cừ. Đau. Đau như ai nắm cánh tay phải nó vặn ngược ra sau. Nó nghiến răng, ghì cừ lại.

Rồi nó tát cạn. Khí trong cánh tay phải chảy ra ngoài, qua năm đầu ngón tay, tan vô không khí nóng hầm hập của lò. Cánh tay nó lạnh dần. Từ đầu ngón tay, lạnh lên cổ tay, lên khuỷu tay, lên vai. Không phải cái lạnh của khí. Cái lạnh của một cánh tay bình thường trong một đêm mùa đông. Nó không còn thấy những dòng nước nhỏ chạy rì rào dưới da nữa. Chỉ có máu, chỉ có thịt.

Rồi nó đổ đất. Lớp một. Nện. Lớp hai. Nện. Mỗi lớp đất đổ xuống, con mương trong cánh tay phải nó hẹp lại, cạn lại, mờ đi. Tới lớp thứ chín, nó không còn tìm thấy con mương đó ở đâu nữa. Chỉ còn một vết, mờ như vết một con đường cũ trên mặt đồng sau mùa gặt.

Nó mở cống.

Tám con mương còn lại đổ vô đầm cùng một lúc. Khí dềnh ba năm ầm ầm đổ xuống, như nước ngoài sông tràn qua cửa cống vô một cái ao vừa đào. Nước xoáy, nước cuộn, đập vô đáy. Ngạn cảm thấy đáy đầm rung lên. Lớp phù sa năm Thìn trộn sét xám nung trong lửa lò, lớp đất nó nhào bằng ngón tay, rung lên mà không vỡ. Không rỉ. Nước đổ vô bao nhiêu, đáy giữ bấy nhiêu.

Nó nhớ cái lu thứ mười lăm, đổ nước tới miệng, ngồi canh một đêm, sáng ra thành lu khô ráo.

Đầm đầy tới lưng chừng thì nó dừng. Ham đầy quá thì vỡ đáy.

Khi Ngạn mở mắt, vách lò đã nguội. Nó áp bàn tay trái lên vách. Ấm, không nóng. Khe hở trên tấm phên tre đã chuyển từ đen sang xám nhạt. Trời gần sáng.

Nó bò ra khỏi lò.

Ngoài sân, mây đã tan. Trời cao nguyên trong vắt, xanh thẫm, sao còn lấp lánh. Người làng Gốm Đỏ vẫn ngồi trên những tảng đá, có người đã ngủ gục. Bà Nung ngồi ở chỗ gần lò nhất, trên một cái ghế đẩu, tay ôm ấm chè đã nguội.

Ngạn đứng thẳng lên. Nó không cần dồn khí xuống chân. Nó chỉ nghĩ tới chuyện đứng cao hơn một chút. Hai bàn chân rời khỏi mặt đất, nhẹ nhàng, như chiếc lá rời cành, rồi nó lơ lửng cách sân đất đỏ chừng một sải tay. Không cần cái mai. Không cần vật gì. Không chòng chành.

Người làng thức dậy. Có tiếng xuýt xoa. Có đứa con nít reo lên.

Bà Nung đặt ấm chè xuống, đứng dậy, đi tới. Bà nhìn nó, rồi nhìn bàn tay phải của nó đang buông thõng bên hông.

Ngạn hạ xuống đất. Nó cúi xuống, dùng tay phải nhặt cái chén đất trên chiếu cói bà đã kéo ra ngoài lò. Bàn tay cầm được. Ngón tay co được. Nhưng cái chén nặng hơn nó tưởng. Và khi nó thử dồn khí xuống tay phải, như nó vẫn làm cả ngàn lần, để cảm cái chén ướt hay khô, dày hay mỏng, thì không có gì. Không có gì cả. Bàn tay phải của nó giờ là bàn tay của ông Hai Lù, của ông Ba Đùng, của mọi người đàn ông ở Doi Lở.

Nó đổi cái chén sang tay trái.

– Tích Đầm, – bà Nung nói. – Hai mươi hai tuổi. Không một hột Linh Nê.

– Dạ.

Bà vỗ vai nó, vỗ vai phải, mạnh như vỗ thành lu. Rồi bà quay lưng đi vô bếp, không nói gì nữa. Nhưng Ngạn thấy bà đưa tay áo lên quẹt mắt.

Mười một ngày sau, có một người lên làng Gốm Đỏ.

Người đó leo bộ từ bến Mây Đá lên, đi gần nửa ngày, áo dài đen ướt đẫm mồ hôi, đầu đội nón lá, lưng đeo một cái bọc dài quấn vải. Người đó đứng ở ngõ nhà bà Nung, thở hồng hộc, hỏi một đứa con nít thằng điếc ở trọ đâu rồi.

Ngạn đang nhào đất ở sân sau. Nó nghe giọng đó, rành rọt như dân buôn, và đứng bật dậy.

Tín gầy hơn nữa. Má hóp lại, dưới mắt có quầng thâm. Nó đứng ở ngõ, nhìn Ngạn từ đầu tới chân, rồi nhìn quanh sân lò, nhìn mấy cái lu đỏ xếp hàng, nhìn bàn tay phải của Ngạn đang dính đất.

– Tích Đầm hả mày?

– Sao ông biết?

– Mày đứng mà chân không chạm đất kìa. – Tín cười, cái cười mệt mỏi. – Tao đoán vậy. Tao đánh cược với cha tao là mày lên được. Ổng cược không. Ổng thua tao mười lạng.

Ngạn nhìn xuống. Hai bàn chân nó cách mặt đất chừng một đốt ngón tay. Nó không để ý. Nó hạ xuống.

Tín cởi cái bọc dài trên lưng, đặt lên bàn nhào đất. Nó mở từng lớp vải. Lớp vải ngoài là vải bạt, lớp trong là một cái áo khoác cũ, cái áo khoác ngoài màu cốm Tín mặc năm nào, đã sờn.

Trong lớp áo là cái mai gỗ lim đen.

Ngạn đứng im. Con chim nhạn khắc trên cán mai nhìn lên trời, cánh sải ra, đuôi hơi lệch sang trái.

– Ông già đưa tao bữa mày bỏ đi, – Tín nói. – Ổng nói ngày nào đó mày sẽ cần. Ổng còn nhắn một câu, tao giữ bốn năm nay, chưa nói. Ổng nói: đừng tin ai bảo mày rằng bờ đắp xong là xong.

Ngạn không cầm cái mai. Nó nhìn nó.

– Sao giờ ông mới đưa?

– Vì bây giờ mày cần. – Tín ngồi phịch xuống cái ghế đẩu, lau mồ hôi. – Còn năm mươi ngày nữa là Đại hội. Thằng Khải đánh. Mười tám tông môn gửi người. Mày Tích Đầm rồi, mày đủ điều kiện.

– Còn gì nữa? Mặt ông không phải mặt người đi đưa cái mai.

Tín im một lúc. Rồi nó nói, giọng thấp xuống.

– Ông già bị giam rồi. Từ mùa xuân. Tông chủ Chu cấm túc ổng ở Đê Sau, không được ra khỏi thung lũng, có người canh. Người ta nói ổng gởi thư lên Liên Minh xin hoãn nâng đập, nói đập sẽ vỡ. Không ai tin. Liên Minh chuyển thư về Quy Nhạn Tông. – Tín ngẩng lên nhìn Ngạn. – Còn một chuyện nữa. Chuyện này tao chưa nói với ai. Trong sổ nhà tao, có những thứ không khớp. Tao làm sổ gần bốn năm, tao biết sổ khớp với không khớp nó khác nhau ra sao. Tao cần mày coi.

Ngạn nhìn cái mai thêm một lúc. Rồi nó đưa tay ra cầm lấy. Tay trái.

Cán mai lạnh như cục đá dưới giếng. Khí trong người nó chạy xuống cánh tay trái, xuống năm ngón tay, chạm vô gỗ lim, và cái mai rung lên khe khẽ trong tay nó, như nhận ra người quen.

– Năm mươi ngày, – Ngạn nói.

— Hết chương 12 —