Hai ngày sinh nhật

Chương 10: Hai ngày sinh nhật

Chiều thứ Ba, tám tháng Chín, Mừng tìm đến văn phòng luật sư Đặng Minh Khuê. Văn phòng nằm trên tầng ba một căn nhà ống trong ngõ, cầu thang hẹp đến mức hai người đi ngược chiều phải nghiêng vai. Trong phòng có một cái bàn gỗ, hai giá hồ sơ cao chạm trần, và một chậu trầu bà rủ lá xuống tận sàn.

Luật sư Khuê bốn mươi tư tuổi, tóc cắt ngắn, đeo kính, nói giọng Hà Nội nhưng thỉnh thoảng lại rơi ra một chữ "rứa" mà chính chị không để ý. Bố chị là người Yên Lự, ra Hà Nội đi bộ đội rồi ở lại. Chị về làng đúng ba lần trong đời, lần nào cũng là đám giỗ.

– Ông Bổn gọi cho chị, chị tưởng ông đùa. – Chị nói, rót trà. – Làng mình xưa nay chỉ biết làm tương, có ai biết nhãn hiệu là cái gì.

Chị nghe Mừng trình bày, thỉnh thoảng hỏi một câu ngắn. Rồi chị đọc tờ kết quả tra cứu, gõ gõ đầu bút lên bàn.

– Em nói đúng hướng. – Chị nói. – Một cái tên chỉ nơi sản phẩm được làm ra thì thông thường không được bảo hộ làm nhãn hiệu riêng cho một doanh nghiệp, nhất là khi chính cái làng ấy nổi tiếng về đúng sản phẩm ấy. Đơn đang trong thời gian xét, bên thứ ba có quyền gửi ý kiến phản đối lên Cục, kèm chứng cứ. Còn về lâu dài, cách chắc nhất là làng lập một tổ chức tập thể, hợp tác xã chẳng hạn, rồi chính hợp tác xã đứng ra đăng ký nhãn hiệu tập thể cho cả làng dùng.

– Chứng cứ cần những gì ạ?

– Những gì cho thấy tương Yên Lự là của làng, từ lâu, ai cũng biết. Giấy công nhận làng nghề nếu có. Báo chí viết về làng. Ảnh cũ. Hũ cũ có dấu. Danh sách các hộ làm nghề. – Chị đẩy kính lên. – Càng cũ càng tốt.

Rồi chị nhìn Mừng, nghiêm lại.

– Có một chuyện. Em là con gái nhà Tạ. Em mà đứng tên trên bất cứ tờ giấy nào chống lại công ty, người ta sẽ nói em về phá nhà. Báo chí mà biết thì còn ầm hơn. Để hợp tác xã đứng. Em đứng sau.

– Dạ. – Mừng nói. – Còn chi phí thì...

– Phí nhà nước thì làng nộp. – Luật sư Khuê xua tay. – Công của chị thì thôi. Bố chị mà còn sống, biết chị lấy tiền của làng, ông cầm roi đuổi ra tận đầu ngõ.

Mười ngày sau, ngày mười tám tháng Chín, hợp tác xã Tương Yên Lự nhận giấy đăng ký ở ủy ban xã. Hai mươi mốt hộ góp vốn, mỗi hộ hai triệu. Ông Bổn làm chủ nhiệm. Bọ làm phó, phụ trách kỹ thuật, nghĩa là phụ trách nhìn mốc. Mạ thì khỏi phải bầu, ai cũng biết mạ lo sổ sách.

Người làng lục tung các gác bếp. Có nhà tìm ra một cái hũ sành từ thời ông cố, đáy hũ có dấu triện hình bông lúa, chữ "Yên Lự" khắc chìm. Có nhà còn giữ tờ báo tỉnh năm 1998 in bài phóng sự về làng tương, giấy vàng như lá chuối khô. Ông Bổn gỡ xuống tấm bằng công nhận làng nghề truyền thống tỉnh cấp năm 2012, lồng kính, treo ở nhà văn hóa, bụi bám dày một lớp. Mừng chụp ảnh từng thứ, gửi cho luật sư Khuê.

Ngày hai mươi hai tháng Chín, chị Khuê gửi ý kiến phản đối lên Cục Sở hữu trí tuệ, đứng tên hợp tác xã.

Cũng tuần ấy, mẹ Diệp gọi điện, giọng ngập ngừng lạ thường.

– Con ơi, sinh nhật con là ngày hai mươi sáu hay hai mươi bảy?

Mừng hiểu ngay câu hỏi. Đêm năm 2008, mẹ Diệp sinh lúc mười một giờ năm mươi phút, ngày hai mươi sáu. Mạ sinh lúc mười hai giờ ba mươi, đã sang ngày hai mươi bảy. Hai đứa trẻ bị bế nhầm, nên giấy tờ cũng nhầm theo. Trên giấy khai sinh, Mừng sinh ngày hai mươi bảy, Thy ngày hai mươi sáu. Còn thật ra thì ngược lại.

– Trên giấy là hai mươi bảy, mẹ ạ. – Cô nói. – Còn thật thì mẹ biết rồi.

– Mẹ muốn làm cho cả hai đứa. Một bữa thôi, ở nhà mình. Tối thứ Bảy, hai mươi sáu. Được không con?

– Dạ được. Nhưng ngày hai mươi bảy con xin về làng. Mười bảy năm nay bọ mạ con quen làm cho con ngày đó.

Đầu dây im lặng một lúc. Rồi mẹ Diệp nói, giọng nhẹ đi:

– Ừ. Phải rồi. Con về đi.

Tối thứ Bảy, hai mươi sáu tháng Chín, căn biệt thự ven hồ thắp đèn vàng khắp sân. Bác Chiên làm một mâm cỗ nhỏ. Trên bàn có một chiếc bánh kem hai tầng, tầng trên viết chữ "Thy", tầng dưới viết chữ "Mừng". Mẹ Diệp đứng cạnh chiếc bánh, mắt đỏ hoe từ chiều.

Bà Tố tặng mỗi đứa một đôi hoa tai vàng. Ông Thụy tặng mỗi đứa một phong bì. Duy tặng Mừng một cuốn sách về kiểm soát chất lượng thực phẩm, bìa còn dán nhãn giá, kèm một câu: "Đọc đi, hữu ích."

Cô Huyền đến muộn, tay cầm hai hộp quà gói giấy kim tuyến. Quà của Thy là một chiếc khăn lụa. Quà của Mừng là một cây bút máy vỏ gỗ, nắp mạ vàng, khắc chìm ba chữ "Hồ Thị Mừng".

– Mười tám tuổi rồi, phải có cây bút tử tế. – Cô Huyền nói, cười. – Để ký những giấy tờ quan trọng.

Mừng cảm ơn, cầm cây bút trong tay. Nó nặng hơn cô tưởng.

Thy chỉ đưa quà cho cô sau bữa ăn, ở khúc ngoặt hành lang tầng hai, khi không có ai. Một chiếc thẻ nhớ nhỏ xíu, đựng trong cái hộp nhựa.

– Bài em vấp mãi. – Thy nói rất nhanh. – Tuần trước em đánh trọn được. Em thu lại rồi. Chị nghe lúc nào cũng được.

Rồi Thy quay đi, trước khi Mừng kịp nói gì.

Mười giờ đêm, Mừng ra bến xe, lên chuyến xe khách giường nằm về Nghệ An. Xe chạy ra khỏi thành phố, đèn đường thưa dần. Cô cắm tai nghe, mở tệp âm thanh trong thẻ nhớ.

Bản nhạc chậm. Đến đoạn giữa, chỗ ngày trước Thy cứ vấp mãi, cô nín thở chờ. Tiếng đàn không vấp. Nó chảy qua, mềm như nước sông Lam mùa cạn, rồi đi tiếp đến hết.

Mười một giờ năm mươi, điện thoại sáng lên. Tin nhắn của Thy.

"Chúc mừng sinh nhật thật, chị."

Mừng nhìn giờ. Mười một giờ năm mươi phút. Ngày hai mươi sáu. Giờ cô thật sự ra đời.

Cô nắm điện thoại trong tay, nhìn ra cửa kính tối đen, chờ. Xe qua cầu, qua một thị tứ ngủ say, qua những cánh đồng chỉ còn là những mảng đen nối nhau. Đúng mười hai giờ ba mươi, cô gõ:

"Chúc mừng sinh nhật thật, Thy."

Bốn giờ sáng, xe thả cô ở ngã ba đầu xã. Bọ đã chờ sẵn bằng chiếc xe máy cũ, đèn pha vàng vọt, áo khoác bộ đội cũ. Ông không nói chúc mừng. Ông chỉ đưa cho cô cái mũ bảo hiểm, rồi nói:

– Mạ mi thức từ hai giờ nấu chè rồi đó.

Ngày hai mươi bảy tháng Chín, chủ nhật, Mừng ở Yên Lự từ lúc gà gáy đến tối.

Mạ nấu nồi chè đậu đen với nếp cẩm, món mạ năm nào cũng nấu. Thằng Tùng tặng cô một bức tranh vẽ bằng bút sáp, hai chị em đứng cạnh dãy hũ, ông mặt trời đeo kính râm. Bọ dẫn cô ra sân, chỉ cho cô mẻ mốc mới, vàng mịn như phấn cau trong mấy chiếc nong.

Lúc múc chè, mạ múc ra hai cái bát. Một bát đưa cho Mừng. Bát kia mạ đặt lên chạn, lấy cái đĩa úp lên, không nói để làm gì. Mừng cũng không hỏi. Cô chỉ chụp một tấm ảnh cái bát úp đĩa trên chạn, gửi cho Thy, không kèm chữ nào.

Tám giờ sáng, hợp tác xã họp phiên đầu tiên ở nhà văn hóa. Hai mươi mốt hộ đến đủ. Ông Bổn mắt kém, cầm tờ giấy cứ đưa ra xa rồi lại kéo vào. Ông giao cho Mừng làm thư ký.

Cô ngồi ở cái bàn gỗ cạnh bục, viết biên bản bằng tay, từng dòng. Thời gian, địa điểm, thành phần tham dự, nội dung. Danh sách hai mươi mốt hộ. Kế hoạch in nhãn chung cho hũ tương của hợp tác xã. Ý kiến của từng người, kể cả ông ở hàng ghế đầu vẫn khăng khăng đòi kiện ngay. Cuối biên bản, ông Bổn ký chủ tọa. Mừng ký thư ký, bằng chữ ký mới: chữ "Hồ" tách rời, chữ "Mừng" đứng thẳng, nét cuối của chữ "g" kéo xuống như cuống lá.

Họp xong, cả làng đứng trước nhà văn hóa chụp ảnh. Một cậu thanh niên dựng điện thoại lên cái ghế nhựa, hẹn giờ, rồi chạy vào đứng hàng sau. Mừng đứng giữa bọ và mạ, thằng Tùng chen lên trước, tay giơ bức tranh vẽ ông mặt trời đeo kính.

Trưa, cả nhà ăn cơm ở sân. Đang ăn thì ông Bổn đạp xe vào, mặt tái mét, tay cầm một phong bì to màu vàng.

– Hôm qua bưu điện chuyển đến. – Ông nói. – Tau để quên trên bàn thờ. Sáng ni họp xong về mới bóc.

Bọ đỡ lấy tờ giấy, không có kính, đưa sang cho Mừng.

Giấy in tiêu đề Công ty cổ phần Thực phẩm Tạ Gia, đóng dấu đỏ. "Thông báo về việc sử dụng dấu hiệu YÊN LỰ." Lời lẽ lịch sự, từng chữ đều đặn như máy in. Công ty đã nộp đơn đăng ký nhãn hiệu YÊN LỰ cho sản phẩm tương. Đề nghị các hộ kinh doanh tại thôn Yên Lự chấm dứt việc in, dán dấu hiệu này trên bao bì sản phẩm. Trường hợp tiếp tục, công ty bảo lưu quyền áp dụng các biện pháp theo quy định của pháp luật.

Bên dưới là chữ ký và họ tên: Phó tổng giám đốc, Tạ Thị Huyền.

Mạ đặt bát cơm xuống. Bọ ngồi im, nhìn ra dãy hũ, hai bàn tay đặt trên đầu gối.

Ông Bổn ngồi phịch xuống bậc hiên.

– Răng chừ? – Ông hỏi, nhìn Mừng như nhìn chiếc phao cuối cùng. – Người ta dọa kiện cả làng rồi. Hợp tác xã mới họp được một buổi.

Mừng nhìn ngày ghi trên tờ thông báo. Mười tám tháng Chín. Đúng ngày hợp tác xã nhận giấy đăng ký ở xã.

Cái làng bé tí bên sông Lam này vừa nhúc nhích một ngón tay, thì ở Hà Nội đã có người nhìn thấy.

— Hết chương 10 —