Hai phòng, một câu hỏi

Chương 18: Hai phòng, một câu hỏi

Tối hôm trước, lính Án sát ty đã hỏi người lái thuê tên Nhỡ. Hắn không cứng được lâu. Quách Ba thuê hắn năm quan tiền, dặn đến thác Bà Rền thì dồn người sang mạn cho thuyền lật, rồi tự bơi vào bờ. Quách Ba bảo hắn: hai đứa bị xích thì chìm, ông quan non thì chưa chắc, mà chìm được cả thì càng tốt. Ngay đêm ấy, lính Án sát ty đến nhà trọ bắt Quách Ba, giam riêng ở dãy nhà cuối dinh khách. Chủ Lộc thì từ lúc tan phiên chiều đã bị giữ lại, theo lệnh hỏi riêng, không được ra khỏi dinh.

Sáng mười bảy tháng Bảy, Chẩn bắt đầu với Quách Tư.

Gian phòng nhỏ ở cuối dãy nhà ngang dinh khách, một cái bàn, hai cái ghế, một cửa sổ nhìn ra khoảng sân có cây bàng. Thư lại của Án sát ty ngồi ở bàn con trong góc, mài mực. Hai lính đứng ngoài cửa.

Chẩn không hỏi ngay. Anh đặt lên bàn một tờ giấy, lời khai của tên Nhỡ, có điểm chỉ. Anh đọc cho Quách Tư nghe, chậm, từng câu. Đến câu "hai đứa bị xích thì chìm", anh dừng lại.

Quách Tư nghe hết. Hắn không nói gì. Hai bàn tay hắn đặt trên đầu gối, các ngón tay to bè, móng cáu bẩn, bấu chặt vào vải quần.

– Hôm qua ở công đường, em anh ngồi ở hàng ghế làm chứng, – Chẩn nói. – Nó ngồi đó để anh nhìn thấy nó, để anh nhớ anh còn có một đứa em. Anh nhớ. Anh khai như cũ. Đêm qua nó đã bị bắt ở nhà trọ, đang giam ở dãy bên kia. Hôm nay nó không ngồi đây nhìn anh nữa. Ở đây chỉ có anh với tôi.

Quách Tư nhắm mắt.

– Anh nói với tôi trên thuyền là nó không còn là em anh nữa, – Chẩn nói. – Tôi không bảo anh khai để trả thù em anh. Tôi chỉ hỏi anh: người ta đã định cho anh chết hai lần rồi. Anh còn giữ cho ai nữa?

Một lúc rất lâu. Ngoài sân, có con chim sẻ nhảy lách chách trên cành bàng.

Rồi Quách Tư mở mắt.

Hắn kể từ năm hắn mười hai tuổi, học lớp nhà họ Tô ba năm, năm nào cụ về giỗ cũng xoa đầu hắn khen viết chữ khỏe. Năm hai mươi tuổi, cụ gửi hắn vào làm cho Tăng Ký. Năm ba mươi hai, tháng Chín năm Thuận Hữu thứ ba, cụ gọi hắn đến nhà, bảo có một lão lái đò ăn nói to mồm quá. Cụ không bảo hắn giết ai. Cụ chỉ bảo: cái lều của lão ở sát mép sông, mùa này gió hanh, lều tranh dễ cháy lắm. Rồi đêm mười bốn, cụ đội nón đi cùng hắn ra bến dưới. Cụ đứng ngoài. Hắn vào trong.

– Ông Pản đang ngủ, – Quách Tư nói, giọng khô khốc. – Tôi đánh một gậy sau gáy. Rồi tôi châm lửa. Lúc ra, cụ bảo: xong rồi thì về, Tư, đừng chạy.

Thư lại Án sát ty ngừng bút một lúc, rồi viết tiếp.

– Còn anh Mộc?

– Đêm hai mươi chín tháng Tư, thằng Sầm chạy xuống Tăng Ký báo thằng Mộc lại lên kho. Chủ Lộc bảo tôi lên lấy lại cái túi. Tôi không định giết nó. Tôi đẩy nó, nó ngã. – Hắn ngừng lại. – Sáng hôm sau, chủ Lộc đến nhà cụ Tô. Về, chủ bảo tôi: cụ dặn, có ai hỏi thì là nợ cờ bạc.

Chẩn sang phòng thứ hai.

Chủ Lộc ngồi đợi trên ghế, áo lụa nâu phẳng phiu, như đang ngồi đợi khách ở hiệu. Thấy quan châu vào, ông ta đứng dậy vái, rồi ngồi xuống, hai tay đặt trên đùi.

Chẩn ngồi xuống đối diện. Anh không đặt tờ giấy nào lên bàn.

– Ông Lộc, chín trăm bao thóc chiêm của ông, ông đã nhận cọc của một lái buôn dưới xuôi, hẹn giao trước rằm tháng Tám. Bây giờ thóc ấy nằm trong bụng dân mười bốn bản. Ông sẽ giao cái gì?

Chủ Lộc mỉm cười.

– Bẩm quan, thóc chiêm của tôi tôi bán rồi, hàng đã đi. Quan nói thóc nào, tôi không biết.

– Ông không biết. – Chẩn gật đầu. – Thế thì tôi không hỏi ông chuyện thóc nữa. Tôi chỉ hỏi ông đúng một câu thôi.

– Quan cứ hỏi.

– Ông còn nhớ hôm xử hai cái đấu không?

Chủ Lộc hơi nhíu mày, không hiểu.

– Hôm ấy, khi tôi lật cái đáy giả lên, – Chẩn nói, giọng đều đều, – ông quay lại người thư ký đứng sau lưng mình. Ông bảo: tôi giao việc đong thóc cho anh mười năm nay, anh làm cái gì thế này. Người thư ký quỳ xuống. Ông thì đứng thẳng. Hôm ấy tôi nghĩ, người của Tăng Ký hễ có chuyện là có lỗi riêng của mình. Ông chủ thì chưa bao giờ biết gì.

Anh ngừng lại một chút.

– Mồng Chín tháng này, tôi ngồi uống trà với cụ Tô. Tôi hỏi cụ về anh Mộc. Cụ bảo tôi: thằng Mộc là do Quách Tư nóng tay. Ta không giết ai cả. Ta chưa bao giờ bảo ai đẩy ai.

Nụ cười trên mặt chủ Lộc đứng lại.

– Sáng nay Quách Tư đã khai, ở phòng bên. Đêm qua thằng Nhỡ đã khai, Quách Ba thuê nó lật thuyền. Thằng Nhỡ không biết cụ Tô là ai. Quách Tư thì chỉ biết ông bảo nó lên kho. Quách Ba thì làm theo lời ông. – Chẩn nhìn thẳng vào mắt ông ta. – Ông Lộc, câu tôi muốn hỏi ông là thế này. Ngày mai, khi quan Thiêm sự hỏi cụ Tô về những việc ấy, ông nghĩ cụ sẽ nói gì về ông?

Gian phòng im lặng.

Chủ Lộc không nhìn Chẩn nữa. Ông ta nhìn xuống hai bàn tay mình. Ngón cái bàn tay phải miết vào ngón trỏ, miết đi miết lại. Rồi dừng.

Chẩn đứng dậy.

– Tôi không cần ông trả lời ngay. Tôi đi sang phòng khác. Lúc nào ông muốn nói thì bảo lính gọi.

Anh chưa đi được đến cửa thì chủ Lộc đã lên tiếng.

– Quan ngồi xuống đi.

Giọng ông ta vẫn nhỏ nhẹ, nhưng khàn hẳn đi, như giọng người vừa đi một quãng đường dài.

Chủ Lộc kể suốt nửa buổi. Ông ta kể rành rọt, chính xác, như đọc sổ sách của chính hiệu mình. Từ năm Thuận Hữu thứ ba, cụ Tô bàn với quan châu Hạ Lũng hồi ấy, rồi gọi ông ta đến. Kho gò Mít mỗi năm đổi một phần ba. Tăng Ký mua thóc cũ giá rẻ, ghi bán thóc mới giá cao, không giao hạt nào. Tiền chênh chia mười phần: cụ Tô sáu, Tăng Ký ba, quan châu một. Tết nào cũng có lễ lên phủ, lễ ấy cụ Tô định, Tăng Ký chỉ mang đi. Sáu năm, kho trống dần, lấp vào bằng trấu với cát.

– Việc đổ thóc qua sàn trước hôm Thông phán lên, ai nghĩ ra?

– Cụ. – Chủ Lộc nói. – Tôi lên nhà cụ, bảo quan châu mới không chịu ký, đã xin phủ khám. Cụ hỏi kho kiểu gì, sàn thế nào, cửa niêm ra sao. Tôi kể. Cụ ngồi nghĩ một lúc rồi bảo: cửa niêm thì đừng động vào cửa, đi bằng sàn. Cụ còn bảo, phải là thóc tốt, thóc mới, cho ông Thông phán xiên đâu cũng ra thóc. Cụ bảo: người ta chỉ tin cái kho khi người ta đã đếm nó.

– Còn nén bạc?

– Cụ. Cụ bảo Tri phủ Vưu thế nào thì tôi không biết. Cụ chỉ bảo tôi tìm một đứa ngoài châu đứng đơn, còn bạc thì đặt vào chỗ ngủ.

– Còn bát cơm gửi vào ngục?

Chủ Lộc im lặng một lúc lâu.

– Hôm mồng Năm, tôi lên nhà cụ, báo quan châu đi Khau Lả. Cụ ngồi nhai trầu, không nói gì. Lúc tôi về, cụ tiễn ra tận cửa, bảo: thằng Tư ở trong ngục hai tháng rồi, chắc nó nhớ cơm nhà lắm. – Ông ta ngẩng lên nhìn Chẩn. – Tôi làm buôn bán ba mươi năm, quan ạ. Người ta nói nửa câu, tôi hiểu cả câu.

Thư lại Án sát ty chép đến đây thì hết giấy, phải đứng dậy lấy thêm.

Buổi chiều, Chẩn hỏi thầy Thông, có thư lại ghi. Thầy Thông kể lại chuyện hộp quế, chuyện sổ sách sáu năm, chuyện đêm cháy lều, chuyện lá thư cụ Tô gửi bộ Lại xin một ông quan trẻ con nhà nghèo. Ông kể cả những việc chính ông đã làm, không bỏ sót việc nào. Kể xong, ông ký tên vào cuối tờ khai, nét chữ vẫn đẹp, vẫn đều như hai mươi hai năm chép sổ.

Rồi Lịch. Cậu kể ba đêm đứng ở chân dốc bến Sau, kể bầu rượu đắng, kể cái Hoa. Đến chỗ cái Hoa, giọng cậu run, nhưng cậu không dừng.

Gần tối, có người ở cổng dinh khách báo vào: một cô gái người Tày dẫn theo một bà cụ, xin gặp quan châu Hạ Lũng.

Cô Na đứng ở cổng, áo chàm bạc bụi đường, chân đi đôi dép rơm đã mòn vẹt. Bà Dín đứng cạnh cô, chống một cây gậy tre, gầy như một nhánh củi khô. Bốn ngày đường bộ, có hai ngày phải thuê ngựa thồ cho bà ngồi.

– Quan bảo trước ngày mười tám, – cô Na nói. – Hôm nay mười bảy.

Chẩn nhìn cô, không biết nói gì. Anh chỉ chắp tay vái bà Dín một vái thật sâu.

Tối ấy, quan Thiêm sự cho xếp năm người đàn ông đứng thành hàng dưới ánh đuốc giữa sân dinh khách. Năm người đều to ngang, đều mặc áo nâu, đều đội nón. Một người là Quách Tư. Bà Dín đứng ở đầu hàng, đi chậm từ người thứ nhất đến người thứ năm, rồi quay lại. Bà dừng ở người thứ ba, đưa bàn tay run run chỉ vào cằm hắn, nơi có vết sẹo.

– Thằng này, – bà nói bằng tiếng Tày. Cô Na dịch. – Đêm ấy nó cầm đuốc.

Quan Thiêm sự đứng nhìn bà cụ, rồi nhìn vết sẹo. Rồi ông ta quay sang Chẩn.

– Ta đã cho ngựa trạm lên Hạ Lũng từ trưa, mời cụ Tô Văn Hàn xuống phủ. – Ông ta nói. – Đường ngựa hai ngày đi, cụ già, xuống chắc phải bốn ngày.

Một người lính Án sát ty chạy vào sân, vái quan Thiêm sự, nói gì đó rất khẽ. Mặt quan Thiêm sự không đổi, nhưng ông ta im lặng một lúc mới quay lại.

– Không cần đợi bốn ngày nữa, – ông ta nói. – Cụ Tô đã xuống phủ thành từ chiều nay. Cụ đang ngồi uống trà ở dinh quan Tri phủ Vưu.

— Hết chương 18 —