Hai người lạ ở đám tang ba

Chương 1: Hai người lạ ở đám tang ba

Người thanh niên lạ quỳ xuống trước linh cữu, lạy đủ ba lạy, rồi ngẩng lên nhìn Châm. Giọng anh ta khàn và đặc chất Quảng, như người vừa đi biển về:

– Chị cho tui xin một cái khăn tang. Khăn con trai.

Châm đang cầm xấp khăn trắng định phát cho bà con bên nội vừa tới. Tay chị dừng giữa chừng. Gian giữa nhà rường lúc ấy chật người, khói nhang đặc tới mức bốn cây cột cái chỉ còn thấy lờ mờ, vậy mà câu nói kia rơi xuống giữa nhà rõ như một cái chén vỡ. Tiếng tụng kinh của mấy bà trong hội khựng lại nửa nhịp.

– Anh là ai? – Châm hỏi.

– Tui ở Sa Huỳnh. Tên Giáp.

Chừng đó thôi. Anh ta không nói thêm, cũng không đứng dậy. Hai bàn tay đen sạm, nứt nẻ đặt trên đùi, móng tay còn dính thứ gì như muối. Áo sơ mi trắng mới mua, còn nếp gấp vuông vức ở ngực, mặc trên người như mặc nhờ của ai.

Chú Ngạn, em ruột ba, từ góc nhà bước ra. Chú làm thợ mộc trên làng Mỹ Xuyên, cả đời đi đứng như người đang khiêng cột, mỗi bước nặng một cái.

– Ê, thằng ni. Nhà ni bốn đứa con gái, không có con trai. Mi lạc nhà rồi.

– Tui không lạc. – Giáp nói, mắt vẫn nhìn Châm. – Tui xin chị.

Châm quay vào buồng trong. Mạ ngồi ở đó từ sáng, trên tấm phản gỗ, lưng dựa vách, hai bàn tay úp lên nhau trong lòng. Từ hôm kia tới giờ mạ chưa khóc thành tiếng lần nào. Châm cúi xuống nói nhỏ vào tai mạ. Mạ không hỏi lại, chỉ chống tay đứng dậy, đi ra gian giữa, dừng lại trước mặt người thanh niên.

Mạ nhìn anh ta lâu. Lâu tới mức Châm đếm được tiếng chuông mõ gõ lại từ đầu. Rồi mạ nói:

– Đưa cho nó.

– Mạ! – Tuyết kêu lên từ phía bàn thờ. – Mạ, người ta cười cho!

– Cho cười.

Mạ quay vô. Châm đứng đó với xấp khăn trên tay, mười mấy cặp mắt bà con dồn vào mình. Chị rút một chiếc khăn trắng dài, loại khăn dành cho con trai, đưa cho Giáp. Anh ta đỡ bằng hai tay như đỡ một vật dễ vỡ, tự vấn lên đầu, vấn hơi lệch, rồi lặng lẽ ra đứng ở đầu hàng con cháu, đúng chỗ của người con trưởng. Không ai dặn anh ta đứng chỗ đó.

Ba mất hôm hai mươi ba tháng Chạp năm Giáp Tuất. Sáng hôm ấy ba trèo lên cái gác gỗ trên gian giữa để lấy cái mâm đồng xuống cúng ông Táo. Năm nào cũng vậy, mâm đồng cất trên gác, năm nào ba cũng tự lấy, không cho ai đụng. Châm đang nhóm bếp dưới chái tây thì nghe một tiếng động khô, không to, giống như ai làm rơi một bao gạo. Chị chạy lên. Ba nằm dưới chân thang, mắt mở, tay còn nắm một bên vành mâm. Người ta chở ba vô bệnh viện bằng chiếc xích lô của ông Cửu đầu kiệt. Bác sĩ nói ba bị đột quỵ trước, rồi mới té. Tới mười giờ đêm thì ba đi.

Ba để lại một căn nhà rường ba gian hai chái ở Bao Vinh, một bộ đồ nghề thợ mộc gói trong tấm vải dầu, bốn đứa con gái và một người vợ không chịu khóc.

Đám tang rơi vào mấy ngày giáp Tết nên khách đến đông hơn Châm tưởng. Dân Bao Vinh, dân chợ Đông Ba nơi mạ gửi nón, thợ bạn của ba từ Mỹ Xuyên, Kim Long xuống. Người ta tới, thắp nhang, nhìn bốn chị em đứng thành hàng, rồi nhìn sang người thanh niên lạ đứng đầu hàng, rồi ra sân đứng chụm đầu với nhau.

O Lành bán bún bò sát vách, người lo bếp núc cho đám từ hôm qua, kéo tay Châm ra sau giếng.

– Con nì. Thằng nớ là con rơi của ba con hè?

– Con không biết, o.

– Răng mà không biết. Mặt hắn có giống ba con mô? O nhìn hoài không ra.

– O đừng nói chi với ai. – Châm nói. – Để mạ con yên.

O Lành gật, rồi đi thẳng ra ngõ kể cho ba người khác.

Châm hai mươi sáu tuổi, chị cả. Từ lúc ba nằm xuống, mọi việc tự nhiên đổ lên vai chị như nước tự chảy về chỗ trũng: đi mua quan tài, mời thầy, ghi sổ phúng điếu, tính chuyện mấy ngày Tết. Tuyết, em kế, hai mươi bốn tuổi, nóng như than, chỉ giỏi cãi nhau với thầy cúng về giờ khâm liệm. Quyến hai mươi, đẹp nhất nhà, khóc từ sáng tới tối, khóc tới sưng cả mí. Còn Trà, đứa út mười lăm tuổi, học lớp Mười, thì cả ngày lo con mèo tam thể vì sợ nó nhảy qua linh cữu. Bà ngoại xưa có dặn mèo nhảy qua người chết là không tốt. Trà ôm con mèo trong lòng suốt hai ngày, ai hỏi gì cũng chỉ gật.

Giáp không nói chuyện với ai. Khách tới thì anh ta lạy đáp. Khách về thì anh ta đứng im. Tới bữa, o Lành bưng cho một tô cơm với mấy miếng thịt kho, anh ta ra ngồi chồm hổm ở bậc thềm ăn, ăn nhanh như người quen ăn trên ghe, rồi rửa tô sạch sẽ đem trả.

Chiều xuống, gió từ sông Hương thổi ngược vô, lạnh buốt. Một chiếc xe tải cũ màu xanh rêu đỗ ngoài cổng tre. Người bước xuống là một ông khoảng năm mươi, áo bành tô dạ đã sờn cổ, tóc hoa râm chải ngược. Ông đi vô sân chậm rãi, thắp nhang, vái đúng phép, rồi mới quay ra hỏi Châm:

– Con là con lớn? Mạ con có nhà không?

– Dạ có. Bác là ai?

– Tui là Hoành. Ở Đà Nẵng. Buôn gỗ cũ. Anh Lương với tui làm ăn với nhau mấy năm nay.

Ngoài xe, Châm thấy có một người đàn ông nữa ngồi trong ca-bin, đội mũ lưỡi trai, không xuống.

Mạ ra. Hai người ngồi đối diện nhau ở bộ ván gian bên. Châm rót trà, đứng hầu phía sau. Ông Hoành uống một ngụm, đặt chén xuống, rút từ túi áo trong ra một tờ giấy gấp làm tư, giấy học trò, mép đã mềm. Ông mở ra trên mặt ván, dùng bàn tay vuốt cho phẳng, rồi xoay lại cho mạ đọc.

Châm đọc được qua vai mạ. Chữ của ba, nét to, đầu chữ nào cũng có một cái móc nhỏ như cái mộng gỗ. "Tôi là Hà Thúc Lương, ở Bao Vinh, có mượn của anh Lê Đình Hoành sáu cây vàng. Hẹn trong ba năm trả đủ." Bên dưới là ngày tháng Tám năm Giáp Tuất, chữ ký của ba, chữ ký của ông Hoành.

Sáu cây vàng. Châm nghe như ai vừa đổ nước lạnh vào gáy. Nhà chị một tháng mạ chằm nón, chị may áo, gom lại chưa được nửa chỉ.

– Tui không tới đòi trong đám. – Ông Hoành nói. – Tui tới để o biết. Anh Lương đi đột ngột, tui sợ o không hay chuyện ni.

Tuyết đứng ở cửa buồng từ lúc nào. Nó bước ra, mặt đỏ gay.

– Ông tới đám ma mà đưa giấy nợ! Ông có biết ba tui mới nằm xuống hai ngày không? Ai biết cái giấy đó thật hay giả?

– Tuyết. – Châm gọi.

– Chị đừng có Tuyết với em! Ba có bao giờ mượn ai cái chi đâu. Ba mà mượn sáu cây vàng thì vàng mô? Trong nhà có thấy cái chi mới đâu?

Ông Hoành không giận. Ông nhìn Tuyết bằng cái nhìn của người đã bị chửi nhiều lần trong đời, ở nhiều đám ma khác.

– Con hỏi đúng. – Ông nói. – Vàng mô thì tui không biết. Anh Lương không nói. Anh chỉ nói việc riêng, việc lớn, mai mốt anh kể.

Mạ cầm tờ giấy lên. Mạ đọc lại một lần, chậm, ngón tay dò theo từng hàng chữ của ba như người mù dò chữ nổi. Rồi mạ gấp lại làm tư, đưa trả ông Hoành.

– Có. – Mạ nói. – Ông ấy nợ.

Tuyết há miệng. Châm nắm cổ tay em, bóp mạnh.

– Rứa thì được. – Ông Hoành gật đầu, cất tờ giấy vào túi áo. – O đừng lo chuyện ni trong mấy ngày ni.

Ông đặt lên bàn thờ một phong bì phúng điếu dày, lạy thêm một lạy, rồi đi ra. Lúc ngang qua hàng con cháu, ông dừng lại trước Giáp. Hai người đàn ông nhìn nhau một chặp. Ông Hoành hơi nhíu mày như cố nhớ ra một khuôn mặt, rồi thôi, đi thẳng ra xe. Chiếc xe tải nổ máy, xả một đám khói đen giữa ngõ, chạy mất về phía chợ.

Đêm đó Giáp không ngủ. Theo tục, con trai phải canh quan tài cha suốt đêm cuối. Không ai bảo anh ta làm, anh ta tự lấy một cái chiếu trải cạnh linh cữu, ngồi bó gối, thỉnh thoảng đứng dậy châm dầu vào đèn. Bà con về hết. Quyến ngủ gục trên ván. Trà ôm con mèo ngủ trong buồng. Tuyết ra sân hút thuốc, thứ nó mới tập ở chỗ làm, tưởng không ai biết.

Châm bưng ra một ấm trà mới, rót cho Giáp một chén. Anh ta đỡ bằng hai tay.

– Anh quen ba tui lâu chưa?

– Chưa lâu. Năm ni thôi.

– Ba tui làm chi cho anh?

Giáp nhìn vào chén trà. Ánh đèn dầu chiếu lên mặt anh ta, một khuôn mặt vuông, xương hàm bạnh, hai mắt hơi xếch, rám nắng tới mức không đoán được tuổi. Châm cố tìm trên đó một nét của ba: cái mũi gồ, hàng lông mày rậm giao nhau, cái cằm có ngấn. Chị không tìm được gì.

– Ông nhà tốt với tui lắm. – Anh ta nói. – Ổng đi xa vô tận chỗ tui ở, hai lần. Ổng làm cho tui một việc mà cả đời tui không trả được.

– Việc chi?

Giáp ngẩng lên. Lần đầu tiên Châm thấy anh ta lúng túng.

– Chị hỏi mạ. Bà… mạ biết.

Anh ta nói chữ "mạ" rất khẽ, như sợ ai nghe. Rồi uống cạn chén trà, đặt xuống, quay về phía linh cữu, không nói gì thêm nữa.

Châm ngồi đó tới lúc gà gáy. Ngoài sông có tiếng mái chèo của ai đi chợ sớm. Bốn cây cột cái ở gian giữa đứng im trong bóng tối, đen bóng vì ba mươi năm khói hương. Từ nhỏ chị đã nghe ba nói nhà rường đứng được là nhờ bốn cây cột cái, mất một cây là cả cái mái đổ. Chị chưa bao giờ hỏi trên mái, chỗ ba lấy mâm đồng xuống mỗi năm, còn có gì.

Sáng hai mươi sáu, trời mưa lâm râm. Đám đưa ba ra nghĩa địa trên đồi sau chùa. Giáp đi ngay sau linh cữu, tay chống cây gậy tre, vai áo sơ mi trắng ướt sẫm. Chú Ngạn đi bên cạnh, mặt hầm hầm, nhưng tới khúc dốc trơn chú lại là người đưa tay đỡ khuỷu Giáp khi anh ta trượt chân. Mạ đi sau cùng, đội chiếc nón cũ, không có ai dìu.

Lúc hạ huyệt, Quyến khóc ngất, Tuyết phải ôm. Trà đứng nép sau lưng Châm, nắm vạt áo chị. Mạ đứng im. Châm nhìn mạ và thấy một điều lạ: mạ không nhìn xuống huyệt. Mạ nhìn Giáp.

Về tới nhà thì đã quá trưa. Bà con ăn bữa cơm cuối rồi tản về lo Tết. O Lành dọn bàn ghế. Châm đi vòng một lượt tìm Giáp để mời ở lại ăn cơm, để hỏi anh ta về cho đàng hoàng.

Giáp không còn ở đó.

Trên bàn thờ, cạnh di ảnh ba, có một bọc giấy báo buộc dây chuối. Châm mở ra: cá cơm khô, loại cá nhỏ trắng bạc, phơi kỹ, thơm mùi biển. Bên cạnh là chiếc khăn tang con trai, gấp vuông vức từng nếp, đặt ngay ngắn như người ta đặt một lá đơn.

Tuyết đứng sau lưng chị, giọng vẫn còn khàn vì khóc:

– Hắn đi bằng chi? Ai thấy hắn đi đâu?

O Lành nói hồi nãy có thấy một người áo trắng đi bộ ra phía chợ, hướng bến xe phía Nam. Đi nhanh lắm.

Tối đó, sau khi dọn dẹp xong, Châm vô buồng mạ. Mạ đang ngồi chằm nón, như mọi tối. Ba mới chôn sáng nay mà tay mạ vẫn đều, kim xỏ qua lá, rút ra, sợi cước kéo căng. Châm biết mạ làm vậy để khỏi phải nghĩ.

– Mạ. Người đó là ai?

Mạ không ngẩng lên.

– Đứa nớ là người làm công của ba.

– Mạ…

– Người làm công. – Mạ lặp lại. – Ba con thuê nó làm mấy việc ở Quảng Ngãi.

Châm đứng ở cửa buồng một lúc lâu. Ba làm thợ cả ba mươi năm, đội thợ của ba gồm bảy người, đều là dân Mỹ Xuyên, Châm biết tên từng người, biết vợ ai sinh năm nào, con ai đậu đại học. Ba chưa bao giờ nhận một công trình nào ở Quảng Ngãi. Và chưa có người làm công nào của ba, khi ba mất, lại xin chiếc khăn tang của con trai.

Mạ nói dối. Đó là lần đầu tiên trong hai mươi sáu năm Châm biết chắc mạ nói dối mình. Chị không hỏi nữa. Chị kéo tấm màn cửa buồng lại cho mạ, đi ra gian giữa, thắp thêm một nén nhang cho ba, rồi ngồi xuống bậc thềm, nhìn ra cái cổng tre nơi người thanh niên lạ đã đi khuất.

— Hết chương 1 —