Lá thư gửi mạ từ Sa Huỳnh

Chương 4: Lá thư gửi mạ từ Sa Huỳnh

Trên phong bì, phía trên tên mạ, có một chữ viết to hơn hẳn những chữ còn lại, nét run, đè hai lần cho đậm: "Mạ".

"Kính gửi: Mạ. Bà Tôn Nữ Thị Thuần. Nhà rường có cây khế, kiệt đầu chợ, Bao Vinh, Huế."

Ông đưa thư đạp xe vô tận sân, dừng một chân dưới gốc khế, chìa lá thư cho Châm rồi gãi đầu.

– Không có số nhà, tui đi hỏi ba nhà mới ra. – Ông nói. – May mà có ghi cây khế.

Châm cầm lá thư đứng giữa sân. Trưa hai mươi sáu tháng Bảy, nắng gắt, ve kêu rền trên hàng phượng ngoài bờ sông. Mạ đi giao nón ở chợ Đông Ba từ sáng, chắc chiều mới về. Quyến đi làm. Trà đi học thêm ở nhà thầy Vịnh. Cả căn nhà rường chỉ còn mình chị.

Góc trái phong bì, người gửi ghi: "Trần Văn Giáp. Thôn biển, Sa Huỳnh, Quảng Ngãi."

Bảy tháng nay không ai trong nhà nhắc tới cái tên đó. Cái hũ sành đựng cá cơm khô vẫn nằm trên bàn thờ, Châm mở ra lấy một nắm kho lạt mỗi khi hết thức ăn. Cá ngon. Ngon tới mức chị thấy khó chịu.

Châm đem lá thư vô chái đông, đặt lên bàn máy may. Chị đi lui đi tới hai vòng. Chị đun một ấm nước. Chị đặt lá thư lên miệng ấm cho hơi nước làm mềm lớp hồ dán, như cách chị từng thấy ông chủ hiệu sách đầu chợ làm với mấy lá thư của học trò gửi nhầm. Hồ bung ra dễ dàng. Giấy bên trong là giấy học trò có dòng kẻ, gấp làm ba.

Chữ của Giáp to, xiêu, chữ nào cũng như đang cố đứng cho thẳng. Có chữ sai dấu. Có chữ bị gạch đi viết lại.

"Kính gửi mạ.

Con là Giáp. Con viết thư ni thưa mạ biết con đã đóng xong cái ghe mới, ra khơi được ba chuyến, chuyến nào cũng có cá. Ghe con có cái mũi ba đục, người trong xóm ai cũng ra coi, ai cũng khen. Con đi biển mà sờ tay lên mũi ghe là con nhớ ba.

Tiền ba cho con, con ghi nhớ. Khi mô con dành đủ con sẽ đem ra trả mạ. Con biết nhà mình khó.

Con không dám về thăm vì sợ mấy chị buồn. Hôm đám ba, con thấy chị lớn nhìn con nhiều lắm.

Mạ giữ sức khỏe. Con ở ngoài biển mỗi đêm đều vái ba.

Con, Giáp."

Châm đọc hai lần. Lần thứ hai chị đọc to, thì thầm, như đọc một bài văn khó hiểu trong sách giáo khoa. Rồi chị ngồi xuống cái ghế đẩu, hai tay đặt lên đùi, nhìn tờ giấy như nhìn một vết bỏng.

"Tiền ba cho con." "Cái ghe mới." "Mũi ba đục." "Nhà mình."

Sáu cây vàng ông Hoành cầm giấy tới đòi. Ba nói với ông Hoành là việc riêng, việc lớn. Ba hai lần đi xa không nói đi đâu, năm ngoái. Cái khăn tang con trai. Mạ nói "Đưa cho nó." Mạ nói "Ông ấy nợ." Mạ nhìn người thanh niên lạ, không nhìn xuống huyệt.

Từng mảnh ghép rơi vào nhau, khớp tới mức Châm thấy lạnh sống lưng giữa trưa hè. Ba có một đứa con trai bên ngoài. Ba đi vay sáu cây vàng để đóng cho nó một chiếc ghe. Còn ở nhà, mạ chằm nón tới mờ mắt, chị may áo tới gãy lưng, để trả món nợ của chiếc ghe ấy.

Nhưng mảnh cuối cùng thì không khớp. Châm nhớ lại khuôn mặt Giáp dưới ánh đèn dầu, rám nắng, xương hàm bạnh. Anh ta lớn hơn chị. Chị chắc vậy. Ít nhất cũng hơn một, hai tuổi. Nếu anh ta là con của ba với một người đàn bà khác, thì anh ta được sinh ra khi ba đã cưới mạ. Ba mạ cưới năm sáu mươi sáu. Châm sinh cuối năm Mậu Thân.

Chị đứng dậy, đi ra gian giữa, nhìn di ảnh ba. Tấm ảnh chụp hồi ba năm mươi tuổi, đội khăn đóng, mặc áo the, ngồi thẳng lưng, mắt nhìn thẳng. Một người đàn ông cả đời nói ít, làm nhiều, đi đâu cũng mang mùi gỗ. Người đàn ông dạy chị cầm cái thước đo, dạy chị nhìn vân gỗ để biết gỗ nào cứng gỗ nào giòn. Người đàn ông chưa bao giờ to tiếng với mạ một lần.

– Ba. – Châm nói với tấm ảnh. – Ba làm chi rứa ba?

Tấm ảnh không trả lời. Ngoài sân, con mèo tam thể đang rình một con thằn lằn trên vách.

Chiều đó Quyến đi làm về sớm. Từ đầu tháng Sáu, Quyến làm tiếp khách cho một tiệm chụp hình ở đường Trần Hưng Đạo, gần cầu Trường Tiền. Nó đẹp, nói năng nhỏ nhẹ, chủ tiệm nói từ ngày có nó khách vô tiệm đông gấp đôi, mà phần lớn là con trai, tới chụp ảnh thẻ.

– Chị Châm, chị biết không, hôm nay có anh chụp ảnh thẻ lần thứ tư trong tháng. – Quyến kể, vừa thay áo vừa cười. – Lần nào cũng nói ảnh lần trước bị mờ. Chủ tiệm nói thôi chụp miễn phí cho anh, đừng tới nữa. Anh nói không được, phải trả tiền đàng hoàng, chụp miễn phí thì mất lý do tới.

– Rồi em nói răng?

– Em nói ảnh anh chụp lần nào cũng đẹp, chỉ có người là mờ.

Châm phì cười. Một lúc chị quên mất lá thư đang nằm trong túi áo mình.

– Còn anh tuần trước? Anh con ông chủ tiệm vải?

– Ảnh đi Đà Nẵng rồi. Ảnh nói đi mua vải, em nghĩ ảnh đi trốn.

– Trốn chi?

– Trốn mạ ảnh. Mạ ảnh tới tiệm nhìn em từ đầu tới chân, hỏi em biết nấu mấy món, nhà có mấy chị em, ba làm nghề chi. Em nói ba em làm thợ mộc, mất rồi. Bà gật gật, rồi về. Hôm sau ảnh đi Đà Nẵng.

Quyến nói chuyện đó bằng giọng vui vẻ, nhưng Châm thấy nó gấp cái áo đi làm hơi lâu hơn thường lệ.

Trà đi học về lúc năm giờ, ôm một chồng sách, mặt hớn hở.

– Thầy Vịnh cho con giải bài thi học sinh giỏi năm ngoái. Con giải được bốn trên năm câu. Thầy nói nếu con chịu khó thì sang năm thi tỉnh được. – Nó ngừng, liếc Châm. – Thầy hỏi chị khỏe không. Thầy nói khuy áo thứ ba của thầy lại đứt.

– Đứt thì đem tới.

– Thầy nói thầy đang tiết kiệm. Mỗi tháng chỉ được đứt hai lần.

Châm quay mặt vào máy may.

Mạ về lúc trời chạng vạng, đội nón, quảy đôi quang gánh đựng lá. Mạ rửa chân ở giếng, ăn chén cơm với cá cơm kho, rồi vô buồng ngồi chằm nón như mọi tối. Châm đợi tới khi hai đứa em đi ngủ. Rồi chị cầm lá thư đi vào buồng mạ, ngồi xuống mép phản, đặt lá thư lên đùi mạ.

Mạ nhìn phong bì. Nhìn chữ "Mạ" viết to trên đầu. Ngón tay mạ dừng lại trên chữ ấy.

– Thư tới trưa nay. – Châm nói. – Con đọc rồi.

Mạ mở thư ra. Mạ đọc chậm, rất chậm, môi mấp máy. Đọc xong, mạ gấp lại theo đúng nếp cũ, cho vô phong bì, rồi úp lá thư xuống chồng lá nón bên cạnh.

– Mạ. – Châm nói. – Anh Giáp là con của ba phải không?

– Không phải con rơi.

Mạ trả lời nhanh, nhanh tới mức Châm biết mạ đã chuẩn bị câu ấy từ lâu.

– Rứa là chi?

– Ba con nhận nó làm con nuôi. Chuyện của ba.

– Con nuôi. – Châm lặp lại. – Con nuôi mà ba đi vay sáu cây vàng đóng ghe cho nó? Con nuôi mà ba đi vô tận Sa Huỳnh hai lần? Con nuôi mà nó chịu tang ba như con trưởng, đứng trước cả con?

– Ba con thương ai thì thương hết lòng.

– Rứa còn mạ? Ba có thương mạ hết lòng không?

Câu đó buột ra khỏi miệng Châm trước khi chị kịp giữ lại. Chị thấy mặt mạ thay đổi, không phải giận, mà như có ai vừa kéo một tấm màn từ bên trong.

– Có. – Mạ nói.

– Rứa răng mạ để ba…

– Châm. – Mạ ngắt lời. Lần đầu tiên tối đó, mạ nhìn thẳng vào chị. – Ba con không làm chi có lỗi với mạ. Không có người đàn bà nào hết. Mạ thề trước bàn thờ ba con được.

Châm im. Chị biết mạ không thề bao giờ. Mạ không tin chuyện thề thốt. Mạ thường nói người ta thề là vì người ta sợ người khác không tin, mà mạ thì không cần ai tin mình.

– Rứa thì con không hiểu.

– Không cần hiểu. – Mạ nói, giọng dịu xuống. – Mạ xin con một việc. Đừng nói với mấy đứa em. Con Tuyết mà biết thì nó bỏ xưởng vô Sa Huỳnh đốt ghe người ta. Con Quyến thì khóc. Con Trà thì hỏi tới sáng.

Châm suýt bật cười, dù mắt chị đã cay. Mạ nói đúng từng đứa một.

– Còn món nợ ông Hoành?

– Món nợ là của ba. Ba mất thì mạ trả.

– Mạ trả bằng chi?

– Bằng nón.

– Mạ…

– Mạ chằm được tới chừng mô thì trả tới chừng đó. – Mạ cầm cây kim lên, xỏ sợi cước vào. – Đi ngủ đi con.

Châm cầm lá thư đi ra. Chị không trả nó lại chỗ cũ, cũng không đưa cho mạ giữ. Chị vào chái đông, mở cái hộp thiếc đựng kim chỉ dưới gầm bàn máy may, nhấc khay cuộn chỉ phía trên lên, đặt lá thư xuống đáy hộp, rồi đậy khay lại. Đó là chỗ duy nhất trong nhà mà không ai ngoài chị đụng tới.

Chị không biết tại sao chị giữ nó. Có lẽ vì một ngày nào đó chị muốn đọc lại. Có lẽ vì chị muốn có trong tay một thứ gì đó mà mạ không biết chị có.

Đêm ấy Châm nằm trên giường mình, bên này vách, không ngủ được. Gần nửa đêm, chị nghe một âm thanh mà bảy tháng nay chưa từng nghe.

Mạ khóc.

Không thành tiếng. Chỉ là những hơi thở bị cắt ngắn, nén lại, như người cố nuốt một miếng gì quá lớn. Châm nằm im, không dám cựa. Chị nghe mạ khóc chừng mười phút. Rồi tiếng khóc lắng xuống, và thay vào đó là một giọng thì thầm, rất khẽ, khẽ tới mức chị phải nín thở mới nghe được.

– Ầu ơ… Con dế than mưa…

Mạ ru. Nửa đêm, trong căn buồng không có đứa con nít nào, mạ ru.

Châm kéo chăn lên tới cằm. Chị nghĩ mạ khóc vì ba. Vì người chồng có một bí mật mà mạ phải gánh thay. Chị nghĩ vậy, và chị thấy thương mạ tới mức muốn chạy sang ôm lấy mạ, dù nhà này không quen ôm.

Nhưng chị không chạy sang. Chị nằm nghe mạ ru cho tới lúc bài ru tắt, rồi nghe tiếng kim xuyên qua lá nón, đều đều, tới sáng.

— Hết chương 4 —