Giỗ hai mươi ba tháng Chạp

Chương 9: Giỗ hai mươi ba tháng Chạp

Ba con cá chép đỏ quẫy trong cái chậu nhôm đặt ở bậc thềm, nước bắn tung toé lên đôi dép của bà Sen.

– Cô Chi đi thả cá với cậu Khiêm hộ tôi. – Bà Sen nói, lau tay vào tạp dề. – Trong này tôi còn ba mâm cỗ, cụ thì dặn phải thả trước mười hai giờ trưa. Hồ Trúc Bạch gần nhất.

Chi đến từ sáng để lên dây lần cuối, lượt nhẹ, chỉ chỉnh lại những sợi bị trôi qua đêm. Cô chưa kịp mở hộp đồ nghề thì đã cầm trên tay một cái túi ni lông buộc chặt, trong túi có nước và ba con cá chép đỏ cựa quậy. Khiêm cầm cái túi thứ hai, đựng một bộ mũ áo vàng mã cho ông Công ông Táo.

Họ đi bộ ra hồ, qua mấy con phố nhỏ còn ướt sương. Hai mươi ba tháng Chạp, cả Hà Nội như dọn nhà. Người ta xách cá đi thành từng tốp, có người đi xe máy treo túi cá lủng lẳng ở tay lái. Ven hồ Trúc Bạch đông nghịt, mặt nước nổi lềnh bềnh những túi ni lông người ta vứt lại, mấy anh công nhân môi trường cầm vợt dài đứng vớt.

Khiêm cởi túi, nghiêng cho ba con cá trôi xuống nước. Con thứ nhất lặn ngay. Con thứ hai bơi một vòng rồi lặn. Con thứ ba nổi lờ đờ một lúc, như không tin mình được thả, rồi mới quẫy đuôi mất hút.

– Năm nào cũng là tôi thả. – Khiêm nói, gấp cái túi rỗng bỏ vào thùng rác. – Từ năm bố mất. Hôm cúng ông Táo cũng là hôm giỗ bố. Nhà tôi cúng chung một mâm.

– Thế nhà anh không cúng riêng à?

– Ông tôi bảo thằng Lâm thích đông vui. Cho nó ăn chung với ông Táo.

Chi bật cười. Rồi cô thấy anh cũng cười, và cô nhận ra đây là lần đầu tiên cô nghe anh nói về ngày giỗ của bố mình mà không thấy khuôn mặt anh co lại.

Buổi sáng trôi đi trong mùi hương trầm và mùi xôi gấc. Chi lên dây xong lúc mười một giờ, kéo tấm khăn mỏng phủ lên đàn cho khỏi bụi, rồi về nhà thay quần áo. Cụ dặn giỗ cỗ buổi tối, khách đến lúc sáu giờ. Cô không kể với bố là cô sẽ đến. Bố cô ngồi trong xưởng cả ngày, cái máy đếm nhịp chạy không ngớt. Đến năm giờ chiều, ông thay cái áo len màu rêu bằng một cái áo sơ mi trắng đã ngả màu, khoác áo bông bên ngoài, rồi đi đâu đó, không nói. Bà Đính nhìn theo, thở dài, rồi đóng quán sớm.

Sáu giờ tối, biệt thự phố Phan Đình Phùng sáng đèn từ cổng vào đến tận cửa. Trên ban thờ phòng khách, cạnh bức ảnh ông Lâm, mâm cỗ bày đầy: gà luộc vàng ươm cánh tiên, đĩa xôi gấc đỏ, bát canh măng, bát bóng thả su hào cà rốt tỉa hoa, đĩa nem rán, chè kho. Hương trầm khói xanh lượn lờ, quyện với mùi hoa ly trắng cắm trong cái lọ gốm cao.

Khách không đông. Ông bà Đoàn và Mỹ Hạnh đến trước, ông Đoàn bắt tay Khiêm thật chặt, bà Đoàn ngắm nghía khắp phòng như người đi xem nhà. Mỹ Hạnh mặc áo dài màu xanh lá mạ, trông như bị ai bắt mặc, đứng nép ở góc phòng ăn kẹo lạc. Chú Định và thím Diệu đến sau, thím Diệu nói to, cười to, khen cái lọ hoa, khen mâm cỗ, khen con dâu tương lai của chị Hà xinh quá, làm Mỹ Hạnh suýt nghẹn kẹo. Ba người làm lâu năm ở cửa hàng Hàng Đường đến thắp hương, ngồi ở hàng ghế cuối.

Rồi một người đàn ông bước vào, tay cầm bó hương và một hộp quà bọc giấy đỏ.

Ông ta khoảng ngoài sáu mươi, tóc bạc trắng chải gọn, mặc áo khoác dạ màu ghi, quàng khăn len màu tro. Dáng cao, lưng thẳng, bước chân chậm và chắc. Ông ta đi thẳng tới ban thờ, châm hương, cắm hương, cúi đầu vái ba vái thật chậm. Rồi ông quay lại, chào cụ Thụy, chào bà Hà, chào chú Định, gọi tên từng người làm ở Hàng Đường, không sót ai, kể cả bà cụ bán hàng lâu năm nhất mà Chi nghe người ta gọi là bà Nhàn.

– Anh Phong. – Bà Hà nói. Giọng bà phẳng như mặt bàn.

– Năm nào tôi cũng làm phiền nhà mình. – Lưu Thế Phong nói. – Lâm mà biết tôi còn đến, chắc nó lại bảo tôi lắm chuyện.

Ông ta quay sang, nhìn thấy Chi đứng cạnh cây đàn. Ông dừng lại. Nhìn cô rất lâu, lâu hơn mức một người lạ nhìn một người lạ.

– Cháu là con anh Khải? – Ông hỏi.

– Vâng ạ.

– Giống bố quá. – Ông mỉm cười. Nụ cười hiền, mắt nheo lại. – Chú với bố cháu quen nhau từ hồi cháu còn chưa đi học. Năm nào chú cũng mời bố cháu đến lên dây đàn. Bố cháu khoẻ chứ?

– Bố cháu khoẻ ạ.

– Thế thì tốt. – Ông Phong gật đầu, như vừa nghe một tin rất đáng mừng. – Cho chú gửi lời hỏi thăm.

Ông đi về phía bàn nước. Chi đứng lại cạnh cây đàn, thấy gáy mình lạnh. Cô không hiểu vì sao. Ông ta lịch sự, ông ta nhớ tên từng người, ông ta hỏi thăm bố cô bằng giọng ấm áp. Nhưng lúc ông ta nhìn cô, cô có cảm giác như mình là một cây đàn đang bị ai đó ước lượng xem đáng bao nhiêu tiền.

Cúng xong, cụ Thụy ra hiệu cho cô. Chi kéo tấm khăn phủ ra, mở nắp phím, ngồi xuống ghế. Cả phòng im dần. Thím Diệu đang nói dở câu cũng ngừng. Khiêm đứng tựa vào cột cầu thang, hai tay đút túi quần.

Cô đàn bài của ông Lâm.

Lần này đàn đã lên dây xong. Từng nốt trong veo, tròn trịa, ngân vừa đủ. Câu đầu đi lên rồi đi xuống như tiếng ru. Đoạn giữa đổi giọng, buồn, chậm, như người đứng ở bến đò nhìn sang bờ bên kia. Cô đàn cả hai tay, tay trái cô đã tập suốt đêm qua trên cây đàn của khách ở xưởng, khi bố đã ngủ. Câu cuối, cô tìm xuống nốt La thấp nhất, ấn xuống, đạp bàn đạp.

Tiếng trầm ngân khắp phòng, rung trong những cái chén trên mâm cỗ, rung trong lọ hoa ly.

Khi tiếng đàn tắt hẳn, Chi ngẩng lên. Cụ Thụy ngồi trên ghế bành, hai tay đặt trên đầu cây gậy, mắt nhắm. Bà Nhàn ở hàng ghế cuối đang lấy khăn chấm mắt. Mỹ Hạnh đứng yên trong góc, quên cả ăn kẹo. Bà Hà đứng cạnh cửa sổ, quay lưng lại với cả phòng, nhìn ra ngoài trời tối. Lưng bà thẳng, vai bà không động. Nhưng cái khăn lụa xám trên cổ bà khẽ rung, như có gió.

Khiêm vẫn đứng ở cột cầu thang. Anh nhìn cô. Anh không cười, không gật đầu, chỉ nhìn.

Mâm cỗ được dọn ra bàn ăn dài. Chi định xin phép về, nhưng bà Sen kéo cô vào ngồi ở đầu bàn phía dưới, cạnh mấy người làm Hàng Đường. Mọi người ăn, chuyện trò. Ông Đoàn hỏi Khiêm chuyện nhà máy. Thím Diệu hỏi bà Đoàn chuyện cưới xin. Ông Phong ngồi giữa bàn, ít nói, chủ yếu rót rượu cho người khác.

Rồi cụ Thụy chống gậy đứng dậy.

Cả bàn im. Cụ không gõ cốc, không hắng giọng. Cụ chỉ đứng, và mọi người tự im.

– Hôm nay là giỗ thằng Lâm. – Cụ nói. – Mười lăm năm. Nhân có đủ cả nhà, có cả khách, tôi nói một chuyện.

Cụ rút trong túi áo bông ra cái phong bì giấy dó. Cụ mở tờ giấy hồng, đặt nó lên mặt bàn ăn, ngay cạnh đĩa gà luộc.

– Năm Kỷ Mão, tôi viết tờ này. Hôn ước giữa thằng Khiêm với con gái anh Khải, cái Chi. Thằng Lâm ký. Anh Khải ký. Tôi viết. – Cụ nhìn quanh bàn, từng người một. – Người ta bảo bao nhiêu chuyện xảy ra rồi thì tờ giấy ấy không còn nghĩa lý gì. Tôi thì không nghĩ thế. Với tôi, lời hứa của nhà này vẫn còn.

Cả bàn ăn như đông cứng lại.

Bà Đoàn là người cử động trước. Bà đặt đôi đũa xuống, quay sang nhìn chồng. Ông Đoàn nhìn cụ Thụy, nhìn bà Hà, rồi nhìn xuống tờ giấy hồng, khuôn mặt từ đỏ chuyển sang tái. Thím Diệu há hốc miệng, quay sang chú Định thì thào cái gì đó. Chú Định dằn cái cốc xuống bàn.

– Bố. – Chú Định nói. – Bố lẩm cẩm rồi.

– Bố! – Bà Hà đứng bật dậy. Lần đầu tiên Chi nghe giọng bà vỡ ra. – Bố làm gì thế?

– Tôi làm cái việc tôi phải làm từ mười lăm năm trước. – Cụ Thụy nói, không nhìn con dâu.

Ông Đoàn đứng dậy, kéo ghế ra sau, cài lại cúc áo vest.

– Chị Hà. – Ông nói, giọng lễ phép một cách cứng nhắc. – Tôi nghĩ hôm nay nhà chị có việc riêng. Vợ chồng tôi xin phép về trước.

Bà Đoàn đứng dậy theo. Mỹ Hạnh đứng dậy cuối cùng. Lúc đi ngang qua chỗ Khiêm, cô cúi xuống nói nhỏ với anh câu gì đó, và Chi thấy khoé miệng cô giật giật như đang cố nín cười.

Chi không nhìn thấy gì nữa. Cô chỉ thấy mặt mình nóng như bị ai hắt nước sôi. Cô thấy những người làm Hàng Đường quay sang nhìn cô. Cô thấy thím Diệu nhìn cô từ đầu đến chân, nhìn cái áo len cũ, nhìn đôi giày vải. Cô thấy ông Phong, ở giữa bàn, nâng chén trà lên môi, chậm rãi, mắt không rời khỏi cô.

– Cháu xin phép. – Cô nói, không biết nói với ai.

Cô đứng dậy, đi ra cửa. Cô nghe sau lưng tiếng Khiêm gọi tên cô một lần. Cô không quay lại.

Ngoài trời đã tối hẳn. Gió bấc lùa qua hàng sấu, lạnh buốt. Chi đi qua khoảng sân lát đá, mở cánh cổng phụ, bước ra vỉa hè, rồi đứng sững.

Bên kia đường, dưới gốc sấu già, có một người đàn ông đứng trong bóng tối. Thấp. Áo bông cũ. Tay trái cầm ba nén hương chưa thắp.

Bố cô.

Cô lùi lại theo phản xạ, nép vào cái bốt gác nhỏ cạnh cổng, chỗ đèn đường không chiếu tới. Bố cô không nhìn thấy cô. Ông đang nhìn lên ô cửa sổ sáng đèn của phòng khách, nơi mà vừa rồi tiếng đàn còn vang ra tận phố.

Cổng chính mở. Bà Hà bước ra, khoác vội cái áo măng tô. Bà đi thẳng qua đường, không nhìn xe, như người đã đi con đường ấy nhiều lần. Bà dừng lại trước mặt bố cô.

Chi nín thở. Cô lách qua đường trong bóng tối, nép sau một gốc sấu cách đó mấy bước. Tiếng xe trên phố thưa dần, và giọng bà Hà, dù nói nhỏ, vẫn vọng sang.

– Năm nào anh cũng đứng đây. – Bà nói. – Năm nay anh nghe thấy chưa? Con bé nhà anh đàn bài của anh Lâm.

– Tôi nghe thấy.

– Ông cụ vừa nói chuyện hôn ước trước cả nhà. Trước cả nhà họ Đoàn. Trước cả anh Phong.

– Con bé không biết gì cả. – Bố cô nói. – Chị để nó yên.

Bà Hà rút trong túi áo ra một cái phong bì. Chi nhận ra nó. Cùng màu nâu, cùng cỡ với cái phong bì bà đẩy sang cô hôm ở quán cà phê.

– Mười lăm năm anh giữ lời. – Bà Hà nói, và giọng bà run. – Năm nào tôi cũng mang ra, năm nào anh cũng trả. Năm nay anh cầm lấy. Coi như tôi xin anh.

Bố cô nhìn cái phong bì. Ông không đưa tay ra.

– Tôi không giữ lời cho chị. – Ông nói, chậm, từng chữ. – Tôi giữ cho thằng Lâm.

Ông đưa ba nén hương cho bà Hà.

– Chị thắp hộ tôi.

Bà Hà cầm lấy ba nén hương. Bà đứng đó, một tay cầm hương, một tay cầm cái phong bì, nhìn bố cô quay lưng đi dọc vỉa hè, dáng thấp, hơi khom, cho đến khi ông khuất sau góc phố. Rồi bà quay về, qua đường, vào cổng. Cánh cổng sắt khép lại sau lưng bà.

Chi đứng nép sau gốc sấu. Cô không cảm thấy cái lạnh nữa.

Giữ lời. Mười lăm năm. Cho ông Lâm.

Bố cô đi tù ba năm vì đã lái xe say rượu làm chết người. Đó là điều cả phố biết, điều toà án ghi, điều bố cô chưa một lần cãi. Một người đi tù vì tội của mình thì không gọi đó là giữ lời.

Cô ngẩng lên. Trên tầng hai biệt thự, ở ô cửa sổ phòng sách của cụ Thụy, rèm hé ra một khe. Có một người đứng đó, cao, tóc bạc trắng, nhìn xuống con phố nơi bố cô vừa đứng. Ánh đèn trong phòng hắt lên một bên mặt ông ta.

Lưu Thế Phong buông tấm rèm xuống.

— Hết chương 9 —