Đêm nước lên tới xà ngang

Chương 9: Đêm nước lên tới xà ngang

Nước vô tới bậc thềm lúc chín giờ tối. Mười giờ, nó tràn qua ngạch cửa gian giữa, lan trên nền gạch như ai trải một tấm vải đục. Mười một giờ, nó ngập tới mắt cá.

– Lên gác. – Mạ nói.

Bốn mẹ con đã chuẩn bị từ chiều. Nhà rường ở Bao Vinh đất thấp, năm nào lụt cũng vô nhà, lụt lớn thì lên gác, chuyện đó ai cũng biết. Nhưng chưa năm nào nước lên nhanh như năm nay. Ba ngày nay mưa không ngớt một phút. Đài phát thanh nói thượng nguồn mưa lớn, nước sông Hương lên từng giờ. Chiều nay o Lành và cả nhà con trai o đã chèo cái ghe nhỏ lên chùa trên gò cao, o đứng ngoài cổng tre gọi mạ đi cùng tới khản cổ.

– O Thuần! Đi với o! Cái gác nhà o chịu răng nổi trận ni!

– Nhà ni có gác. – Mạ nói. – Đi đi chị.

O Lành chửi một câu, rồi khóc, rồi chèo đi.

Giờ thì đã muộn để đổi ý. Ngoài kia trời tối đen, mưa quất ràn rạt lên mái ngói, gió từ sông thổi ngược vào làm hai cánh cửa gian giữa đập thình thịch dù đã cài then. Điện cúp từ lúc bảy giờ. Trong nhà chỉ còn ánh đèn dầu và cây đèn pin của Trà.

Cầu thang lên gác là một cái thang gỗ dựng đứng sát cột cái phía đông, chính cái thang ba đã ngã xuống năm năm trước. Châm leo lên trước, đưa tay xuống đỡ từng thứ: mấy bó lá nón đã phơi, cái khuôn chằm, bao gạo, can nước mưa, cái nồi nhôm, gói mè xửng, mấy cái áo len. Quyến đưa lên di ảnh ba, bát hương, cái lon sữa bò bằng thiếc trên nóc tủ thờ. Rồi Châm tụt xuống lại.

– Chị đi mô rứa? – Trà gọi theo.

– Lấy cái rương.

– Rương chi? Nặng lắm chị ơi!

Châm không trả lời. Chị lội qua gian giữa, nước đã lên tới bắp chân, lạnh buốt, vào buồng mình, cúi xuống kéo cái rương gỗ sơn đen dưới gầm giường ra. Cái rương nặng, nước đã thấm vào đáy. Chị ôm nó lên ngực, lội ra, mỗi bước chân trượt trên nền gạch nhớt. Tới chân thang, chị không đẩy nó lên được. Quyến và Trà ở trên chồm xuống, mỗi đứa nắm một quai, kéo. Cái rương lên được tới nửa thang thì nghiêng, suýt tuột. Châm chống vai đỡ. Một tiếng cạch, và nó lọt qua miệng gác.

Mạ đứng dưới cùng, cầm cây đèn dầu, nhìn ba đứa con gái làm, không nói gì. Rồi mạ quay lại, lội tới cái máy may của Châm ở chái đông. Châm thấy mạ đứng đó, đặt tay lên cái máy, như người ta đặt tay lên đầu một con vật nuôi sắp phải bỏ lại.

– Mạ! Lên đi mạ!

Mạ lên sau cùng.

Cái gác rộng chừng mười lăm mét vuông, sàn ván gỗ đặt trên mấy cây xà ngang nối giữa bốn cột cái, trần chính là mái nhà dốc xuống hai bên. Ở giữa, cao nhất, là cây thượng lương, cây đòn dông chạy dọc theo nóc nhà, to bằng bắp đùi người lớn. Chỗ đứng thẳng được chỉ có một dải hẹp ngay dưới nó. Hai bên thì phải ngồi hoặc bò. Bụi phủ dày, mùi gỗ cũ, mùi chuột, mùi lá nón khô. Không ai lên đây ngoài ba, và ba thì chỉ lên mỗi năm một lần lấy cái mâm đồng.

Bốn mẹ con ngồi sát nhau ở giữa gác. Châm đặt cây đèn dầu lên nắp cái rương. Mạ ngồi tựa lưng vào cột cái, khoác cái áo len cũ của ba. Quyến ôm cái bát hương trong lòng như ôm con. Trà cầm đèn pin, cứ vài phút lại soi xuống cầu thang xem nước lên tới đâu.

– Lên tới bậc thứ năm rồi. – Trà nói, lúc gần một giờ sáng.

– Lên tới bậc thứ bảy. – Lúc hai giờ.

Cái thang có mười hai bậc.

Tới hai giờ rưỡi, Trà không cần soi nữa. Cả nhà nghe được nước. Nó vỗ ì oạp vào vách gỗ, vào chân cột, kêu ọc ọc dưới gầm ván. Có tiếng những thứ trôi va vào nhau trong bóng tối dưới kia: cái thau, cái ghế, cái chạn bát. Ngoài trời có tiếng người gọi nhau, xa xa, từ một mái nhà nào đó. Có tiếng chó tru. Có tiếng một con heo con kêu ré lên rồi trôi qua.

– Mạ ơi. – Quyến nói, giọng run. – Nước có lên tới gác không mạ?

– Không. – Mạ nói.

– Răng mạ biết?

– Ba con tính rồi.

Lúc ba giờ, Trà soi đèn xuống mép gác. Mặt nước đen ngòm, lấp lánh, chỉ còn cách mặt ván sàn chừng một gang tay. Nước đã ngập ngang những cây xà ngang. Những cái mộng gỗ ba đục ba mươi năm trước giờ nằm chìm dưới nước, chỉ còn mấy cái đầu mộng lú lên, như những cái đầu người đang nín thở.

Trà tắt đèn pin cho đỡ sợ, rồi lại bật lên. Nó không biết làm gì với hai tay, nên nó lia đèn khắp gác. Qua những bó lá nón, qua cái rương, qua mặt mạ, lên mái ngói, qua cây kèo, rồi lên cây thượng lương ngay trên đầu.

Ánh đèn dừng lại.

– Chị Châm. – Trà nói, giọng khác hẳn. – Chị coi ni.

Mặt dưới cây thượng lương, chỗ không ai đứng dưới đất nhìn thấy được, có chữ. Chữ khắc vào gỗ, nét đục sâu, đều, đầu mỗi chữ có một cái móc nhỏ như cái mộng gỗ. Châm nhận ra nét chữ ấy ngay lập tức. Chị đã thấy nó trên tờ giấy nợ của ông Hoành. Chữ của ba.

Trà đứng dậy, lom khom dưới mái, đi dọc theo cây thượng lương, soi đèn từng đoạn. Châm và Quyến đứng lên theo.

"Trà · Kỷ Mùi."

Bên cạnh tên, đục nông vào gỗ, là một con dế nhỏ chừng đốt ngón tay. Một cái râu thẳng, một cái râu cong gập.

Trà đưa tay lên sờ cái tên mình. Ngón tay nó run.

Đi thêm một gang nữa: "Quyến · Ất Mão", và một con dế. Thêm một gang: "Tuyết · Tân Hợi", và một con dế. Thêm một gang nữa: "Châm · Mậu Thân". Con dế bên cạnh tên Châm nhỏ hơn mấy con kia một chút, như ba sợ nó chen mất chỗ của ai.

Châm đứng dưới tên mình. Chị nhớ câu mạ nói với ông Hoành gần bốn năm trước. "Nhà ni có tên con tui." Thì ra là vậy. Thì ra suốt ba mươi năm, tên của chị nằm trên đầu chị, mỗi ngày, mỗi đêm, mà chị không biết.

Trà vẫn đi tiếp. Ánh đèn pin trượt thêm một gang nữa, về phía đầu hồi phía đông, chỗ cây thượng lương gác lên đầu cột.

Còn một cái tên nữa.

"Ân · Đinh Mùi."

Bên cạnh là một con dế. Con dế lớn nhất, đục sâu nhất. Cái râu cong gập của nó được khắc kỹ tới từng đốt.

Không ai nói gì. Tiếng nước vỗ dưới sàn gác. Tiếng mưa trên mái. Tiếng gió rít qua khe ngói.

– Ân. – Trà đọc, rất khẽ. – Đinh Mùi. Năm Đinh Mùi là năm… sáu mươi bảy.

Nó quay đèn lại, soi vào mạ.

Mạ vẫn ngồi tựa lưng vào cột cái, khoác cái áo len của ba. Mạ không nhìn lên cây thượng lương. Mạ nhìn xuống hai bàn tay mình đang đặt trên đùi. Ánh đèn pin rọi vào mặt mạ, trắng bệch, những nếp nhăn sâu như vết đục trên gỗ.

– Mạ. – Châm gọi. – Ân là ai?

Mạ im rất lâu. Lâu tới mức Châm nghĩ mạ sẽ không trả lời, như mọi lần. Nhưng đêm nay khác. Đêm nay nước đã lên tới xà ngang, không còn chỗ nào để đi, không còn việc gì để làm cho đỡ phải nói.

– Anh của tụi con. – Mạ nói.

Quyến khuỵu xuống, ngồi bệt trên sàn ván, ôm chặt cái bát hương.

Mạ kể. Mạ kể bằng những câu ngắn, đứt quãng, như người lâu rồi không nói chuyện. Châm chưa bao giờ nghe mạ nói nhiều như vậy.

– Ba mạ cưới năm sáu sáu. Tháng Mười năm sau thì có nó. Thằng con trai. Ba con mừng tới mức đi khoe khắp làng Mỹ Xuyên, ai cũng chọc ba con.

Mạ ngừng một chút.

– Tết Mậu Thân, ba con đi làm thợ trong Đà Nẵng, kẹt trong đó không về được. Ở ngoài ni đánh nhau. Mạ ở nhà một mình với nó, nó mới ba tháng. Nhà ni cháy mất một nửa. Mạ ôm nó chạy. Chạy qua sông, qua bên Phú Cam, người ta nói bên đó có chỗ cho người tản cư. Nó sốt. Sốt cao lắm. Mạ chằm cho nó cái nón nhỏ, đội cho nó khỏi mưa. Có con dế trong nón.

Châm nhắm mắt lại. Chị nghe lại tiếng bà già ở Gò Vấp. "Đứa nhỏ đội cái nón nhỏ xíu, nón trắng, quai đỏ."

– Có cái trạm cứu thương. Có đứa con gái làm y tá phụ ra ẵm nó vô cho thuốc. Nó nói mạ đứng ngoài đợi, trong đó chật. Mạ đứng ngoài. Rồi pháo rớt.

Mạ ngừng. Hai bàn tay mạ trên đùi nắm chặt lại, rồi mở ra.

– Mạ đi tìm bốn mươi ngày. Đi hết các trạm, các chùa, các nhà thờ. Viết tên nó dán khắp nơi. Không có. Ba con về, ba con đi tìm thêm mấy tháng nữa. Không có.

– Ba có giận mạ không? – Quyến hỏi, nước mắt chảy dài.

– Không. – Mạ nói. – Ba con không giận mạ một lần nào. Ba con chỉ dựng lại cái nhà. Cột nào cháy thì thay cột, kèo nào gãy thì thay kèo. Dựng xong cây thượng lương, ba con leo lên khắc tên nó trước tiên. Ba con nói để nó có chỗ trong nhà. Mai mốt nó về, nó biết nhà nó ở đây.

– Rồi tới chị Châm… – Trà nói.

– Rồi tới con Châm. Rồi con Tuyết. Rồi con Quyến. Rồi con. Đứa mô ra đời, ba con cũng leo lên khắc.

– Răng mạ không nói với tụi con? – Trà hỏi. Giọng nó không giận, chỉ ngơ ngác. – Ba mươi năm. Răng ba mạ không nói?

Mạ ngước lên. Lần đầu tiên từ lúc bắt đầu kể, mạ nhìn vào mắt từng đứa con gái.

– Mạ không nói được. – Mạ nói. – Mỗi lần mạ định nói, mạ nghe lại tiếng pháo.

Không ai hỏi thêm câu đó nữa.

Châm ngồi xuống cạnh mạ. Chị nhìn lên cây thượng lương, nơi năm cái tên nằm thành một hàng trong bóng tối, năm con dế, một con lớn nhất ở đầu. Rồi chị hỏi câu mà chị đã mang trong lòng từ trưa hai mươi sáu tháng Bảy năm chín lăm, từ cái phong bì có chữ "Mạ" viết to trên đầu.

– Anh Giáp…?

Mạ im một lúc.

– Năm chín tư, ông Hoành đi mua nhà cũ trong Sa Huỳnh, nghe người ta nói có một thằng mồ côi quê Huế, mất cha mẹ năm Mậu Thân, cỡ tuổi thằng Ân. Ông về kể cho ba con. Ba con vô. Ba con nhìn nó, ba con nói nó có cái trán giống mạ.

– Ba có tin là phải không mạ?

– Ba con tin là phải. – Mạ nói. – Ba con tin tới mức đi vay sáu cây vàng.

– Còn mạ?

Mạ quay mặt đi. Mạ nhìn ra phía mép gác, nơi nước đen đang vỗ ì oạp dưới ván sàn, nơi những cái đầu mộng gỗ lú lên như những cái đầu người nín thở.

Châm nhớ lại buổi trưa hai tuần trước. Hai bàn tay mạ áp lên má Giáp. Ngón tay cái miết lên chỗ trước tai phải. Rồi hai bàn tay rơi xuống, thõng, như hai chiếc lá.

– Mạ. – Chị gọi lại, khẽ hơn. – Mạ có tin không?

Mạ không quay lại. Giọng mạ nhỏ tới mức chỉ còn như hơi thở, lẫn vào tiếng mưa trên mái.

– Mạ không biết. Mạ chưa bao giờ biết.

Trà tắt đèn pin. Trong bóng tối, bốn mẹ con ngồi sát nhau, nghe nước dưới chân, nghe mưa trên đầu. Châm đưa tay ra, chạm vào tay mạ, lạnh như đá. Chị nắm lấy. Mạ không rút tay lại.

Gần sáng, mưa ngớt. Nước đứng yên ở mép gác, không lên thêm. Một chiếc ghe của dân chài trên sông đi ngang, người lái ghe gọi vọng vào hỏi nhà có ai không. Châm bò ra mép gác, qua khe ngói thưa trông thấy ánh đèn bão đong đưa ngoài cổng tre, đáp lại rằng có, bốn người, còn sống.

Trà bật đèn pin lên một lần nữa, lần cuối cùng trong đêm đó. Ánh đèn rọi lên cây thượng lương, lên cái tên đầu tiên, lên con dế lớn nhất. Nó nằm đó, ba mươi năm, trong bóng tối trên đầu cả nhà, cái râu cong gập chĩa về phía cửa, như đang chờ ai đó bước vào.

— Hết chương 9 —