Ngày mười bốn tháng Tư

Chương 4: Ngày mười bốn tháng Tư

Gần một giờ sáng, Mừng vẫn ngồi trên giường, điện thoại sáng trong lòng bàn tay.

Trang tra cứu nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ tải chậm như rùa bò. Cô gõ hai chữ "Yên Lự", bấm tìm, chờ. Vòng tròn xoay mãi. Rồi một dòng kết quả hiện ra.

Nhãn hiệu: YÊN LỰ, kèm hình một chiếc hũ sành có quai. Nhóm sản phẩm: tương, nước chấm, gia vị. Người nộp đơn: Công ty cổ phần Thực phẩm Tạ Gia. Tình trạng: đang thẩm định. Ngày nộp đơn: 14 tháng 4 năm 2026.

Cô đọc dòng cuối ba lần.

Kiếp trước, cô không bao giờ tra cái này. Cô chỉ biết rằng đến năm 2027, nhãn hiệu được cấp. Rồi công ty gửi thư cho hai chục hộ làm tương ở Yên Lự, yêu cầu gỡ chữ "Yên Lự" khỏi nhãn hũ, nếu không sẽ khởi kiện. Làng không ai dám cãi. Tương nhà bọ từ đó bán ra chợ với cái nhãn trơn, không tên, giá rớt một nửa. Hai năm sau bọ mất.

Nhưng ngày mười bốn tháng Tư thì cô mới thấy lần đầu.

Mẹ Diệp kể, người nhà thuê đi tìm mãi đến cuối tháng Năm mới lần ra địa chỉ nhà bọ. Thư của bà hộ sinh già gửi đến từ tháng Ba, chỉ ghi tên bệnh viện và đêm mưa năm ấy, không ghi nhà ai. Vậy mà giữa tháng Tư, khi cả nhà còn chưa biết đứa con thật đang ở làng nào, công ty đã nộp đơn đăng ký cái tên Yên Lự.

Sáng hôm sau, cô gọi cho cô Huyền, giọng hồn nhiên như hỏi chuyện thời tiết.

– Cô ơi, cái tên Tương Yên Lự ấy, công ty định từ bao giờ ạ?

– Từ lâu rồi cháu ơi. – Đầu dây kia có tiếng xe cộ, chắc cô đang trên đường đến công ty. – Bà nội gốc Yên Lự mà. Cô ấp ủ mấy năm nay rồi, làm dòng tương thủ công mang tên làng bà. Đến khi biết cháu lớn lên ở đúng làng ấy, cô mới thấy là duyên. Sao cháu hỏi thế?

– Dạ, cháu tò mò thôi.

Nghe thì hợp lý. Bà nội gốc Yên Lự, chuyện đó ai cũng biết. Mừng cúp máy, và con cá dưới nước đục lại quẫy một cái, rồi lặn.

Thứ Sáu, cô xin mẹ cho về quê cuối tuần để lấy sách vở. Mẹ Diệp đòi đi cùng bằng được.

Xe đến Yên Lự lúc ba giờ chiều thứ Bảy. Thằng Tùng đang trèo trên cây ổi đầu ngõ, thấy xe là tuột xuống, chạy một mạch vào nhà gào lên:

– Mạ ơi, chị Mừng về! Chị Mừng đi xe đẹp về!

Mẹ Diệp bước xuống xe, lúng túng với đôi giày cao gót trên con ngõ lát gạch vỡ. Mạ chạy ra, chân đất, tay còn dính bột. Hai người đàn bà đứng nhìn nhau ở bờ rào dâm bụt. Một người áo lụa, một người áo bà ba. Một người đã nuôi đứa trẻ mười bảy năm, một người đã chờ nó mười bảy năm mà không biết.

Mạ lên tiếng trước:

– Chị vô nhà. Nắng lắm.

Buổi chiều, Mừng ngồi ở hiên, nghe hai bà mẹ nói chuyện dưới bếp. Mạ đang làm cháo cá. Mẹ Diệp ngồi trên cái ghế đẩu thấp, váy lụa vén lên đầu gối, cầm cuốn sổ tay ghi chép từng bước: cá diếc sông, nướng sơ qua cho thơm, gỡ lấy thịt, xương đem giã lọc nước, nấu cháo với nước ấy, cho nghệ tươi, rau răm thái nhỏ.

– Mừng hắn ăn cháo ni từ hồi hai tuổi. – Mạ nói. – Ốm là đòi.

– Thế còn gì nữa hả chị? Con bé thích gì nữa?

Mạ ngẫm nghĩ. Mạ kể: Mừng sợ sấm, mười tuổi rồi còn chui vào chăn mạ. Mừng học giỏi Hóa, năm lớp mười một đi thi tỉnh được giải nhì. Mừng có cái lưỡi giống bọ, nếm tương là biết hũ mô phơi thiếu nắng.

Rồi mạ lấy ra một cuốn album ảnh bọc ni lông. Ảnh Mừng đầy tháng, ảnh Mừng đứng cạnh hũ tương cao bằng người, ảnh Mừng mặc áo trắng khai giảng lớp một. Mẹ Diệp lật từng trang, chậm như đọc kinh. Đến trang cuối thì bà gập album lại, ôm vào ngực, và khóc không thành tiếng.

Mạ ngồi im bên cạnh. Một lúc sau, mạ rút một tấm ảnh trong album ra, tấm Mừng ba tuổi ngồi trong nong mốc vàng, cười toe, đưa cho mẹ Diệp.

– Chị cầm lấy. Tui còn nhiều.

Mẹ Diệp nhìn tấm ảnh, rồi nhìn mạ. Bà hỏi một câu mà Mừng ở ngoài hiên nghe rõ từng chữ:

– Chị Huê, còn con bé... bên kia. Chị có muốn gặp nó không?

Bếp im một lúc lâu. Chỉ có tiếng lửa tí tách.

– Muốn chớ. – Mạ nói. – Mà hắn có muốn không đã. Hắn lớn lên chỗ sang, giờ biết mạ đẻ là người bán tương ngoài bãi, chắc hắn ngại.

Tối đó, ăn cơm xong, mạ vừa rửa bát vừa kể chuyện buôn bán. Từ năm kia thằng Tùng chỉ cho mạ nhận đơn qua điện thoại, giờ tương nhà đi được cả Vinh, cả Hà Nội.

– Có con Mây ở Hà Nội. – Mạ cười. – Khách quen từ năm kia, tháng mô cũng đặt hai hũ, gửi xe khách ra bến Giáp Bát. Gửi tiền về lần mô cũng dư, tau gửi trả lại hắn nỏ chịu. Hắn còn hay hỏi thăm nhà mình, hỏi con Mừng thi cử răng rồi. Tau kể cho hắn nghe hoài.

Mừng đang lau bát, tay dừng lại.

– Mây nào hả mạ? Mạ gặp chưa?

– Chưa gặp. Nghe giọng thì trẻ, nói giọng Hà Nội, nhẹ lắm. – Mạ úp cái nồi lên giá. – Răng rứa con?

– Dạ, không có chi.

Kiếp trước, sau ngày cô ra Hà Nội, bọ mạ giữ lời trong tờ thỏa thuận, không gọi điện cho cô một lần. Cô không biết gì về khách hàng của mạ, không biết ai hỏi thăm mình. Cái tên Mây, cô chưa nghe bao giờ.

Khuya, Mừng ra sân, thấy bọ ngồi trên bậc hiên hút thuốc lào, cái điếu cày dựng bên chân. Cô ngồi xuống cạnh bọ. Hai bố con nhìn dãy hũ trong ánh đèn hắt ra từ bếp, không ai nói gì một lúc lâu.

– Ngoài nớ người ta có thương mi không? – Bọ hỏi.

– Có người thương, bọ. Có người chưa.

– Rứa là được. – Bọ rít một hơi, tiếng nước reo ùng ục trong điếu. – Ở đâu cũng rứa. Mi cứ ở cho thật, ai thương thì thương.

Sáng chủ nhật, cả làng họp ở nhà văn hóa thôn.

Ông trưởng thôn Nguyễn Cảnh Bổn sáu mươi tám tuổi, gầy đét, đội cái mũ cối đã bạc màu, đứng trên bục nói vào cái loa cầm tay rè rè. Chừng hai chục hộ làm tương đến gần đủ. Đàn ông ngồi ghế nhựa hút thuốc lào, đàn bà đứng sau, tay còn cầm nón.

Mừng đứng lên, cầm tờ giấy in kết quả tra cứu cô nhờ quán photo đầu xã in ra. Cô nói chậm, giải thích từng chữ. Một công ty ở Hà Nội đã nộp đơn xin đăng ký cái tên Yên Lự làm nhãn hiệu cho tương. Nếu được cấp, họ có thể cho rằng người khác in chữ Yên Lự lên hũ tương là vi phạm.

– Tên làng mình thì ai cấm được? – Một ông ở hàng ghế đầu gắt lên. – Ông cha tau làm tương ở đây từ thời Pháp.

– Dạ, theo cháu tìm hiểu, luật không cho một doanh nghiệp đăng ký độc quyền tên một vùng đất cho chính cái sản phẩm nổi tiếng của vùng đó. – Mừng nói. – Nhưng đơn đã nộp thì cơ quan nhà nước phải xét. Trong lúc xét, người dân có quyền gửi ý kiến phản đối, kèm bằng chứng. Nếu mình im, người ta tưởng mình đồng ý.

– Công ty mô nộp? – Ông Bổn hỏi.

Mừng ngừng một nhịp.

– Dạ, công ty của nhà ông bà nội cháu.

Hội trường rộ lên. Một bà đứng phía sau nói to:

– Rứa thì mi về đây phá công ty nhà mi à?

– Dạ không. – Mừng đáp. – Cháu về giữ cái tên làng. Công ty nhà cháu muốn làm tương thì cứ làm, gọi tên chi cũng được, miễn đừng lấy tên làng mình làm của riêng.

Mẹ Diệp ngồi ở góc, tay cầm điện thoại, mặt tái đi. Bà không ngờ chuyện lại thành ra thế này.

Không khí rối như canh hẹ. Người bảo kiện, người bảo thôi, công ty lớn thế mình đấu răng nổi. Ông Bổn gõ cái loa vào bàn mấy cái cho im.

Rồi bọ đứng dậy.

Suốt buổi bọ ngồi ở góc, không nói. Giờ ông đứng lên, hai tay chắp sau lưng.

– Mạ tui ngày xưa dạy tương cho nửa cái làng ni. – Bọ nói, giọng không to. – Dạy cả o Tố, mạ ông giám đốc chi ngoài Hà Nội đó, hồi o mười lăm tuổi. Mạ tui nói: tương là của trời, của nắng, của nước sông Lam. Tên làng không phải của riêng nhà mô hết. Hôm ni nhà mình không giữ, mai con cháu nỏ có cái tên mà in lên hũ.

Ông ngồi xuống. Hội trường im.

Ông Bổn gãi đầu dưới cái mũ cối.

– Con o Lài nhà ông Đặng ở xóm trên, cái đứa làm luật sư ngoài Hà Nội đó. – Ông nói. – Tên Khuê. Tau còn số. Để tau gọi hỏi hắn xem làm răng.

Cuộc họp tan lúc gần trưa. Người ta còn đứng tụm năm tụm ba ngoài sân nhà văn hóa, cãi nhau tiếp. Nhưng lần đầu tiên, trong cả hai kiếp, Mừng thấy làng Yên Lự cùng nhau nói về chuyện ấy, trước khi quá muộn.

Buổi chiều, mẹ Diệp đi quanh sân với chiếc điện thoại, quay mọi thứ. Mừng nếm tương từ chum, đầu đũa chấm vào rồi đưa lên miệng, nhăn mặt bảo hũ này thiếu nắng. Thằng Tùng đuổi gà qua dãy hũ. Bọ lom khom lật nong mốc. Mạ cười, lấy nón che mặt không cho quay.

– Để mẹ giữ lại. – Mẹ nói. – Mẹ không có ảnh con hồi bé. Từ giờ mẹ quay hết.

Sáu giờ chiều, xe về Hà Nội. Mẹ ngủ thiếp đi trên vai cô, điện thoại vẫn nắm trong tay.

Sáng thứ Hai, Mừng xuống bếp thì gặp Duy đang đứng cạnh tủ lạnh, cầm điện thoại, mặt khó đăm đăm. Anh không nói gì, chỉ chìa màn hình ra trước mặt cô.

Trang chính thức của Tạ Gia trên mạng xã hội. Một đoạn phim dài bốn mươi giây, đăng lúc mười một giờ đêm qua. Nhạc nền là tiếng sáo trúc. Chữ trắng chạy trên nền sân phơi nắng vàng: "Mười bảy năm thất lạc. Một làng tương bên sông Lam. Thiên kim trở về." Rồi cảnh một cô gái mặc áo phông cũ, cúi xuống chum tương, đầu đũa chấm vào rồi đưa lên miệng. Rồi cảnh hai dãy hũ sành. Rồi cảnh lưng một người đàn ông đen bóng lom khom bên nong mốc. Chữ cuối cùng hiện lên: "Tương Yên Lự. Tết này, hương vị trở về."

Bên dưới, bốn mươi nghìn lượt xem. Hơn hai nghìn lượt chia sẻ.

– Mẹ gửi cho cô Huyền xem lúc tối qua. – Duy nói. – Cô bảo đẹp quá, xin để làm kỷ niệm.

Mừng nhìn cái lưng đen bóng trên màn hình. Lưng bọ. Không ai hỏi bọ một câu.

— Hết chương 4 —