Bảy tấm ván

Chương 19: Bảy tấm ván

Cụ Tô bước vào công đường phủ Tĩnh Biên như bước vào lớp học của mình.

Áo the đen, khăn lượt, gậy trúc. Đứa học trò nhỏ ôm hộp trầu bạc đi sau. Lính hai bên cửa tự nhiên đứng thẳng lưng hơn. Tri phủ Vưu Khắc Hòa đứng dậy khỏi ghế, vái một vái thật sâu, gọi một tiếng "thầy". Quan Thiêm sự Diêm Trọng Khang cũng đứng dậy, vái đúng lễ với một vị Thị lang về hưu, rồi mời cụ ngồi vào chiếc ghế đặt riêng bên hữu, thấp hơn án một bậc.

Sáng mười tám tháng Bảy. Công đường đông hơn hôm khai thẩm. Tin quan Thiêm sự cho mời cụ Thị lang xuống đối chất đã chạy khắp phủ thành từ tối hôm trước.

Chẩn đứng ở hàng dưới, cạnh thầy Thông. Bà Dín ngồi trên một cái chõng tre lính mang ra, cô Na đứng cạnh. Phía sau họ, trong đám người đứng xem, có một người đàn bà thấp, đen, đội nón lá cũ, hai tay nắm chặt vạt áo. Bà Chắt nhất định đòi đi, Chẩn không cản được.

Quan Thiêm sự cho thư lại đọc các tờ khai. Lời khai của Quách Văn Tư. Của Tăng Phúc Lộc. Của Đổng Sĩ Thường. Của Phù Văn Lịch. Của Lường Thị Dín. Của tên Nhỡ. Đọc mất gần một canh giờ. Trong suốt thời gian ấy, cụ Tô ngồi yên, hai tay đặt trên đầu gậy, mắt khép hờ, như ông già ngồi nghe học trò đọc bài.

Đọc xong, quan Thiêm sự hỏi:

– Thưa cụ, cụ nghĩ sao?

Cụ Tô mở mắt.

– Ta nghĩ, – cụ nói, giọng trầm, chậm, rõ từng chữ, như giọng người đọc sách cho học trò nghe, – quan Thiêm sự đã vất vả cả một ngày để nghe một câu chuyện rất hay.

Cụ quay sang hàng dưới, nhìn từng người một.

– Thằng Lộc là con buôn. Nó gian lận đấu đong, bị quan châu Hạ Lũng bắt quả tang trước cả trấn, nay nó lại sợ tội làm chết người, nó đổ cho ai được thì đổ. Thằng Thông hai mươi hai năm làm sổ giả, nó tự khai ra rồi, nay nó tìm một cái tên to để cái tội của nó nhỏ đi. Thằng Tư giết người hai lần, nó khai gì thì khai, người ta đã định xử chém nó, nó còn mất gì. Còn bà già này. – Cụ nhìn bà Dín, ánh mắt không có gì là giận. – Sáu năm, nấp trong bụi lau, cách hai sải tay, người kia đội nón rộng vành. Bà ngửi thấy mùi trầu quế. Cả châu Hạ Lũng, mười bốn bản, ai không ăn trầu quế?

Bà Dín cúi đầu. Cô Na đặt tay lên vai bà.

– Ta về quê ăn giỗ cha ta ba mươi năm. – Cụ Tô gõ đầu gậy xuống nền gạch một tiếng. – Có ai trong các người ở đây dám bảo đứa con ăn giỗ cha là có tội? Cái kho gò Mít ấy, ta chưa từng bước chân lên gò. Ta không biết nó có mấy gian, cửa quay về hướng nào. Thằng Lộc bảo ta ngồi nghĩ ra cái mẹo đi bằng sàn. Ta là một ông già dạy trẻ con đọc sách, ta biết gì đến sàn với cửa? Đến cái chuyện đem bảy tấm ván sàn cạy lên rồi đóng lại bằng đinh mới, nghe như chuyện trẻ con dựng nhà chòi, mà cũng đổ lên đầu ta được.

Cụ ngừng lại, nhìn quan Thiêm sự, rồi nói tiếp, nhẹ nhàng hơn:

– Quan châu Hạ Lũng là người ta nhặt ra từ chồng quyển hỏng. Ta thương nó như con. Nó trẻ, nó hăng, nó tin người. Người ta nói gì nó cũng tin. Ta không trách nó.

Công đường im lặng. Tri phủ Vưu khẽ gật đầu. Có người trong đám đông thở dài.

Chẩn bước lên một bước.

– Bẩm quan Thiêm sự, – anh nói, – hạ quan xin hỏi thư lại của quan một câu.

Quan Thiêm sự nhìn anh, rồi gật.

– Trong tất cả các tờ khai vừa đọc, – Chẩn nói, – và trong lá thư hạ quan gửi quan Thông phán Nghiêm Cảnh, có chỗ nào ghi số ván sàn bị cạy lên không?

Người thư lại Án sát ty ngơ ngác một lúc. Rồi anh ta cúi xuống, lật từng tờ khai, dò từng dòng. Công đường im phăng phắc, chỉ có tiếng giấy sột soạt. Thông phán Nghiêm Cảnh rút trong tay áo ra lá thư của Chẩn, mở ra, đọc lại.

– Bẩm quan, – người thư lại nói, – tờ khai của Tăng Phúc Lộc ghi "đi bằng sàn". Tờ khai của Phù Văn Lịch ghi "người ta cạy ván sàn". Không tờ nào ghi số ván.

– Thư của quan châu Hạ Lũng gửi bản chức, – ông Nghiêm Cảnh nói, – ghi "những vết đinh mới dưới sàn kho". Không có số.

Chẩn quay sang cô Na.

– Cô Na, ngày mười một tháng Sáu, ai là người chui xuống gầm kho gò Mít?

– Tôi.

– Cô đếm được mấy tấm ván có đinh mới?

– Bảy tấm.

– Sau đó tôi dặn cô điều gì?

Cô Na nhìn thẳng lên án.

– Quan dặn tôi đừng nói với ai con số ấy. Ai hỏi thì bảo dưới gầm kho có vết cạy. Đừng nói là mấy tấm.

– Cô có nói với ai không?

– Không. Với cả bà nội tôi cũng không.

Chẩn quay lại, không nhìn cụ Tô, mà nhìn quan Thiêm sự.

– Bẩm quan. Con số bảy chỉ có trong đầu ba hạng người. Hạ quan với cô Na, là người tìm ra. Những người đã cạy bảy tấm ván ấy lên trong ba đêm, đóng lại bằng đinh mới. Và những người mà kẻ cạy ván phải đến báo việc đã xong.

Anh dừng lại.

– Cụ Tô vừa nói, cụ chưa từng bước chân lên gò Mít. Cụ không biết kho có mấy gian, cửa quay về hướng nào. Vậy mà cụ biết đúng số ván.

Không ai nói gì.

Cụ Tô ngồi im trên ghế. Hai bàn tay cụ vẫn đặt trên đầu gậy. Nhưng Chẩn thấy những ngón tay cụ, những ngón tay gõ cạch cạch lên nắp hộp trầu mỗi buổi chiều, đang từ từ siết lại quanh đầu gậy trúc, siết đến mức các đốt ngón trắng bệch ra.

Ngồi bên tả án, Tri phủ Vưu đã thôi gật gù từ lúc người thư lại bắt đầu lật giấy. Mặt ông ta vẫn trắng, nhưng là cái trắng khác, như tờ giấy bị nước mưa thấm vào. Ông ta liếc sang cụ Tô, rồi liếc sang Thông phán Nghiêm Cảnh, rồi nhìn xuống mặt án.

Tri phủ Vưu lên tiếng trước, giọng hơi vội:

– Có khi cụ nghe ai nói. Cụ ở trấn, người trong trấn kháo nhau...

– Bẩm quan Tri phủ, – Chẩn nói, – trong trấn không ai biết. Ngoài hạ quan và cô Na, chỉ những người đã làm mới biết số ván, mà những người ấy là người của Tăng Ký. Quách Ba bị giam từ đêm mười sáu, chủ Lộc bị giữ trong dinh này từ chiều mười sáu, lính Án sát ty canh cửa. Cụ xuống phủ từ chiều hôm qua. Nếu cụ nghe ai nói, xin cụ cho biết là ai, nghe ở đâu, nghe lúc nào. Còn nếu quan Tri phủ nghe được rồi kể lại cho cụ, thì xin quan Tri phủ cho biết quan nghe từ ai.

Tri phủ Vưu mở miệng, rồi ngậm lại. Ông ta không nói thêm câu nào nữa.

Cụ Tô không trả lời.

Ngoài sân, tiếng ve rền. Rồi cụ ngẩng lên, không nhìn quan Thiêm sự, không nhìn Tri phủ, mà nhìn Chẩn. Ánh mắt ấy, Chẩn nhớ mãi về sau. Không giận, không oán. Như người thầy chấm một bài văn, đọc đến câu cuối thì đặt bút xuống, biết mình không còn gì để phê.

– Thằng Lộc báo với ta, – cụ nói, rất khẽ. – Sáng mồng Mười. Trước khi Thông phán mở kho. Nó bảo đã xong, bảy tấm, đinh mới, không ai thấy.

Cả công đường như vỡ ra. Tiếng xôn xao từ đám đông dâng lên như nước lũ. Lính phải gõ gậy xuống nền gạch ba lần mới im.

Quan Thiêm sự đứng dậy. Ông ta tuyên, giọng mệt mỏi nhưng rõ:

– Cụ Tô Văn Hàn, nguyên Hữu thị lang bộ Hộ, là quan có sắc phong, Án sát ty không có quyền xử. Bản ty giữ cụ tại dinh khách, có lính canh, làm sớ tâu về triều xin chỉ. Tri phủ Vưu Khắc Hòa tạm đình chức, chờ tra xét việc nhận lễ. Tăng Phúc Lộc, Quách Văn Tư, Quách Văn Ba, Nông Văn Sầm cùng tên Nhỡ giam lại, chờ định tội theo lời khai. Đổng Sĩ Thường, Phù Văn Lịch, Hoàng Văn Ngoạn đã tự khai, tạm cho về chờ xét. Kho nghĩa thương châu Hạ Lũng giao quan châu Hạ Lũng lập sổ lại từ đầu.

Ông ta ngừng một chút, nhìn xuống hàng dưới.

– Ngỗ tác Bế Văn Khun bị cách năm Thuận Hữu thứ ba, nay xét lời khám của ông là đúng. Bản ty sẽ trình triều, xin minh oan.

Cô Na đứng sững. Rồi cô quỳ xuống, không phải vì lệ, mà vì hai chân cô không đứng được nữa. Bà Dín ngồi trên chõng, đặt bàn tay khô quắt lên đầu cô.

Chiều hôm ấy, trước khi rời phủ thành, Chẩn xin quan Thiêm sự cho gặp cụ Tô một lát.

Cụ ngồi trong một gian phòng nhỏ ở dinh khách, hai người lính đứng ngoài cửa. Cái hộp trầu bạc đặt trên bàn, nhưng đứa học trò nhỏ đã được cho về. Cụ ngồi một mình.

Chẩn vái. Cụ khoát tay bảo ngồi.

– Anh giấu con số ấy từ bao giờ? – Cụ hỏi.

– Từ hôm cô Na chui xuống gầm kho.

– Lúc ấy anh đã biết là ta?

– Không, – Chẩn nói thật. – Lúc ấy con chỉ biết người làm việc ấy thì đếm được. Con không biết ai sẽ nói ra.

Cụ Tô cười, một tiếng cười rất khẽ.

– Ba mươi năm ta đếm thóc của thiên hạ. Thế mà hôm nay lại chết vì một con số.

Cụ đưa hai ngón tay gõ lên nắp hộp trầu. Cạch cạch. Không có ai chạy lên mở hộp. Cụ ngồi im một lúc, nhìn cái hộp, rồi tự tay mở nắp, lấy một miếng trầu, cuộn một mẩu vỏ quế, bỏ vào miệng. Cụ nhai chậm rãi, mắt nhìn ra cửa sổ, nơi có một nhành hoa ngâu thò qua bờ tường.

– Về đi, – cụ nói. – Có một bà gánh bánh đúc đứng ngoài cổng công đường từ sáng. Ta đoán là mẹ anh. Bà ấy đứng cả buổi, không ngồi.

Chẩn đứng dậy, vái một vái cuối cùng. Lúc anh ra đến cửa, cụ nói thêm một câu, không quay đầu lại:

– Bài văn ấy hay thật đấy.

— Hết chương 19 —