Chín trăm bao không có mọt

Chương 7: Chín trăm bao không có mọt

Băng niêm trên cửa kho vẫn nguyên.

Ông Nghiêm Cảnh đứng trước cửa, chắp tay sau lưng, cúi sát nhìn hai băng giấy dó bắt chéo. Ông ta xem kỹ mép giấy, xem lớp hồ nếp đã khô cứng, xem dấu ấn đỏ. Rồi ông ta bảo thư lại phủ mang cái tráp nhỏ đến, lấy ra tờ công văn có dấu ấn châu Hạ Lũng mà Chẩn gửi xuống phủ tháng trước, đặt cạnh dấu trên băng niêm, so từng nét.

– Đúng ấn, – ông ta nói. – Niêm nguyên. Mở.

Người lính phủ lấy dao rọc băng niêm. Thầy Thông mang chìa khóa đến. Chìa khóa này, từ hôm Mộc chết, được cất trong hộp sắt ở phòng quan châu, chìa hộp sắt Chẩn đeo bên mình. Ổ khóa đồng kêu một tiếng khô khốc. Hai cánh cửa gỗ nghiến nặng nề mở ra.

Mùi thóc cũ xộc ra, nồng và ấm.

Cả gò Mít đã chật người từ sáng sớm. Dân trấn đứng thành vòng ngoài, sau hàng lính. Các xã trưởng được gọi về từ hôm trước đứng thành hàng riêng. Chủ Lộc đứng lẫn trong đám người buôn bán, áo lụa nâu, tay chắp trước bụng. Chị Ngát cũng đến, bế cái Gạo trên hông, đứng ở một góc xa. Cô Na đứng sát hàng lính, gần cửa kho nhất mà người không có phận sự được phép đứng.

Ba mươi người phu được nha châu thuê từ hôm trước, toàn người các bản quanh trấn, không ai làm công cho Tăng Ký. Chẩn đã tự mình chọn từng người. Họ bắt đầu khiêng bao ra.

Ông Nghiêm Cảnh cho trải chiếu cói kín cả khoảng sân đất đỏ trước kho. Bao nào khiêng ra cũng đặt lên chiếu, xếp thành từng hàng mười bao. Mỗi hàng, ông ta chỉ tay chọn bừa một bao, bảo lính cầm cái xiên thóc chọc vào.

Cái xiên là một ống tre đực dài, vót nhọn một đầu, trổ một khe dọc thân. Chọc sâu vào giữa bao rồi xoay một vòng, rút ra, thóc từ lòng bao chui vào khe, đổ ra lòng bàn tay. Không ai giấu được trấu cát giữa lòng bao trước cái xiên.

Hàng thứ nhất. Thóc. Thóc cũ, ngả vàng sẫm, hạt tròn, lẫn mấy con mọt. Đúng như sáng mồng Hai Chẩn đã thấy.

Hàng thứ hai. Thóc.

Hàng thứ ba, thứ tư, thứ năm. Đều là bao ở bức tường ngoài cùng. Thóc cũ. Mọt.

Chẩn đứng cạnh ông Nghiêm Cảnh. Anh đợi. Bức tường ngoài cùng chỉ dày chừng mười hàng bao. Qua khỏi nó là chỗ những bao trấu cát trong túi của Mộc.

Hàng thứ mười một. Người phu khiêng ra một bao, đặt xuống chiếu. Người lính chọc xiên. Thóc.

Hàng thứ mười hai. Thóc.

Hàng thứ hai mươi. Thóc.

Ở vòng người phía sau, có tiếng một bà già người Tày nói với người bên cạnh, giọng lơ lớ: thóc kho gì mà hạt dài như hạt kê ngựa. Người bên cạnh suỵt một tiếng. Chẩn nghe mà không nghe. Lúc ấy anh chỉ đợi một thứ duy nhất: cái xiên rút ra đầy trấu. Ông Nghiêm Cảnh cũng không để ý. Ông ta là người dưới xuôi, ăn gạo chiêm từ bé, hạt dài với ông ta chỉ là thóc tốt. Ông ta xiên để tìm trấu, tìm ẩm, tìm cát, không xiên để tìm giống.

Mặt trời lên cao. Đất đỏ trên gò bắt đầu bốc hơi, sau trận mưa đêm. Người phu mồ hôi nhễ nhại, áo cởi buộc ngang lưng. Thầy Thông đứng một bên, tay cầm một bó que tre, cứ mười bao lại rút một que bỏ sang bên kia. Lịch ngồi trên cái ghế đẩu kê dưới bóng mái kho, chép từng hàng vào sổ.

Đến giữa trưa, kho đã trống quá nửa. Chiếu cói trải kín gò, bao thóc xếp thành những dãy dài như những luống khoai. Chưa có một bao trấu nào. Chưa có một hạt cát nào.

Chẩn bước vào trong kho.

Trong kho tối, chỉ có ánh sáng lọt qua cửa và mấy khe vách. Bụi thóc lơ lửng thành từng vệt vàng trong ánh sáng. Những bao còn lại xếp ở hai gian trong cùng. Anh đi đến tận vách hậu, rút con dao nhỏ trong thắt lưng, rạch một bao ở tận góc trong cùng, góc mà không ai có lý do gì để động đến.

Thóc chảy ra, vàng óng. Trong bóng tối, anh chỉ thấy nó chảy, chỉ thấy nó là thóc, không thấy gì khác.

Anh đứng đó, tay vẫn cầm con dao. Rồi anh đi ra.

Ông Nghiêm Cảnh vẫn đứng nguyên chỗ cũ, mặt không đổi sắc. Ông ta chỉ liếc Chẩn một cái khi anh bước ra khỏi bóng tối của cửa kho. Cái liếc ấy không có gì, chỉ là liếc, nhưng Chẩn biết ông ta đã hiểu anh vào trong kho để tìm cái gì.

Đến giữa giờ Mùi, người phu khiêng bao cuối cùng ra. Kho trống trơn. Sàn ván phủ một lớp bụi thóc, lẫn rơm và vỏ trấu.

Thầy Thông đếm que.

– Bẩm quan Thông phán, bẩm quan châu. Một nghìn lẻ ba bao.

Thư lại phủ cho cân thử mười bao chọn bừa, tính ra số hộc. Lịch tính trên bàn tính, gẩy đi gẩy lại hai lần, rồi đứng dậy, giọng nhỏ hẳn đi:

– Bẩm, ước một nghìn hai trăm mười hộc. Thừa sổ mười hộc.

Đám đông ồ lên. Không phải tiếng reo. Tiếng xì xào, rồi tiếng cười khẽ, rồi tiếng ai đó nói to lên, không biết từ góc nào: quan mới vu cho người chết!

Chẩn nhìn về góc xa. Chị Ngát đang nhìn anh. Chị không nói gì. Chị chỉ nhìn, rồi xốc cái Gạo lên hông, quay lưng đi xuống dốc.

Ông Nghiêm Cảnh bước lên một bậc đá ong, đứng cao hơn mọi người. Ông ta không cao giọng, nhưng cả gò im lặng để nghe.

– Kho nghĩa thương châu Hạ Lũng, sổ ghi một nghìn hai trăm hộc, khám thực một nghìn hai trăm mười hộc. Thóc tốt, không ẩm, không trấu, không cát. Sổ sách của thủ kho quá cố và thầy Thông lại châu này rõ ràng, minh bạch.

Ông ta quay sang Chẩn.

– Quan châu La Văn Chẩn mới nhậm chức, chưa rõ việc, nghe lời đồn đại, nghi kho thiếu, làm phiền phủ phải lên tận nơi. Bản chức sẽ trình quan Tri phủ xét. – Ông ta ngừng một chút, như cân nhắc. – Quan châu còn trẻ. Còn trẻ thì hay vội. Lần sau, xin quan châu đừng vội.

Người thư lại phủ mở quyển sổ giao nhận ra, đặt trên một cái bàn con. Ông Nghiêm Cảnh cầm bút, viết lời phê: kho đủ số, thóc tốt. Ông ta ký tên, đóng dấu phủ. Rồi ông ta đẩy quyển sổ về phía Chẩn.

– Bây giờ quan châu không còn lý do gì để ký mù nữa.

Chẩn cầm bút. Anh biết, nếu bây giờ anh không ký, anh sẽ phải nói ra lý do. Mà lý do của anh là một túi trấu cát của người chết, lời khai của một cậu lính canh, và một tờ giấy cũ của ông ngỗ tác bị cách chức. Trước một nghìn lẻ ba bao thóc tốt nằm phơi giữa nắng, những thứ ấy chẳng là gì cả.

Anh ký. Dưới chữ ký, anh viết thêm một dòng: "Nhận kho theo số khám ngày mồng Mười tháng Sáu năm Thuận Hữu thứ chín, có quan Thông phán phủ Tĩnh Biên chứng." Rồi anh đóng ấn châu.

Ông Nghiêm Cảnh đọc dòng chữ ấy, khẽ nhíu mày, rồi gấp sổ lại.

– Cho khiêng hết vào, – ông ta ra lệnh. – Xếp như cũ. Xong việc, kho này niêm ấn phủ.

– Niêm ấn phủ? – Chẩn hỏi.

– Kho đã có chứng của phủ là đủ. – Ông Nghiêm Cảnh nhìn thẳng vào anh. – Từ nay, không có lệnh phủ, không ai được mở. Kể cả quan châu. Để quan châu khỏi phải nghi nữa, và để người khác khỏi phải nghi quan châu.

Câu cuối ông ta nói nhỏ, nhưng thầy Thông đứng gần nghe thấy. Thầy Thông cúi mặt xuống bó que tre.

Ông Nghiêm Cảnh đi vào bóng râm dưới mái kho uống nước. Thầy Thông vẫn đứng giữa nắng, bó que tre trong tay, chưa biết cất đi đâu. Chẩn đến đứng cạnh ông.

– Thầy đếm giỏi, – anh nói.

– Bẩm, hai mươi hai năm, quan ạ. – Thầy Thông không ngẩng lên. – Năm nào phủ khám kho, hạ quan cũng đứng đúng chỗ này, đếm đúng bằng này que. Năm nào cũng đủ.

– Năm nào cũng đủ, – Chẩn nhắc lại.

Thầy Thông im một lúc. Rồi ông nói, khẽ đến mức Chẩn phải nghiêng đầu mới nghe được:

– Ở cái châu này, quan ạ, cái gì người ta cần nó đủ thì nó đủ. Cần nó thiếu thì nó thiếu. – Ông bó chặt nắm que lại bằng một sợi lạt. – Thằng Mộc không hiểu điều ấy.

Ông vái một cái rồi đi về phía ông Nghiêm Cảnh, để Chẩn đứng lại một mình giữa những dãy bao thóc phơi nắng. Anh nhìn theo cái lưng hơi còng của ông, không biết câu vừa rồi là một lời khuyên, một lời thú nhận, hay một lời đe dọa.

Ba mươi người phu lại khiêng bao vào. Lần này nhanh hơn, vì không phải dừng lại xiên thóc. Đám đông bắt đầu tản đi. Chủ Lộc là một trong những người đi trước. Lúc đi ngang chỗ Chẩn đứng, ông ta chắp tay vái một cái rất đúng lễ, không nói gì, không cười. Không cần phải cười.

Cô Na vẫn đứng ở chỗ cũ. Lúc người phu khiêng bao đi qua trước mặt cô, cô thò tay vào miệng một bao gian trong đã bị xiên rạch, bốc một nắm, bỏ vào cái túi vải đeo bên hông. Rồi cô bốc một nắm khác ở một bao hàng ngoài, bỏ vào cái túi bên kia.

Gần tối thì bao cuối cùng được khiêng vào. Người lính phủ dán băng niêm mới lên cửa kho, lần này là giấy phủ, dấu phủ. Ông Nghiêm Cảnh xuống gò, về nha nghỉ, sáng mai đi sớm.

Chẩn đứng lại một mình trước cửa kho.

Trước lúc người lính phủ dán niêm, khi những bao cuối cùng đang được xếp vào chỗ trống sát cửa, anh đã kịp làm một việc nhỏ mà không ai để ý. Anh đi dọc những bao vừa khiêng vào, những bao của hai gian trong cùng, những bao lẽ ra phải là trấu cát. Anh thò tay vào chỗ rạch của cái xiên, bốc ra một nắm.

Bây giờ nắm thóc ấy vẫn nằm trong bàn tay anh, đã ấm vì hơi người. Anh xòe tay ra dưới ánh chiều tà.

Thóc vàng óng, hạt dài, thon, đều như được chọn. Không ngả màu. Không có mùi kho. Anh lắc nhẹ lòng bàn tay, đợi.

Không có gì bò ra.

Anh nhớ con mọt đêm đầu tiên ở quán mụ Khuyên, nhớ cái câu mụ nói: gạo kho châu bán ra, có mọt là phải. Thóc trong kho nghĩa thương, thóc ba năm mới đổi một lần, thóc mà cả trấn mua về phải nhặt mọt mới ăn được.

Trong nắm thóc của anh, không có một con mọt nào.

— Hết chương 7 —