Câu hát điểm đậu

Chương 15: Câu hát điểm đậu

– Không được, – bà Mận nói. – Anh xuống thì anh tan trước khi tới đáy. Tan vô ích.

Đọng ngồi bên bếp, hai tay đặt trên đùi. Anh vừa kể hết những gì Kiều Tĩnh Phong nói ở bậc thứ một nghìn, kể từng chữ, như bà Mận dặn. Rạng ngồi cạnh bà Mận, mặt trắng bệch. Thằng Chũn ngồi ôm gối ở góc bếp, lần này không giả vờ ngủ.

– Cháu có mảnh đá, – Đọng nói. – Nó làm khí cháu đông một vẩy. Cháu cầm nó thêm vài hôm, có khi lên được tầng bảy.

– Tầng bảy cách Trúc Cơ còn ba tầng, mỗi ba tầng một lần mồi. Anh có bao nhiêu mảnh đá? – Bà Mận nói. – Mà mảnh đá ấy là mồi của mẹ anh. Anh định nuốt mẹ anh từng miếng một cho đủ Trúc Cơ, rồi đi xuống đặt mình lên chỗ mẹ anh nằm à?

Đọng không nói gì nữa.

Đêm ấy không ai ngủ được. Bà Mận ngồi trên gác, lần tay trên cuộn giấy dầu bốn mươi năm, sờ đi sờ lại những chữ nổi bằng mũi dùi. Rạng nằm cạnh bà, mắt mở thao láo nhìn mái nhà. Thằng Chũn trong kho trở mình sột soạt trên bao đậu. Đọng ngồi ở hiên, nhìn cái giếng, nghe hơi ấm bốc lên lờ mờ trong sương.

Ba giờ, bà Tảo dậy. Bà ra giếng. Đọng thả gàu, rót nước vào gáo. Bà rót cho hũ một sợi chỉ. Ăn đi, ăn đi, ngoan.

Bốn giờ, anh điểm đậu. Bà Tảo không vào ngủ lại, mà ngồi xuống ghế đẩu cạnh nồi, hai tay đặt trên gối, mắt nhìn vào nồi. Lúc anh rót nước cái, bà bắt đầu hát.

Bài hát ấy, Đọng nghe từ khi còn nằm nôi. Ba vòng thuận, một vòng nghỉ, rót cho bằng sợi chỉ, đông cho bằng mặt nước. Bốn câu, hát đi hát lại. Nhưng sáng hôm ấy, hát hết bốn câu, bà Tảo không quay lại câu đầu. Bà hát tiếp.

– Trên kia hút thì dưới lặng. Trên kia lặng thì dưới rót. Trên kia đảo một vòng tròn. Dưới này rót một sợi tơ.

Đọng đứng sững, tay vẫn khuấy.

– Bu ơi. Câu ấy là câu gì?

– Câu sau. – Bà Tảo nói như chuyện hiển nhiên. – Cô Lắng bảo câu sau thì chỉ hát khi nồi to. Nồi nhỏ thì hát bốn câu đầu thôi.

– Nồi to là nồi gì?

Bà Tảo nghĩ một lúc, rồi lắc đầu, rồi lại hát bốn câu đầu.

Trên gác có tiếng động. Bà Mận mò xuống thang, nhanh tới mức trượt chân một bậc, Rạng phải đỡ. Bà đi thẳng tới cạnh bà Tảo, ngồi xuống, nắm lấy tay bà.

– Chị Tảo. Chị hát lại câu sau cho em nghe.

Bà Tảo nhìn bà Mận, ngạc nhiên vì có người gọi mình là chị.

– Trên kia hút thì dưới lặng. Trên kia lặng thì dưới rót. Trên kia đảo một vòng tròn. Dưới này rót một sợi tơ.

Bà Mận ngồi im. Tay bà vẫn nắm tay bà Tảo. Đọng thấy môi bà mấp máy, đọc lại từng câu, rồi đọc lại lần nữa.

– Trên kia đảo, – bà nói. – Không phải tắt. Đảo.

– Là sao ạ?

– Bốn mươi mốt năm trước, cô Lắng bảo cậu Phong tắt trận. Tắt thôi, cho mạch đứng yên, cô ấy đứng trên giếng điểm. – Bà Mận nói nhanh, giọng run. – Nhưng câu sau của bài hát này không bảo tắt. Nó bảo đảo. Hồi nhà họ Đinh mới lên đây, ông tổ khai tông với ông tổ nhà họ Đinh có ước với nhau: khi mạch trào, trên núi đảo trận, dưới chân núi rót nước cái. Trận Tụ Linh chạy ngược lại thì không hút khí lên nữa mà đẩy khí xuống, đẩy theo vòng, như cái muôi khuấy nồi. Dưới này chỉ cần rót cho đúng nhịp. Ba trăm năm, mạch chưa trào lần nào to, nên người ta quên. Chỉ còn bài hát nhớ.

Đọng nhìn nồi đậu. Ba vòng thuận. Một vòng nghỉ. Mặt nồi gợn lên những vẩy trắng.

– Nhưng giờ trên núi có cả Trường Long, – Rạng nói. – Cái trận ấy hút thẳng xuống, sát cái giếng.

Bà Mận quay mặt về phía con bé. Lần đầu tiên từ hôm về trấn, Đọng thấy bà cười. Không phải cái cười méo. Cười thật, nhăn cả mặt.

– Phải. Cái Trường Long ấy là cái ống tre cắm thẳng xuống đáy nồi. Hút thì nó hút từ đáy. Mà đảo lại thì sao? – Bà vỗ đùi. – Đảo lại thì nó khuấy ngay ở đáy. Ngay ở mạch nhãn. Ông Bạch Cảnh Thông dựng cho chúng ta một cái muôi dài nhất vùng này mà không biết.

– Thế sao ngày ấy mẹ cháu chỉ xin tắt?

Bà Mận im một lúc.

– Vì đảo trận thì người đang ngồi tu trên núi bị khí dội ngược mạnh gấp mấy lần tắt trận. Ba trăm người. – Bà nói. – Cô Lắng biết câu sau. Cô ấy không nỡ xin. Cô ấy xin cái nhẹ nhất, mà cái nhẹ nhất người ta cũng không làm.

Không ai nói gì. Mẻ đậu đông. Đọng múc ra khuôn, tay hơi run.

– Có trận khuấy hộ thì người rót không cần Trúc Cơ, – bà Mận nói tiếp, chậm lại, như người đang tính từng bước. – Người rót chỉ cần căn đục, cần nước cái nhà họ Đinh, cần đúng nhịp. Mà muốn rót thì giếng phải mở. Ông ta sẽ bịt giếng bằng một tảng đá khắc trận, giống tảng đá tôi khắc ngày xưa. Trận ấy tôi gỡ được. Tôi khắc thì tôi biết gỡ. Chỉ có điều tôi không nhìn thấy.

– Em nhìn thấy, – thằng Chũn nói từ góc bếp.

Mọi người quay lại. Nó đứng dậy, chùi tay vào quần.

– Bà dạy em vẽ vòng tròn mười lần rồi. Bà dạy em gỡ thì em gỡ. Em không có linh căn, bà bảo người vẽ hộ thì không cần linh căn.

Bà Mận im một lúc.

– Gỡ trận khác vẽ vòng tròn. Gỡ sai một nét là trận dội vào người gỡ.

– Thế thì bà dạy em gỡ cho đúng.

Còn lại một việc. Người đảo trận trên núi.

Rạng xin mang thư lên. Nó biết mọi đường tắt từ bếp sang sân Tụ Linh, và nó là người duy nhất trong nhà này đã ở trên núi ba năm. Đọng không cho. Ba tháng tạp dịch nó mới làm được nửa tháng, lên núi lúc này là trái lệnh, bị bắt là bị đuổi hẳn. Con bé cãi một hồi, rồi ngồi phịch xuống, mặt đỏ gay, không nói nữa.

Bà Mận viết thư. Bà không viết bằng bút. Bà lấy mũi dùi chọc lên giấy dó, chọc thành chữ nổi, rồi bảo Đọng tô mực lên theo để người sáng mắt đọc được. Thư dài hai trang, một trang chữ, một trang hình vẽ: hình chín cột Tụ Linh, chín cột Trường Long, và từng nét trận phải xoay ngược chiều. Ở cuối thư, bà bảo Đọng chép thêm bốn câu sau của bài hát, chép bằng nét chữ của anh.

Thư không gửi bằng Rạng. Sáng hôm sau, Đọng gấp thư làm tư, đặt dưới lớp lá chuối lót đáy thúng, dưới năm bìa đậu vân rõ buộc lạt đỏ. Thằng đệ tử mới gánh lên núi, không biết mình đang gánh cái gì.

Hai ngày không có tin.

Sáng thứ ba, Rạng dỡ lá chuối ở cái thúng không mang xuống. Dưới đáy có một mảnh giấy dó gấp làm tư. Một chữ, bút lông mảnh, nét đứng.

"Được."

Từ hôm ấy tới giữa tháng Mười Một, nhà họ Đàm sống như nhà sắp có cỗ lớn.

Ba giờ sáng, bà Tảo cho hũ ăn. Bốn giờ, Đọng điểm đậu, Rạng đứng bên gõ nhịp bằng đôi đũa lên thành nồi: ba gõ, một nghỉ. Bốn giờ chiều điểm mẻ thứ hai, lần này Đọng tập rót nước cái từ trên cao xuống, từ độ cao ngang vai, ngang đầu, rồi đứng trên ghế đẩu mà rót, để dòng nước nhỏ không đứt. Bà Mận bảo đêm ấy anh phải đứng trên miệng giếng mà rót, nước phải rơi thẳng xuống mạch nhãn, sâu mười mấy trượng, đứt dòng là hỏng.

Tối, thằng Chũn ngồi với bà Mận ở sân sau. Bà vẽ bằng gậy lên nền đất một trận bịt giếng, đúng như trận bà khắc bốn mươi mốt năm trước. Thằng Chũn cầm cái que nhỏ gỡ từng nét. Gỡ sai, bà gõ gậy vào chân nó. Gỡ đúng, bà bảo được, gỡ nét tiếp. Đêm đầu nó bị gõ bốn mươi lần. Đêm thứ năm, mười lần. Đêm thứ mười, nó gỡ hết trận không bị gõ lần nào. Bà Mận xóa trận đi, vẽ một trận khác, bảo trận ông Bạch Cảnh Thông khắc sẽ không giống trận bà khắc, mày phải biết đọc chứ không phải học thuộc. Thằng Chũn gật đầu, ngồi xuống gỡ tiếp.

Hũ nước cái lên được bốn ngón tay. Bà Mận sờ mép hũ, bảo đêm ấy cần cả hũ, rót tới giọt cuối cùng, không chừa lại gì.

– Thế rồi sau đấy lấy gì làm đậu hả bà? – Thằng Chũn hỏi.

– Còn mạch thì còn đậu. – Bà Mận nói. – Mất mạch thì còn hũ cũng chẳng để làm gì.

Đọng nghe câu ấy, không nói gì. Tối hôm ấy anh nhìn cái hũ rất lâu. Bốn mươi mốt năm, sáng nào cũng một sợi chỉ.

Vân trên mặt đậu mỗi ngày một loạn. Vết nứt mảnh như sợi tóc cắt qua cái rốn đậm dần lên. Ngày mười lăm tháng Mười Một, nó không còn mảnh nữa, mà to bằng sợi bấc đèn. Ngày mười bảy, cái rốn không còn tròn, mà méo đi, như quả trứng bị bóp.

Thằng phu trẻ mắt đỏ xuống trấn mua thuốc lá, kể rằng hầm đã tới chỗ đá trắng thành một khối, to như cái đình, ấm như bếp lò. Phạm trưởng lão cho phu lùi ra hết, chỉ để người của tông đứng gần. Cai Quẩn bảo nó làm nốt mấy đêm rồi về quê.

Tối mười tám tháng Mười Một, Đọng đi ngủ sớm. Còn bốn ngày nữa mới tới Đông chí.

Bốn giờ sáng mười chín, anh điểm đậu. Rạng gõ đũa. Bà Tảo hát. Bà Mận ngồi trên bậc thềm. Thằng Chũn đổ đậu vào lỗ cối. Mẻ đậu đông, đều, mịn. Anh múc ra khuôn, ép đá.

Năm giờ, anh vừa dỡ đá mở khuôn thì nghe tiếng chân ngoài ngõ.

Không phải tiếng chân thằng đệ tử mới gánh thúng. Tiếng chân nhiều người, nặng, đều, như tiếng chân đội phu khiêng đá. Có tiếng bánh xe gỗ nghiến lên mặt đường. Có tiếng người hô "một, hai, ba" rồi tiếng một vật gì đó nặng lắm đặt xuống đất trước cổng, rung cả nền sân.

Đọng mở cổng.

Ngoài ngõ, trong ánh sáng xám của buổi sớm, ba mươi đệ tử áo trắng đứng thành hai hàng. Đứng đầu là Phạm trưởng lão râu ba chòm. Sau lưng ông ta, trên một chiếc xe gỗ bốn bánh, là một tảng đá xanh tròn, to vừa khít miệng giếng, trên mặt khắc kín trận văn sơn đỏ, đỏ như máu tươi.

– Lệnh Đại trưởng lão, – Phạm trưởng lão nói. – Lấp giếng hôm nay.

– Còn ba ngày nữa mới tới Đông chí.

– Lệnh ghi trước Đông chí. – Ông ta nói. – Hôm nay là trước Đông chí.

— Hết chương 15 —