Nén bạc trong gối mây

Chương 11: Nén bạc trong gối mây

Mấy ngày giáp tháng Bảy, Chẩn xử một vụ kiện về nước.

Hai nhà ở bản Nà Nghịu có ruộng bậc thang liền nhau, nhà trên lấy nước từ con mương đầu nguồn trước rồi mới tháo xuống nhà dưới. Mười đêm liền, sáng ra nhà dưới thấy ruộng mình cạn trơ đáy, nhà trên thì nước vẫn đầy. Nhà dưới bảo nhà trên đêm đêm ra đắp bờ chặn nước. Nhà trên thề có trời đất, không động vào một hòn đất nào. Hai bên đã đánh nhau một trận, con trai nhà dưới bị vỡ đầu.

Chẩn không xử ở công đường. Anh lên Nà Nghịu, ngủ một đêm ở nhà xã trưởng, gần canh ba thì ra mương, tắt đèn, ngồi nấp sau một bụi lau. Cô Na đi cùng, vì anh không biết đường.

Gần sáng, có tiếng lạch bạch dưới nước. Ba cái đầu nhỏ, đen bóng, nhô lên ở chỗ mương rẽ nhánh. Một con rái cá mẹ với hai con con. Chúng ngậm cành cây, ngậm cỏ, ngậm bùn, đắp từng tí một vào miệng cửa tháo nước xuống ruộng dưới. Đắp xong, con mẹ lặn xuống, rồi nổi lên giữa cái vũng nước vừa dâng, ngậm một con cá.

Sáng hôm ấy, hai ông chủ nhà đứng cạnh nhau bên bờ mương, nhìn cái đập bằng cành cây đắp khéo như tay người. Ông nhà trên gãi đầu. Ông nhà dưới đứng im một lúc rồi bật cười. Chẩn phạt nhà dưới nộp tiền thuốc cho con trai nhà trên bị trầy tay hôm đánh nhau, phạt nhà trên nộp tiền thuốc cho con trai nhà dưới bị vỡ đầu. Hai khoản bằng nhau. Rồi anh bảo hai nhà cùng làm một cái cửa tháo nước bằng đá, rái cá không đắp được.

Đường từ Nà Nghịu về trấn đi dọc một con suối cạn, đá cuội trắng xóa. Cô Na đi trước, bước thoăn thoắt trên những hòn đá trơn, thỉnh thoảng lại phải dừng chờ quan châu. Đi được nửa đường, cô hỏi, không quay lại:

– Sao quan không bao giờ cho đánh ai?

Chẩn bước lên một hòn đá, đứng lấy thăng bằng, rồi mới trả lời.

– Năm tôi chín tuổi, đò của cha tôi lật giữa sông. Hôm ấy có một ông nhà giàu đi chợ huyện về, mang theo hai con lợn với mấy bao muối, bắt cha tôi chở một chuyến cho nhanh, không chịu đợi chuyến sau. Cha tôi không chịu. Ông ta quát, rồi trả gấp đôi tiền đò. Đò quá tải. Ra giữa dòng thì gió.

Cô Na dừng lại, quay người.

– Ông nhà giàu bơi vào được. Thằng Cò chèo mũi cho cha tôi cũng bơi vào được. Cha tôi thì không, vì cha tôi lặn xuống tìm một đứa bé con nhà bán chiếu đi cùng đò. Đứa bé sống. Cha tôi không lên nữa.

Anh đi tiếp. Cô Na đi bên cạnh.

– Quan huyện về xử. Ông nhà giàu khai cha tôi tự ý chở quá tải để lấy thêm tiền. Thằng Cò mười lăm tuổi, bị đánh hai mươi roi, khai giống hệt ông nhà giàu. Người ta đọc cho nó nghe lời khai, bảo nó gật thì thôi đánh. Nó gật. Cả bến Vạn Xuyên biết là không phải thế. Nhưng tờ án ghi thế. Mẹ tôi bị phạt tiền đò thay cha, phải bán con thuyền.

Anh nhặt một hòn cuội, ném xuống vũng nước.

– Năm tôi mười lăm tuổi, thằng Cò đến nhà xin lỗi mẹ tôi. Nó khóc. Nó bảo lúc ấy đau quá, quan muốn nghe gì nó nói nấy. Từ hôm ấy tôi biết, roi chỉ đánh ra được cái mà người cầm roi đã nghĩ sẵn trong đầu.

Cô Na không nói gì suốt quãng đường còn lại. Đến đầu trấn, chỗ rẽ về Nà Rào, cô mới nói, giọng hơi khàn:

– Cha tôi cũng bảo thế. Người chết thì không nói dối được, người sống bị đánh thì nói gì cũng được.

Về đến nha thì trời đã tối. Bà Sứa nấu bếp mang cơm lên, đặt mâm xuống rồi đứng nán lại ở cửa, xoắn hai bàn tay vào nhau.

– Bẩm quan... quan đi đường có mệt không ạ?

– Không mệt, bà ạ. Có chuyện gì không?

– Bẩm không. – Bà cúi đầu, đi ra.

Bà Sứa sáu mươi tuổi, nấu bếp cho nha châu hai mươi năm, qua năm đời quan. Mỗi sáng bà dọn phòng, giặt áo, thay nước bình trà cho quan châu. Chẩn không để ý gì thêm. Tối ấy anh mệt thật, ăn xong là ngủ.

Sáng mồng Hai tháng Bảy, Thông phán Nghiêm Cảnh lại lên Hạ Lũng.

Lần này ông ta không báo trước. Thuyền phủ cập bến lúc gần trưa, ông ta đi thẳng lên nha, theo sau là hai thư lại phủ, sáu lính, và một người đàn ông chừng bốn mươi tuổi, mặc áo vải nâu, mặt xương, mắt láo liên.

Ông Nghiêm Cảnh không ngồi. Ông ta đứng giữa công đường, mở một tờ đơn, đọc to.

Người đứng đơn là Mông Văn Khoái, ở bản Nà Pò, tự xưng là anh họ của Lò Thị Ỏm. Đơn tố cáo quan châu Hạ Lũng La Văn Chẩn nhận hối lộ. Đêm mồng Sáu tháng Năm, trước hôm xử vụ hai cái đấu một ngày, Mông Văn Khoái đã đến cửa sau nha châu, đưa tận tay quan châu một nén bạc mười lạng, xin quan châu xử cho chị họ mình được thắng kiện. Quan châu nhận bạc, hôm sau xử cho Lò Thị Ỏm thắng, lại nhân đó bắt hiệu Tăng Ký phải tính lại nợ cho cả châu, để lấy tiếng với dân. Nay Mông Văn Khoái thấy quan châu được dân ca tụng là thanh liêm, lương tâm cắn rứt, không chịu được, nên đứng ra tố giác.

Đơn nộp ở phủ hôm hai mươi sáu tháng Sáu.

Ông Nghiêm Cảnh đọc xong, gấp đơn lại, nhìn Chẩn.

– Quan Tri phủ giao bản chức lên tra xét. Bản chức hỏi thẳng: quan châu có nhận bạc của người này không?

– Không.

– Người này là ai, quan châu có biết không?

Chẩn nhìn người đàn ông áo nâu đứng sau lính phủ. Hắn cúi mặt, nhưng mắt vẫn liếc lên.

– Hạ quan chưa gặp người này bao giờ.

– Bẩm quan Thông phán, – Mông Văn Khoái lên tiếng, giọng the thé, – quan châu nói dối. Đêm hôm ấy trời tối, tôi đứng ở cửa sau, quan châu mặc áo nâu, ra nhận bạc, còn bảo tôi về đi, đừng để ai thấy.

Chẩn nghĩ đến cái áo nâu sờn khuỷu. Cả trấn biết quan châu hay mặc cái áo ấy đi chợ. Người dựng chuyện này biết rõ anh.

Anh nhìn người đàn ông. Hai bàn tay hắn thô, lòng bàn tay có một vết chai dài vắt ngang, thứ vết chai của người suốt ngày nắm sợi thừng to. Không phải tay người cày ruộng bậc thang. Người cày ruộng chai ở gốc ngón cái, ở hai mép bàn tay, chỗ cán cuốc cán cày tì vào. Ống quần hắn còn lấm những vệt bùn xám, khô cứng, có lẫn mấy sợi lông ngắn, đen, cứng như lông bàn chải. Chẩn từng ngồi đò với không biết bao nhiêu người đi chợ trâu về. Anh biết thứ lông ấy.

Anh chỉ ghi nhớ.

Ông Nghiêm Cảnh im lặng một lúc. Rồi ông ta nói:

– Theo phép, khi có đơn tố quan nhận hối lộ, quan tra xét phải khám nơi ở của quan bị tố, có người làm chứng. Quan châu có phản đối không?

– Không. Xin quan cứ khám.

Phòng ở của quan châu là gian phía đông dãy nhà sau công đường. Một cái giường gỗ trải chiếu, một cái án thư, hai cái rương sách, một cái giá treo áo. Ông Nghiêm Cảnh cho mời thầy Thông, cho mời hai xã trưởng đang có mặt ở nha, cho mời cả cô Na vì nghe nói cô làm việc cho nha, đứng làm chứng. Lịch đứng ở cửa, cầm bút.

Lính phủ lục hai rương sách. Sách, giấy, mấy bộ áo. Lục án thư. Bút, mực, con dấu riêng, một xấp thư của mẹ. Một người lính phủ cầm xấp thư của mẹ anh lên, giở từng lá, lắc lắc xem bên trong có kẹp gì không. Lá thư gói lá chuối khô rơi xuống đất. Chẩn cúi xuống nhặt lên, phủi bụi, đặt lại lên án thư. Người lính hơi ngượng, đặt cả xấp xuống nhẹ tay hơn.

Ngoài cổng nha, người ta đã kéo đến đứng xem. Tin quan phủ lên khám phòng quan châu chạy nhanh hơn cả tin phát thóc. Chẩn nghe tiếng xì xào vọng vào qua bức tường gạch, lẫn tiếng một bà nào đó quát con: đứng xa ra, xem quan chứ có phải xem hát đâu.

Lục giá áo. Áo công phục, áo nâu.

Rồi một người lính lật cái gối trên giường.

Đó là cái gối mây đan của nha, loại gối trong rỗng như cái hộp, có một nắp nhỏ ở đầu gối để người ta cất giấy tờ quý. Chẩn chưa từng mở cái nắp ấy. Người lính mở ra.

Trong lòng gối có một gói vải đỏ.

Người lính mở gói vải đỏ trên mặt án thư. Một nén bạc. Bạc trắng, đúc thành thỏi dài như cái thuyền nhỏ, mặt trên có mấy chữ khắc chìm.

Hai xã trưởng đứng làm chứng nhìn nhau. Thầy Thông đứng bất động. Lịch ở cửa, ngòi bút dừng lại giữa chừng, mực nhỏ xuống trang giấy thành một chấm đen to.

Mông Văn Khoái thở ra một hơi, như người vừa trút được gánh nặng.

– Bẩm quan Thông phán, đúng nén ấy! Tôi gói bằng vải đỏ, vải đỏ của nhà tôi!

Ông Nghiêm Cảnh không nói gì. Ông ta cầm nén bạc lên, cân trong lòng bàn tay, rồi đặt xuống. Ông ta cầm miếng vải đỏ lên, lật đi lật lại. Rồi ông ta quay sang Chẩn.

Mặt ông ta không giận, không hả hê. Chỉ mỏi mệt, như người vừa đi một chặng đường dài để đến một chỗ mà mình không muốn đến.

– Quan châu, – ông ta nói, – trước cả trấn quan bảo kho thiếu, bản chức mở ra thì kho đủ. Rồi quan làm sớ xin mở kho chẩn cấp, bản chức đứng ra đỡ cho quan trước mặt Tri phủ, vì bản chức nghĩ quan làm sai nhưng lòng quan ngay. Bây giờ bạc ở trong gối của quan.

Ông ta đặt hai bàn tay lên mặt án thư, hai bên nén bạc.

– Bạc ở trong gối quan, quan nói sao?

— Hết chương 11 —