Chữ Lục khắc trên mặt nén

Chương 12: Chữ Lục khắc trên mặt nén

Chẩn không trả lời ngay. Anh hỏi:

– Quan Thông phán cho hạ quan xem nén bạc được không?

Ông Nghiêm Cảnh nhìn anh một lúc, rồi đẩy nén bạc sang. Anh không cầm lên. Anh cúi xuống, nghiêng đầu cho ánh sáng từ cửa sổ rọi xiên qua mặt nén, để những chữ khắc chìm hiện rõ.

Bạc nén ở phủ Tĩnh Biên do phường Kim Ngân dưới phủ thành đúc, có giấy phép của phủ. Mỗi nén phải khắc đủ bốn thứ: tên phủ, tên phường, năm tháng đúc, trọng lượng. Lệ ấy đặt ra từ đời vua trước, để bạc giả không trà trộn được. Chẩn biết điều ấy vì tám tháng tập sự ở bộ Hình, anh đã đọc không biết bao nhiêu hồ sơ án đúc bạc giả.

Anh đọc to, chậm từng chữ:

– Tĩnh Biên phủ. Kim Ngân phường. Thuận Hữu cửu niên, lục nguyệt. Thập lượng.

Rồi anh ngẩng lên.

– Năm Thuận Hữu thứ chín, tháng Sáu. Nén bạc này đúc vào tháng Sáu năm nay.

Gian phòng im phăng phắc.

– Anh Khoái, – Chẩn quay sang người đàn ông áo nâu, – anh nói anh đưa nén bạc này cho tôi đêm mồng Sáu tháng Năm, trước hôm tôi xử vụ hai cái đấu một ngày. Đêm mồng Sáu tháng Năm, nén bạc này còn chưa được đúc ra. Nó còn đang là bạc thỏi nằm trong lò phường Kim Ngân dưới phủ, cách đây bốn ngày đường.

Mông Văn Khoái mở miệng. Mặt hắn từ đỏ chuyển sang tái, rồi lại đỏ.

– Bẩm... bẩm quan, tôi nhớ nhầm. Có khi là tháng Sáu. Tháng Sáu tôi mới đưa.

– Tháng Sáu thì vụ hai cái đấu đã xử xong một tháng rồi. Anh đưa bạc để xin xử một vụ đã xử xong?

Hắn cứng họng.

Ông Nghiêm Cảnh cầm nén bạc lên, đưa sát mắt, lật đi lật lại. Ông ta là người của phủ, ông ta biết dấu phường Kim Ngân rõ hơn ai hết. Rồi ông ta đặt xuống, không nói gì, nhưng ngón tay cái của ông miết đi miết lại trên mép án thư, như người đang tính một bài toán mà con số cứ không khớp.

Chẩn quay sang hai xã trưởng đứng làm chứng. Một trong hai người là xã trưởng bản Nà Pò, một ông già người Thái tên Lò Văn Hạp, hôm nay xuống nha để báo số thóc đã vay.

– Ông Hạp, ông làm xã trưởng Nà Pò bao lâu rồi?

– Bẩm quan, mười một năm.

– Chị Lò Thị Ỏm có người anh họ nào tên Mông Văn Khoái không?

Ông Hạp nhìn người đàn ông áo nâu từ đầu đến chân, rồi lắc đầu chậm rãi.

– Bẩm quan, họ Mông ở Nà Pò không có nhà nào. Nhà chị Ỏm họ Lò, nhà chồng chị ấy họ Lường. Bên nội bên ngoại tôi đều biết. Người này tôi chưa thấy bao giờ.

– Anh Khoái, – Chẩn nói, – con trai chị Ỏm, cháu họ của anh, tên là gì?

Mông Văn Khoái lắp bắp. Hắn nói một cái tên. Ông Hạp lắc đầu. Hắn nói một cái tên khác. Ông Hạp lại lắc đầu.

– Thằng bé tên Phăn, – ông già nói. – Cả bản ai cũng biết thằng Phăn. Từ tháng Năm nó đi đôi dép lính về, khoe khắp bản là quan châu cho.

Chẩn chưa vội hỏi thêm Khoái. Anh quay sang cô Na.

– Cô xem giúp miếng vải.

Cô Na cầm miếng vải đỏ lên. Cô không nhìn nó trước. Cô đưa nó lên mũi, như hôm cô cúi xuống bên Hà Văn Mộc dưới bến. Cô ngửi một lúc lâu, gấp lại, ngửi chỗ nếp gấp, rồi đặt xuống.

– Vải này ám khói, – cô nói. – Khói củi nghiến. Củi nghiến cháy có mùi riêng, ngai ngái và đắng, khác với củi sồi củi dẻ. Ở trấn này nhà dân đun củi dẻ, củi sồi, ai đâu mua nổi củi nghiến mà đun. Chỉ bếp nha châu là năm nào cũng được bản Khuổi Nậm nộp củi nghiến thay thuế.

Cô ngừng lại.

– Miếng vải này được cất trong bếp nha một thời gian, đủ lâu để ám khói.

Ông Nghiêm Cảnh cho gọi bà Sứa.

Bà Sứa đi lên từ bếp, hai tay còn dính bột. Vừa bước qua ngưỡng cửa phòng quan châu, thấy miếng vải đỏ nằm trên án thư cạnh nén bạc, bà khuỵu xuống. Không ai phải hỏi câu nào. Bà khóc nấc lên, hai tay chắp lại, lạy lấy lạy để, lạy cả quan châu lẫn quan phủ.

Thằng cháu nội bà, con của đứa con trai đã mất, mười sáu tuổi, làm phu khuân muối cho Tăng Ký. Chiều hai mươi tám tháng Sáu, Quách Ba đến bếp nha, đặt cái gói vải đỏ lên phản, bảo bà cất đấy. Đợi hôm nào quan châu đi vắng thì mở nắp cái gối mây trên giường quan châu ra, bỏ vào, đóng nắp lại. Bà không làm thì thằng cháu bà khỏi đi khuân muối nữa, mà cũng chẳng biết đi đâu. Bà cất cái gói ấy trên gác bếp ba ngày, ngày nào cũng nhìn lên, không ngủ được. Chiều ba mươi tháng Sáu, quan châu đi Nà Nghịu xử vụ nước. Sáng mồng Một, bà mới làm.

– Tối mồng Một quan về, – bà Sứa nói trong tiếng nấc, – con đã định nói. Con đứng ở cửa mãi. Rồi con sợ quá, con lại thôi.

Chẩn nhớ cái dáng bà đứng xoắn hai bàn tay vào nhau ở cửa phòng tối hôm trước.

Đến lúc ấy thì Mông Văn Khoái không còn gì để giữ. Chẩn hỏi hắn đúng một câu:

– Anh buôn trâu ở chợ nào?

Hắn ngẩng phắt lên, như bị ai gọi đúng tên thật. Rồi hắn khai. Hắn không phải người Nà Pò, cũng chẳng phải người Hạ Lũng. Hắn ở một châu bên cạnh, làm nghề đi chợ trâu, nợ Tăng Ký một món to từ hồi buôn trâu thua lỗ. Quách Ba tìm đến hắn hôm hai mươi hai tháng Sáu, ngay sau ngày phủ chuẩn sớ mở kho, cho ba quan tiền, hứa xóa nợ, hứa cho thêm một con trâu cái, bảo hắn chỉ cần xuống phủ đứng đơn, nói đúng những gì Quách Ba dạy. Hắn chưa lên Hạ Lũng bao giờ trước hôm nay.

Ông Nghiêm Cảnh nghe hết, không ngắt lời câu nào. Rồi ông ta bảo lính phủ trói Mông Văn Khoái lại, giải về phủ cùng chuyến thuyền. Bà Sứa thì ông ta để quan châu tự xét.

Chẩn cho bà Sứa về bếp. Anh không phạt bà. Anh chỉ nói, khi nào thằng cháu bà mất việc ở Tăng Ký thì bảo nó lên nha, nha đang thiếu người chẻ củi.

Lịch ra khỏi phòng quan châu từ lúc nào không ai để ý. Chẩn tìm thấy cậu ngồi ở bậc thềm sau bếp, hai tay ôm đầu gối.

– Con không biết chuyện này, quan ạ, – cậu nói, không ngẩng lên. – Quách Ba không nói với con một câu. Hắn đưa bạc qua bà Sứa, không qua con.

– Tôi biết.

– Thế nghĩa là hắn không tin con nữa. – Lịch ngẩng lên, mặt trắng bệch. – Hay hắn biết rồi?

Chẩn ngồi xuống bậc thềm bên cạnh cậu.

– Nếu hắn biết, hắn đã không cần đến bà Sứa. Hắn sẽ bảo cậu bỏ bạc vào gối, rồi để tôi bắt cậu, cho tôi mất luôn người chép sổ. – Anh nói chậm. – Hắn không dùng cậu vì cậu là người tôi tin. Hắn sợ cậu run tay, làm hỏng việc. Hắn coi cậu là đứa nhát.

Lịch nghĩ một lúc, rồi thở ra.

– Con nhát thật.

– Nhát thì tốt, – Chẩn nói. – Người nhát thì sống lâu. Cứ nhát thế mà đi gặp hắn tối nay, bảo hắn là cậu sợ quá, cậu không muốn dính vào chuyện bạc nữa.

Chiều hôm ấy, khi mọi người đã về hết, ông Nghiêm Cảnh còn ngồi lại ở gian tiền đường. Ông ta uống trà, uống rất chậm. Chẩn ngồi đối diện.

– Đơn của tên Khoái, – ông Nghiêm Cảnh nói, mắt nhìn vào chén trà, – nộp ở phủ chiều hai mươi sáu. Thư lại phòng Hình nhận, trình quan Tri phủ ngay trong buổi. Sáng hai mươi bảy, quan Tri phủ gọi bản chức lên, giao việc. Ông ấy dặn bản chức một câu: lên đến nơi, khám phòng ngủ trước.

Ông ta đặt chén trà xuống.

– Hai mươi bảy tháng Sáu ông ấy dặn bản chức khám phòng ngủ. Hai mươi tám tháng Sáu, Quách Ba mới mang gói bạc đến bếp nha.

Chẩn không nói gì. Hai người đàn ông ngồi im lặng một lúc lâu. Ngoài sân, mấy con gà mái của bà Sứa đang bới đất dưới gốc khế.

– Quan châu, – cuối cùng ông Nghiêm Cảnh nói, giọng khác hẳn, thấp và chậm. – Cái hôm bản chức khám kho gò Mít, có điều gì quan châu chưa nói với bản chức không?

Chẩn nhìn ông ta. Anh nghĩ đến cái lưng ông ta đứng thẳng trên bậc đá ong, đến lời mắng trước cả trấn. Anh cũng nghĩ đến dòng chữ nhỏ thẳng như thước kẻ: dân đói mà để kho đầy thì phủ có lỗi.

– Có, – anh nói. – Nhưng hạ quan chưa nói được. Không phải vì hạ quan không tin quan Thông phán. Vì hạ quan chưa có đủ để quan tin, mà nói ra lúc này thì quan cũng bị kéo vào.

Ông Nghiêm Cảnh gật đầu chậm rãi, như đã đoán trước câu trả lời ấy.

– Sáng mai bản chức về phủ. – Ông ta đứng dậy, sửa lại vạt áo. – Lần sau quan châu có gì muốn nói, viết thẳng cho bản chức, gửi người nhà mang đến nhà riêng, ở ngõ Hàng Thùng gần bến phủ. Đừng gửi qua phòng giấy.

Sáng mồng Ba, thuyền phủ xuôi dòng, mang theo Mông Văn Khoái bị trói ngồi ở mũi thuyền.

Đêm mồng Bốn, Chẩn ngồi đọc lại những tờ biên bản Lịch chép trong ngày. Trăng đầu tháng đã lặn từ sớm. Nha châu tối om, chỉ còn ngọn đèn trong phòng anh.

Gần canh hai, có tiếng gõ cửa. Không phải ba tiếng nhẹ như Lịch vẫn gõ. Hai tiếng, khô và chậm.

Chẩn mở cửa.

Thầy Thông đứng ngoài hiên, không cầm đèn. Ông mặc cái áo the cũ, đầu không đội khăn, tóc bạc lòa xòa trước trán. Ông trông già hơn hẳn mọi ngày.

– Bẩm quan, – ông nói, – hạ quan có chuyện muốn nói. Chuyện của sáu năm trước.

— Hết chương 12 —