Những cái đinh không gỉ

Chương 8: Những cái đinh không gỉ

Na đổ hai túi thóc ra hai cái đĩa sành, đặt cạnh nhau trên mặt bàn, dưới ngọn đèn dầu.

Đĩa bên trái là thóc ở bao hàng ngoài. Hạt tròn, mập, vỏ ngả màu nâu vàng, có hạt đã đen một đầu. Lẫn trong thóc là ba con mọt, hai con còn bò.

Đĩa bên phải là thóc ở bao trong. Hạt dài, thon, vỏ vàng tươi như rơm mới phơi. Không có con nào bò.

– Thóc bên trái là thóc nương, – cô nói, – thóc ruộng bậc thang của người Hạ Lũng. Giống khẩu, hạt tròn, nấu dẻo. Cả châu trồng giống ấy. Còn thóc bên phải...

Cô cầm một hạt lên, bóc vỏ bằng móng tay. Hạt gạo bên trong trong, dài, có một vệt bạc ở bụng.

– Ở Hạ Lũng không ai trồng giống này. Ruộng trên núi lạnh, giống này không chịu được.

Quan châu ngồi bên kia bàn. Anh cầm một hạt thóc dài, xoay xoay dưới ánh đèn. Na thấy anh nhìn nó rất lâu, lâu hơn cần thiết. Rồi anh nói, không phải với cô, mà như nói với chính mình:

– Thóc chiêm. Thóc chiêm dưới xuôi. Ruộng chiêm quê tôi trồng đúng giống này. Gặt vào tháng Năm, vừa mới gặt xong.

Anh thò tay vào ngực áo, lấy ra một lá thư gói lá chuối khô, nhưng không mở. Anh chỉ cầm nó một lúc rồi lại cất đi.

– Mẹ tôi viết cho tôi tháng trước. Năm nay chiêm được mùa.

Na hiểu. Thóc vừa gặt tháng Năm, phơi xong, đóng bao, chở ngược sông lên. Thóc mới chưa đầy một tháng tuổi, thì lấy đâu ra mọt.

– Tháng trước, ghe Tăng Ký chở thóc về nhiều chuyến, – cô nói. – Người dưới bến bảo chủ Lộc mua thóc chiêm dưới xuôi lên để bán giáp hạt. Ai cũng tưởng ông ấy tính bán đắt, vì năm nay đói.

– Ông ấy không bán, – quan châu nói. – Ông ấy cho kho châu mượn.

Sáng hôm sau, mười một tháng Sáu, ông Thông phán phủ xuống thuyền từ lúc sương còn dày. Quan châu tiễn ra tận bến, vái đúng lễ. Ông Thông phán vái lại, lạnh nhạt. Thuyền phủ xuôi dòng, khuất sau mỏm Đá Ngựa.

Rồi quan châu quay lại, nói với Na:

– Cửa kho có niêm ấn phủ, mình không được động vào. Nhưng gầm kho thì không có niêm.

Gầm kho gò Mít cao chừng ngang gối người lớn. Người đàn ông muốn chui vào phải bò, mà vai rộng thì vướng cột. Na nhỏ người. Cô cởi khăn đội đầu, buộc gọn tóc, cầm một ngọn đèn dầu nhỏ có chụp, nằm sấp xuống đất đỏ rồi trườn vào.

Dưới gầm tối, ẩm, sặc mùi đất và mùi phân chuột. Mạng nhện giăng giữa các cột. Trên đầu cô, mặt dưới những tấm ván sàn dày hai đốt tay xếp khít nhau, đen bóng vì năm tháng. Ánh đèn hắt lên, cô thấy những hàng đinh sắt cũ đã gỉ thành màu nâu đỏ, cắm thẳng hàng theo từng thanh dầm.

Cô bò về phía vách hậu.

Đến gian thứ năm, cô dừng lại. Trên đầu cô có một chỗ ván sàn khác. Cũng ván cũ, cũng đen bóng, nhưng đinh thì không gỉ. Đinh mới. Mũ đinh vuông, sáng, còn ánh lên màu sắt xám dưới ngọn đèn. Quanh mỗi cái đinh mới, gỗ bị toác ra một chút, lộ thớ trắng, là chỗ người ta đã cạy cái đinh cũ ra. Trên mép mấy tấm ván có những vết lõm, như bị một thanh sắt tì vào bẩy lên.

Cô đếm. Một, hai, ba... bảy tấm. Bảy tấm ván liền nhau, sát vách hậu, đã bị cạy lên rồi đóng lại.

Dưới chỗ bảy tấm ván ấy, trên mặt đất, có một lớp vụn lẫn lộn. Cô bốc lên một nắm, đưa sát vào đèn. Thóc hạt dài. Trấu. Và cát, cát vàng mịn, y như cát trong cái túi của anh Mộc.

Từ chỗ ấy, trên mặt đất đỏ khô dưới gầm sàn, có những vệt kéo lê, những dấu chân trần chồng lên nhau, dẫn ra mép sàn phía sau. Na trườn theo. Ra khỏi gầm kho, cô đứng dậy, phủi đất trên ngực áo. Ngoài trời, trận mưa đêm mồng Chín đã xóa sạch dấu chân. Nhưng từ mép sàn phía sau ấy, chỉ có một lối đi được: con dốc xuống phía sau gò Mít.

Con dốc ấy dẫn xuống một cái bến nhỏ khuất sau lưng gò, người trấn gọi là bến Sau. Bến không có nhà, chỉ có mấy cái cọc tre buộc thuyền và một dải cát đen. Từ trên trấn không nhìn thấy bến này. Ngoài con dốc, từ bến Sau còn một lối men bờ sông, cát đen lẫn sỏi, vòng về phía cổng sau trấn, người ta ít đi vì phải lội qua mấy chỗ nước.

Na đứng ở mép nước. Nước sông Nậm Khoang chỗ ấy chảy chậm, quẩn thành một cái xoáy nhỏ sát chân gò. Trong cái xoáy, có những vệt vàng nhạt dập dềnh. Cô cúi xuống vớt lên. Trấu. Rất nhiều trấu, mắc vào rễ cây, vào cọc tre, vào đám rác. Dưới làn nước nông sát bờ, cát đen của bến bị phủ lên một lớp cát vàng, một lớp mỏng, như ai vừa đổ cả mấy trăm bao cát xuống đây.

Cô nghĩ đến cha. Sáu năm trước, cha cô ghi vào tờ giấy giấu dưới đáy hộp: có hai chiếc thuyền lớn đậu bến Sau gò Mít, không thắp đèn.

Sáu năm. Cùng một cái bến.

Cô leo trở lại lên gò. Quan châu đang ngồi xổm cạnh cột kho, chờ cô. Cô kể, chìa ra nắm thóc trấu cát trong lòng bàn tay. Anh nghe hết, không ngắt lời câu nào. Rồi anh hỏi:

– Bảy tấm?

– Bảy tấm.

– Cô đừng nói với ai con số ấy. Ai hỏi thì bảo dưới gầm kho có vết cạy. Đừng nói là mấy tấm.

Na nhìn anh, không hiểu, nhưng gật đầu.

Anh đứng dậy, nhìn về phía cái chòi canh. Anh Pò và anh Đăm đang ngồi trước chòi, cả hai cúi gằm mặt từ hôm qua, từ lúc kho mở ra đầy thóc. Họ biết mình gác ở đây hơn một tháng. Họ biết cái kho đã được ai đó lấp đầy trong lúc họ gác.

Quan châu đi tới. Na đi theo.

– Ba đêm trước hôm khám kho, – anh hỏi, – hai anh ngủ thế nào?

Hai anh em nhìn nhau. Anh Pò lớn hơn, lên tiếng trước, bằng thứ tiếng Kinh vấp váp:

– Bẩm quan... ngủ. Ngủ say. Ba đêm. Sáng dậy miệng khô, đầu đau, mắt nhòe. Tưởng ốm. Sợ, không dám nói quan.

– Tối hôm ấy hai anh ăn gì?

– Bẩm, cơm nắm với thịt gác bếp. Với cút rượu. Cậu Lịch mang lên. Cậu ấy bảo quan thương chúng con gác vất vả, cho mang lên.

Na quay sang nhìn quan châu. Mặt anh không đổi. Nhưng cô thấy hai bàn tay anh, đang buông xuôi hai bên, từ từ nắm lại.

– Rượu có mùi gì lạ không? – Na hỏi bằng tiếng Tày.

Anh Đăm nghĩ một lúc.

– Hơi đắng. Đắng như rượu ngâm rễ cây. Tưởng rượu thuốc của nha.

Na nói với quan châu bằng tiếng Kinh:

– Có những thứ hạt, ngâm vào rượu thì người uống mê ngủ, khô miệng, giãn con ngươi. Thầy lang trên núi biết. Người dưới trấn mua của thầy lang cũng được. Không chết, nhưng ngủ mê cả đêm, sấm cũng không dậy.

Quan châu không nói gì. Anh quay lưng đi xuống dốc.

Chiều hôm ấy, Chẩn ngồi một mình trong phòng.

Anh không muốn nghĩ đến chuyện ấy. Anh đã cố nghĩ sang những chuyện khác. Lịch chỉ là người mang cơm. Ai đó trong bếp nha có thể đã pha rượu, Lịch không biết. Lịch chỉ làm theo lời anh dặn. Chính anh đã dặn.

Nhưng anh không gạt được một hình ảnh ra khỏi đầu.

Gần canh tư đêm mồng Chín, ngoài sân nha, trong màn mưa, Lịch cầm đèn lồng đi từ cổng sau vào. Ống quần xắn cao. Đèn lồng soi xuống, anh đã thấy hai ống chân cậu, ướt, lấp lánh. Lúc ấy anh không nghĩ gì. Bây giờ anh nhớ lại.

Hai ống chân ấy không dính đất đỏ. Đường từ nha lên chòi canh, đường duy nhất, là đất đỏ suốt từ chân gò lên đỉnh. Đêm mưa, ai đi lên chòi canh về cũng phải lấm đỏ đến đầu gối. Cậu không đi lên gò. Cậu đi về theo lối bờ sông.

Hai ống chân Lịch dính cát. Cát đen, lấm tấm những hạt vàng nhạt. Anh nhớ ra rồi. Những hạt vàng nhạt ấy là trấu.

Bến Sau là cát đen.

Miệng người ta biết nói dối, chứ bùn dưới chân thì không biết.

Anh nhớ bốn chữ treo trên vách lớp học nhà cụ Tô, nét chữ mềm mà sắc, đứa học trò nhỏ bảo cụ viết để dạy anh Lịch. Anh nhớ những trang biên bản Lịch chép cho anh suốt một tháng nay, không sót một câu, chữ đẹp như in. Anh nhớ cái hôm ở chợ, người thư ký Tăng Ký gọi với theo: về bảo bà cụ tháng này nhớ ghé hiệu nhé, chủ Lộc nhắc đấy. Lúc ấy Lịch đã đỏ bừng mặt. Anh đã nghĩ đó là cái ngượng của nhà nghèo.

Đến tối, anh cho gọi Lịch.

Cậu thư lại bước vào, tay cầm theo quyển sổ, tưởng quan châu gọi để chép giấy tờ. Chẩn bảo cậu đóng cửa lại, bảo cậu ngồi xuống. Anh rót cho cậu một chén trà. Cậu cầm chén trà bằng hai tay. Nước không sóng sánh. Tay Lịch không run như tay Ngoạn. Tay Lịch là tay người viết chữ, quen giữ yên.

– Đêm mồng Chín, – Chẩn nói, – cậu mang áo tơi lên cho anh Pò anh Đăm.

– Bẩm vâng.

– Cậu đi đường nào?

– Bẩm, đường chính lên gò.

– Thế cậu xuống bến Sau làm gì?

Lịch ngước lên. Chén trà trong tay cậu dừng lại giữa chừng.

– Bẩm, con không...

– Đêm ấy chân cậu dính cát đen, – Chẩn nói, giọng vẫn đều. – Đường lên chòi canh toàn đất đỏ. Chỉ bến Sau mới có cát đen. Mà cát ấy còn lẫn trấu. Ba đêm liền, cơm rượu cậu mang lên làm anh Pò anh Đăm ngủ mê như chết. Trong ba đêm ấy, có người cạy ván sàn sau kho, khiêng ra mấy trăm bao trấu cát đổ xuống sông, khiêng vào mấy trăm bao thóc chiêm của Tăng Ký. Sáng mồng Mười, cả trấn đứng trên gò nhìn tôi.

Anh ngừng lại.

– Lịch, tôi không hỏi cậu có làm hay không. Tôi biết rồi. Tôi chỉ hỏi cậu, vì sao.

Chén trà rơi xuống nền gạch, vỡ làm ba mảnh. Nước trà loang ra, chảy đến tận chân bàn.

Lịch trượt xuống khỏi ghế, quỳ giữa những mảnh sành, hai tay chống xuống đất, trán gần chạm nền. Vai cậu rung lên, nhưng cậu không khóc thành tiếng. Mãi sau, cậu mới nói được, giọng khàn đặc:

– Bẩm quan... ruộng nhà con... với em gái con...

— Hết chương 8 —