Phiên tòa ngày nước rong

Chương 17: Phiên tòa ngày nước rong

Sáng mười lăm tháng Chín, nước lớn buổi sớm. Sông Hàm Luông lên mấp mé bậc cuối bến phà, nước đục ngầu cuộn những bè lục bình trôi ngược vô kênh. Chuyến đò năm giờ rưỡi từ Cồn Ngang chở đầy người, áo bà ba, áo sơ mi trắng mặc dành đi đám cưới, nón lá cầm trên tay. Chín hộ bị đơn, cộng con cháu, cộng hàng xóm, cộng ông Bảy Mão với thằng Tí mặc đồng phục học sinh. Ông xin cô giáo cho nó nghỉ một buổi, nói cho nó coi một lần tòa xử ra sao.

Nghi ngủ được ba tiếng. Cô dậy lúc bốn giờ, ủi lại chiếc áo sơ mi trắng, mặc bộ áo luật sư má treo sẵn trên móc từ tối. Má đứng ở cửa, nhìn cô một lúc, rồi sửa lại cái cổ áo cho cô, không nói gì. Cậu Năm cũng đi tòa hôm nay, nhưng đi riêng, với luật sư Sương. Tòa đã đưa cậu vào vụ án với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, sau khi nguyên đơn khai rằng chính cậu là người cầm mười một tỷ tư.

Chú Định ngồi ở hàng ghế dự khán cuối phòng, mặc áo sơ mi tay dài cài kín cổ, cây gậy gỗ dựng bên cạnh. Bác sĩ cho chú đi, với điều kiện chị Ba Huê ngồi cạnh và có chai nước với hộp thuốc trong giỏ.

Phòng xử ở tầng một tòa án khu vực, trần cao, quạt trần bốn cánh quay chậm, cửa sổ lớn nhìn ra sân có hai cây phượng. Tám giờ kém năm, phòng đã kín. Người đứng cả ngoài hành lang. Bên trái là bàn nguyên đơn: Lương Quốc Triết, áo sơ mi trắng như mọi khi, cà vạt xám; Quách Tùng Chí và Thuận, áo luật sư đen. Bên phải là bàn bị đơn: Nghi, và hai hàng ghế gỗ dài cho chín bị đơn. Bà Sáu Ri ngồi đầu hàng, Út Thoa ngồi kế bên trái bà, để có thể ghé vào tai bà nói lại những gì bà không nghe rõ. Ở bàn giữa là cậu Năm và luật sư Sương, một người đàn bà nhỏ con, tóc cắt ngắn, mắt sắc.

Tám giờ đúng, thư ký tòa đọc nội quy. Cả phòng đứng dậy. Hội đồng xét xử bước vào: Thẩm phán Đinh Thị Mỹ Hảo chủ tọa, hai hội thẩm nhân dân, một ông giáo về hưu tóc bạc và một bà ngoài năm mươi bên hội phụ nữ. Ở bàn bên cạnh là Kiểm sát viên Tiêu Quang Lộ, người trẻ, gầy, ngồi thẳng lưng, trước mặt một xấp hồ sơ dày.

Phần thủ tục đi qua chậm rãi, đúng từng bước. Kiểm tra căn cước, xác định người vắng mặt, phổ biến quyền và nghĩa vụ. Thẩm phán Hảo hỏi các đương sự có đề nghị gì về việc thay đổi người tiến hành tố tụng, có đề nghị hoãn phiên tòa hay tạm đình chỉ để chờ kết quả điều tra không. Chí đứng lên nói nguyên đơn đề nghị xét xử ngay. Nghi đứng lên nói bị đơn cũng không đề nghị hoãn. Cô đã cân nhắc chuyện đó cả tuần với chú Định. Chờ kết quả điều tra có thể mất nhiều tháng, trong lúc đó chín hộ dân sống với mấy cây cọc sơn đỏ cắm trong vườn và tờ thông báo bàn giao trên bàn thờ. Cô chọn đứng đây hôm nay.

Chí trình bày yêu cầu khởi kiện. Anh không đọc văn bản. Anh đứng thẳng, giọng ấm, nói chậm vừa đủ cho người già nghe kịp, như người ta kể một câu chuyện giản dị. Công ty mua đất bằng hợp đồng công chứng, đúng luật. Công ty trả đủ tiền, qua người môi giới. Nếu có người bị thiệt, thì người gây thiệt hại là người môi giới đã cầm tiền mà không trả đủ, đã tự ý nói sai với bà con. Công ty rất chia sẻ với bà con, công ty cũng bị hại. Nhưng hợp đồng là hợp đồng. Tòa không thể vì thương bà con mà hủy những tờ giấy hợp pháp.

Cả phòng im phăng phắc. Nghi nhìn những gương mặt già nua trên hai hàng ghế gỗ, thấy có người gật gù theo lời anh, không phải vì đồng ý, mà vì giọng anh nói nghe dễ chịu quá.

Rồi tới phần hỏi.

Thẩm phán Hảo cho phép luật sư bị đơn hỏi người đại diện của nguyên đơn. Nghi đứng dậy. Cô cầm theo một tờ giấy duy nhất, trên đó cô viết sẵn bảy câu hỏi, không phải để đọc, mà để nhìn thấy thứ tự.

– Thưa ông Triết, ông là người trực tiếp phụ trách dự án Cồn Ngang từ đầu?

– Đúng.

– Mọi khoản chi cho dự án, kể cả việc thuê môi giới, thuê xe đưa đón, mua gạo, đều phải qua ông duyệt?

– Đúng, theo phân cấp.

– Ông có biết việc ngày bảy tháng Hai năm nay, có bốn trăm cây dừa giống xiêm xanh được chở tới Cồn Ngang, phát cho các hộ dân, có kỹ sư nông nghiệp hướng dẫn trồng?

Triết không ngập ngừng. Rõ ràng anh ta đã được chuẩn bị cho câu này.

– Có. Đó là chương trình hỗ trợ sinh kế của công ty, một phần trong trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đối với địa phương nơi có dự án.

– Chương trình đó do công ty trả tiền?

– Đúng.

– Chương trình đó bắt đầu từ khi nào, thưa ông? Trước hay sau ngày công chứng hai mươi hai tháng Một?

– Chương trình được công ty triển khai từ cuối năm hai ngàn hai mươi lăm. – Triết nói, giọng chắc. – Chúng tôi đã khảo sát nhu cầu, liên hệ đơn vị cung cấp giống từ tháng Mười Hai năm ngoái. Đợt phát cây tháng Hai chỉ là một đợt trong chương trình.

– Chương trình đó dành cho những hộ nào?

– Cho bà con trong vùng dự án nói chung. Công ty không phân biệt.

– Không phân biệt hộ đã ký hợp đồng và hộ chưa ký?

Triết liếc sang Chí. Chí không nhìn lại, chỉ khẽ gật đầu một cái gần như không thấy.

– Không phân biệt. – Triết nói. – Chương trình hỗ trợ sinh kế là cho cộng đồng.

Nghi gật đầu, ghi một dòng. Cô không tranh luận. Cô hỏi câu tiếp theo, giọng vẫn đều.

– Thưa ông, theo thông báo của công ty, các hộ phải bàn giao đất trước ngày ba mươi tháng Sáu, tức là chưa đầy năm tháng sau đợt phát cây. Cây dừa xiêm từ lúc trồng tới lúc cho trái mất khoảng ba năm. Công ty bỏ tiền phát cho những hộ sắp phải rời đất một loại cây ba năm mới có trái. Ông có thể giải thích cho hội đồng xét xử mục đích của việc đó không?

Lần này Triết ngừng lại lâu hơn. Một hội thẩm nhân dân, ông giáo về hưu, đặt bút xuống, nhìn anh ta.

– Để bà con có thêm thu nhập trong thời gian chờ bàn giao. – Triết nói. – Và cây giống thì bà con có thể mang theo khi di dời tới nơi ở mới.

– Cây đã trồng xuống đất, có kỹ sư hướng dẫn đào lỗ, bón lót, vun gốc, thì bà con mang theo bằng cách nào, thưa ông?

– Bứng lên. – Triết nói. Ở hàng ghế dự khán có tiếng ai đó bật cười, rồi nín ngay.

– Tôi không còn câu hỏi về chuyện này. – Nghi nói. Cô ngồi xuống.

Cô hỏi tiếp về mười một tỷ tư. Rút ra từ đâu, ngày nào, ai chở. Triết trả lời rằng tiền lấy từ quỹ tiền mặt của công ty, đã có biên bản giao nhận, công ty không có nghĩa vụ trình bày chi tiết hơn. Nghi đề nghị hội đồng xét xử ghi nhận việc nguyên đơn, sau hai lần được yêu cầu, không cung cấp bất kỳ chứng từ rút tiền nào. Thẩm phán Hảo ghi nhận.

Rồi tới lượt Chí hỏi cậu Năm.

Cậu Năm đứng lên khỏi ghế, hai tay nắm vào nhau trước bụng. Bộ áo sơ mi ủi thẳng thớm của cậu đã ướt mồ hôi ở nách. Luật sư Sương ngồi bên cạnh, mắt không rời cậu.

Chí hỏi nhẹ nhàng, lịch sự, từng câu như rót nước. Ông Tấn có ký vào biên bản giao nhận ngày hai mươi mốt tháng Một không. Có. Chữ ký này là của ông không. Phải. Ông có đọc trước khi ký không. Không. Ông làm nghề môi giới ba mươi năm, ký giấy mà không đọc, có phải thói quen của ông không. Cậu Năm im lặng.

– Thưa ông Tấn, – Chí nói, – ông đang là người bị tố giác trong một vụ việc hình sự. Lời khai của ông hôm nay, rằng công ty chỉ đưa ông một tỷ hai trăm triệu, rằng ông Triết soạn sẵn lời cho ông nói, ông thừa nhận những lời ấy nếu được tin sẽ giúp ông giảm nhẹ trách nhiệm của chính mình, đúng không?

Luật sư Sương đứng dậy, đề nghị chủ tọa nhắc luật sư nguyên đơn không hỏi câu mang tính kết luận. Thẩm phán Hảo nhắc. Chí xin lỗi, mỉm cười, đổi cách hỏi. Nhưng câu hỏi đã nằm đó, giữa phòng, ai cũng nghe.

Cậu Năm ngẩng lên. Cậu nhìn về phía hàng ghế gỗ, nơi bà Sáu Ri đang nghiêng tai trái về phía Út Thoa.

– Tui có lý do để nói như vầy. – Cậu nói, giọng khàn. – Mà tui nói thật. Hai cái đó không chọi nhau.

Chí gật đầu, như người đã có thứ mình cần, rồi ngồi xuống.

Nghi không hỏi cậu câu nào. Cô đã quyết định từ trước. Lời của cậu, dù thật tới đâu, cũng không thể là cái cột chống mái nhà này. Nếu cô dựng mọi thứ lên lời cậu, Chí chỉ cần đẩy một cái.

Công chứng viên Kiều Thị Nguyệt được mời lên làm chứng lúc mười giờ rưỡi. Bà mặc áo dài xanh, đúng chiếc áo trong đoạn video. Bà trình bày thủ tục hôm hai mươi hai tháng Một rõ ràng, không thêm không bớt. Bà đọc mẫu hợp đồng chung trong mười hai phút. Bà hỏi từng người về tên, thửa, giá, sự tự nguyện. Không ai hỏi bà về tiền. Trong phòng bà không có đồng tiền nào được giao. Ông Triết từng nói với bà rằng bà con quen tiền mặt.

Nghi hỏi bà một câu trước: hôm đó, với những người không biết chữ, mắt kém hay nghe không rõ, có người làm chứng nào do chính họ mời tới ngồi bên cạnh khi ký không. Bà Nguyệt nhìn xuống tay mình một lúc, rồi trả lời là không có. Người đứng sau lưng họ là người của văn phòng môi giới.

– Theo kinh nghiệm hành nghề của bà, – Nghi hỏi, – có trường hợp nào bốn mươi người bán đất trong một buổi mà không ai hỏi một câu về tiền không?

Chí đứng lên phản đối: câu hỏi yêu cầu nhân chứng suy đoán. Thẩm phán Hảo cân nhắc một chút, rồi cho phép người làm chứng trả lời trong phạm vi những gì bà đã trực tiếp thấy.

Bà Nguyệt im lặng một lúc. Rồi bà nói:

– Trong mười chín năm, tôi chưa từng gặp.

Mười một giờ năm mươi, Thẩm phán Hảo tuyên bố tạm nghỉ. Trước khi đứng dậy, bà hỏi luật sư bị đơn còn đề nghị gì về chứng cứ.

Nghi đứng lên.

– Thưa hội đồng xét xử, tòa đã thu thập dữ liệu ảnh bay gốc khu vực Cồn Ngang hai đợt, tháng Mười Hai năm hai ngàn hai mươi lăm và tháng Tư năm hai ngàn hai mươi sáu, từ Công ty Đo đạc Tân Phước. Tôi đề nghị hội đồng cho xem xét công khai dữ liệu này tại phiên tòa, và mời người làm chứng Huỳnh Gia Khải, kỹ sư trực tiếp bay đo hai đợt ấy, trình bày.

Cô thấy Chí quay sang nhìn cô. Lần đầu tiên từ sáng tới giờ, nụ cười trên mặt anh không có ở đó.

– Chấp nhận. – Thẩm phán Hảo nói. – Phiên tòa tiếp tục lúc một giờ ba mươi chiều.

— Hết chương 17 —