Tờ di chúc của người không biết chữ

Chương 6: Tờ di chúc của người không biết chữ

– Má tôi không biết chữ. Cả đời bả ký tên bằng một cái vòng tròn.

Út Thoa nói câu đó trước khi ngồi xuống, trước cả khi chào. Chị đặt lên bàn một tờ giấy A4 đánh máy đã nhàu, rồi đặt bên cạnh một tờ giấy khen học sinh giỏi cũ mèm, mép vàng như lá chuối khô. Tờ giấy khen tên Huỳnh Thị Thoa, lớp ba, năm một chín chín bảy. Ở góc dưới, chỗ "chữ ký phụ huynh", có một cái vòng tròn vẽ bằng bút bi, run run, không khép kín.

– Đây là chữ ký của má tôi. – Chị chỉ cái vòng tròn. – Còn đây là cái giấy anh Hai tôi nói là di chúc của má.

Đầu tháng Năm, mùa mưa chưa tới mà trời đã oi. Út Thoa ba mươi tám tuổi, bán bánh xèo ở chợ nhỏ đầu Cồn Ngang, tay còn dính mùi nghệ. Chị là người thứ tư tìm tới văn phòng trong vòng hai tuần mà nhắc tên Cồn Ngang trong câu đầu tiên.

Nghi kéo tờ di chúc lại gần. Đánh máy, một trang, đề ngày mười lăm tháng Một năm hai ngàn hai mươi sáu. "Tôi tên là Huỳnh Thị Tư, sinh năm một chín bốn sáu... Trong lúc minh mẫn, sáng suốt, không bị ai ép buộc, tôi lập di chúc này để lại toàn bộ thửa đất ba ngàn tám trăm thước vuông tại Cồn Ngang cho con trai trưởng là Huỳnh Văn Bền." Cuối trang là một dấu lăn tay mực tím, hơi nhòe. Bên dưới có hai người làm chứng ký tên: Đỗ Văn Sang và Phạm Minh Hào. Không có dấu công chứng, không có dấu xác nhận của ủy ban.

Cái tên Đỗ Văn Sang đứng yên trên trang giấy. Nghi nhìn nó một lúc, rồi ngẩng lên.

– Chị kể em nghe từ đầu.

Má Út Thoa, bà Tư Huỳnh, ngã ngoài vườn hồi giữa tháng Một, bị tai biến, nằm bệnh viện tỉnh mười tám ngày. Ra viện bà nói được, nhưng nói chậm, tay phải yếu. Bà mất ngày hai mươi tám tháng Hai, mới qua Tết chưa được hai tuần, thọ tám mươi tuổi. Bà có ba người con: anh Hai Bền bốn mươi sáu tuổi, chị Ba Dịu bốn mươi ba, và Út Thoa. Lúc bà còn khỏe, bà nói nhiều lần trước mặt cả ba: đất này để ba đứa chia, đứa nào cũng có phần, chừa một khoảnh làm mả cho bà với ông.

Đám tang xong, cúng thất đầu, anh Hai Bền đem tờ giấy này ra. Anh nói má lập lúc nằm viện, có người làm chứng đàng hoàng. Chị Ba Dịu lấy chồng dưới Mỏ Cày, nghe vậy thì im. Út Thoa cãi. Hai anh em cãi nhau trước bàn thờ má, trước mặt bà con, tới mức có người phải can.

– Rồi đầu tháng Tư, có hai người lạ xuống đo đất nhà má. – Út Thoa nói. – Tôi ra hỏi, họ nói đất này anh Hai bán rồi, người ta đặt cọc rồi, sắp làm giấy. Tôi chạy qua nhà anh Hai hỏi. Ảnh không chối. Ảnh nói ảnh nhận cọc ba trăm triệu từ hôm hai mươi tháng Ba.

– Anh Hai chị cần tiền gì gấp vậy chị?

Út Thoa thở dài, lần đầu tiên giọng chị dịu xuống.

– Ảnh nuôi tôm dưới Ba Tri, ba năm liền tôm chết. Nợ ngân hàng, nợ hụi, nợ người ta sáu bảy trăm triệu. Người ta tới nhà đòi, vợ ảnh dắt con về ngoại. – Chị nhìn ra cửa sổ. – Tôi không ghét ảnh, cô. Ảnh là anh tôi. Mà đất đó là của má, má nói ba đứa chia. Ảnh bán hết rồi tôi với chị Ba lấy gì nhang khói?

Nghi hỏi kỹ thêm về những ngày bà Tư nằm viện. Ai nuôi bà, ai tới thăm, bà nói chuyện được tới đâu. Út Thoa nuôi má ban đêm, anh Hai nuôi ban ngày. Ngày mười lăm tháng Một, chị không có mặt ban ngày. Nhưng chị nhớ tối hôm đó lúc chị vô thay ca, trên ngón tay cái của má còn dính mực tím. Chị hỏi má, má nói không nhớ. Chị tưởng y tá lấy dấu tay làm giấy tờ bảo hiểm.

– Hai người làm chứng này, chị có biết ai không?

– Tôi không biết người tên Hào. – Út Thoa nói. – Còn thằng Sang thì cả cồn biết. Nó làm bên văn phòng nhà đất ngoài phường, cái văn phòng Bến Sông đó. Cuối năm rồi nó chạy xuống cồn hoài.

Nghi giải thích cho Út Thoa những gì chắc chắn. Di chúc của người không biết chữ phải do người làm chứng lập thành văn bản, và phải có công chứng hoặc chứng thực. Tờ giấy này không có. Người làm chứng di chúc không được là người có quyền lợi hay nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung di chúc. Nếu hai người làm chứng là người của chính văn phòng đứng ra mua đất, thì họ khó mà được coi là người làm chứng ngay tình. Ngoài ra, bà Tư đang nằm viện sau tai biến, việc bà có minh mẫn hay không lúc lăn tay cũng là chuyện phải làm rõ bằng hồ sơ bệnh án.

– Vậy là tờ này không có giá trị hả cô?

– Nếu ra tòa, em tin là nhiều khả năng tòa không công nhận nó. Mà nếu di chúc không có giá trị thì đất của má chị chia theo pháp luật, ba anh em mỗi người một phần bằng nhau. Anh Hai chị không có quyền một mình bán hết. – Nghi ngừng lại. – Nhưng em nói thật với chị, ra tòa là anh em mình thành hai bên. Có những thứ tòa chia được, có những thứ không chia được.

Út Thoa nhìn tờ giấy khen có cái vòng tròn của má.

– Tôi biết. – Chị nói. – Tôi chỉ muốn ảnh trả cái cọc đó lại, rồi ba anh em ngồi chia. Ảnh nợ thì phần ảnh ảnh bán, tôi không cản.

– Chị có giữ được tờ biên nhận cọc không?

Út Thoa lục trong cái giỏ nhựa, lấy ra một tấm ảnh in từ điện thoại.

– Hôm tôi qua nhà anh Hai cãi, tờ biên nhận để trên bàn. Tôi chụp lén. – Chị đỏ mặt. – Tôi làm vậy có sai không cô?

– Chị chụp giấy tờ liên quan tới đất của má chị, trong nhà anh chị. – Nghi nói. – Em không thấy chị làm gì sai.

Tấm ảnh hơi nghiêng, đèn chiếu lóa một góc. "Giấy biên nhận tiền đặt cọc." Bên nhận đặt cọc: Huỳnh Văn Bền. Bên đặt cọc: Văn phòng môi giới nhà đất Bến Sông, thay mặt bên mua. Số tiền: ba trăm triệu đồng. Thời hạn ký hợp đồng chuyển nhượng: sáu mươi ngày. Nếu bên nhận cọc không thực hiện, phải trả lại cọc và bồi thường một khoản tiền bằng tiền cọc. Có dấu tròn đỏ của văn phòng Bến Sông. Chỗ "đại diện bên đặt cọc" không ghi họ tên, chỉ có một chữ ký.

Chữ ký mở đầu bằng một nét chữ T lớn, gạch ngang kéo dài, rồi vòng xuống thành một cái vòng tròn rộng, đuôi quét sang phải thật dài, cuối đuôi hất lên như cái lưỡi câu.

Nghi nhìn chữ ký đó lâu hơn cô cần.

– Sao vậy cô? – Út Thoa hỏi.

– Không có gì chị. – Nghi đặt tấm ảnh xuống. – Em đang nghĩ cái điều khoản phạt cọc.

Cô nói thật một nửa. Điều khoản phạt cọc đúng là vấn đề: nếu anh Hai Bền không bán được vì đất là di sản chung, anh phải trả lại ba trăm triệu và bồi thường thêm ba trăm triệu. Anh đã nợ sáu bảy trăm triệu, giờ có thể thành nợ thêm sáu trăm. Văn phòng Bến Sông chắc chắn biết điều đó. Họ đặt cọc vào một tờ di chúc không đứng được, và họ có một cái lưỡi câu giữ anh Hai Bền: hoặc anh ép hai em gái ký bán, hoặc anh nợ thêm sáu trăm triệu.

Còn nửa kia thì cô không nói. Cái chữ T với cái đuôi hất lên như lưỡi câu. Cô đã thấy chữ ký đó. Không phải một lần. Cô thấy nó trên tờ cam kết bảo lãnh học phí năm cô vào đại học, ở dòng "người giám hộ". Cô thấy nó trên tờ giấy mua xe máy đầu tiên của cô. Cô thấy nó trên tấm thiệp mừng tốt nghiệp kẹp trong hộp đựng cây bút máy, dòng chữ "Chúc con gái của cậu thành luật sư giỏi nhất tỉnh".

Có cả ngàn người tên bắt đầu bằng chữ T, cô tự nói với mình. Chữ ký giống nhau là chuyện bình thường. Cô là luật sư, cô không được kết luận từ một tấm ảnh chụp lén, lóa đèn, nghiêng một góc.

Cô làm hợp đồng dịch vụ với Út Thoa, lên kế hoạch: trước hết gửi thư cho anh Hai Bền mời ba anh em ngồi lại, có mặt luật sư, có mặt người lớn trong họ. Song song, xin trích lục hồ sơ bệnh án của bà Tư tại bệnh viện tỉnh trong những ngày quanh mười lăm tháng Một. Và tìm hai người làm chứng: Đỗ Văn Sang, Phạm Minh Hào.

Út Thoa về rồi, Nghi ngồi một mình. Chú Định đi tái khám tim ở bệnh viện tỉnh, chị Ba Huê đi nộp hồ sơ ở tòa khu vực. Văn phòng chỉ còn tiếng quạt trần cạch một cái mỗi vòng, và tiếng còi phà ngoài sông.

Cô mở tủ hồ sơ cá nhân dưới bàn mình, lấy ra cái phong bì giấy kraft cô đem từ Sài Gòn về, trong đó có những giấy tờ cô không biết vì sao vẫn giữ: bằng tốt nghiệp bản sao, thẻ luật sư cũ, giấy khen, và cái thiệp mừng tốt nghiệp. Cô mở thiệp ra. Dòng chữ nghiêng nghiêng, mực xanh: "Chúc con gái của cậu thành luật sư giỏi nhất tỉnh. Cậu Năm." Bên dưới là chữ ký.

Cô đặt cái thiệp cạnh tấm ảnh chụp tờ biên nhận cọc.

Cái chữ T. Cái vòng. Cái đuôi dài hất lên như lưỡi câu.

Ngoài cửa sổ, chiếc phà sắt từ từ cập bến, tiếng xích sắt thả xuống kêu loảng xoảng. Nghi gấp cái thiệp lại, cho vô phong bì, cho phong bì vô tủ, khóa tủ, rồi ngồi yên rất lâu với bàn tay đặt trên cái khóa.

Cô không gọi cho cậu. Cô gọi cho Út Thoa.

– Chị Thoa, thằng Sang ở ngoài phường hay ngồi ở đâu, chị biết không?

— Hết chương 6 —