Giọng không bán

Chương 7: Giọng không bán

Nhật ký Chim Sáo, ngày thử thứ ba mươi ba. Độ khớp: năm mươi mốt phần trăm. Ghi nhận một câu được nói ở mức âm lượng tối đa.

Ba tôi nghe chuyện "đất bán" mà không vui như tôi tưởng.

Tôi kể lúc ba vừa đi làm về tối ngày thứ ba mươi. Tôi kể đủ: chế độ đánh vần, chữ "đ", chữ "â", dấu sắc. Tôi nhận là tôi sai. Tôi nói câu "con xin lỗi ba" mà cổ họng nghẹn như nuốt phải xương cá. Ba ngồi nghe, tay vẫn còn cầm chùm chìa khoá xe.

– Ba nói rồi. – Ba nói, không gắt. – Ổng muốn bán. Ổng già rồi, ổng biết.

Rồi ba đứng dậy đi tắm, như thể chuyện đã xong. Còn tôi thì ngồi lại với chữ thứ ba ông đánh vần. "Giọng". Và cái lắc đầu bốn cái.

Hai ngày sau tôi mới hiểu, khi tôi tìm thấy bản hợp đồng.

Ba để nó trong ngăn kéo tủ thờ, dưới xấp giấy tờ đất, kẹp trong một cái bìa nhựa xanh có in logo khu nghỉ Mây Biển, hình con hải âu bay trên ngọn sóng. Tôi không định lục. Má sai tôi tìm tờ giấy khai sinh cũ của ông để làm giấy tờ bảo hiểm. Cái bìa xanh nằm ngay trên.

Bản chính chỉ có ba trang: mua bán quyền sử dụng đất, diện tích, ranh giới, giá tiền. Con số làm tôi giật mình, nhiều hơn tôi tưởng. Nhưng dưới ba trang đó còn kẹp thêm hai trang nữa, đề là "Phụ lục: Hợp tác bảo tồn câu chuyện làng nghề". Tôi đọc. Tôi đọc lại. Rồi tôi ngồi bệt xuống nền gạch trước tủ thờ, cái bìa xanh trên đùi.

Phụ lục ghi rằng khu nghỉ Mây Biển được quyền dùng tên "Nhà mắm Khẩm", hình ảnh của ông Từ Văn Khẩm, và "giọng nói của ông Từ Văn Khẩm, bao gồm mô hình giọng số đã được dựng", để làm một gian trưng bày trong khu nghỉ, tên dự kiến là "Ông Khẩm kể chuyện". Khách tới nghỉ sẽ được ngồi trước một cái thùng gỗ bời lời đặt giữa gian, nghe "ông Khẩm" kể về nghề mắm, về làng biển, về mùa cá cơm. Thời hạn: ba mươi năm. Kèm theo đó là một khoản tiền riêng, gần bằng một nửa tiền đất.

Tối đó tôi đặt cái bìa xanh lên bàn ăn, ngay trước mặt ba.

– Ba đưa giọng của ông cho người ta rồi hả ba?

Ba nhìn cái bìa, rồi nhìn tôi. Ba không chối.

– Ông Hưng xin nghe thử. Ba gửi cái tệp con dựng. Ổng nghe xong ổng nói hay quá, giọng này phải giữ lại cho đời sau. Ổng nói làm vậy là bảo tồn. Có gì sai đâu con?

– Ba có hỏi ông chưa?

– Hỏi cái gì? Ổng có nói được đâu mà hỏi.

– Ông nói được. – Tôi đập tay lên cái bìa. – Ông đánh vần được. Hôm ngày thứ ba mươi, ông đánh vần chữ "giọng" rồi lắc đầu. Bốn cái. Con không hiểu. Bây giờ con hiểu rồi.

Ba ngồi im. Má tôi dọn chén ở góc bếp, động tác chậm hẳn lại.

– Thứ Ba tuần này ông Hưng xuống ăn trưa. – Ba nói, sau một lúc lâu. – Ba mời ổng để nói chuyện cho đàng hoàng trước ngày ký. Con muốn nói gì thì nói với ổng. Ba không cản.

Thứ Ba là ngày thứ ba mươi ba.

Ông Mạch Gia Hưng tới lúc mười một giờ trưa, đi một chiếc xe điện màu trắng ngà, chạy êm tới mức con chó nhà bà Tám không kịp sủa. Ông chừng năm mươi lăm tuổi, tóc muối tiêu cắt ngắn, mặc áo vải lanh màu cát, quần kaki, đi dép quai hậu. Không đeo đồng hồ. Không đeo nhẫn. Ông bước xuống xe, đứng giữa sân phơi trống, hít cái mùi chượp từ kho bay ra, rồi nhắm mắt lại.

– Trời đất. – Ông nói. – Mùi này. Bà nội tui ở làng Cát Trắng ngoài bắc đảo, nhà cũng làm mắm. Tui mười tuổi là bà mất, nhà bán thùng, từ đó tui không ngửi lại được cái mùi này nữa. Bốn mươi lăm năm.

Ông nói câu đó thật lòng. Tôi biết, vì tôi làm nghề nghe giọng. Giọng người ta nói dối thì đẹp quá, tròn quá. Giọng ông Hưng lúc đó bị rè một chút ở chữ "bà nội", như cái loa cũ.

Ba tôi nấu một mâm cơm tử tế nhất từ ngày tôi về: cá bớp kho tiêu trong nồi đất, gỏi cá trích cuốn bánh tráng rau rừng, canh chua cá đuối, và một chén nước mắm nhĩ nhà mình rót từ cái chai thuỷ tinh cuối cùng của mẻ năm ngoái, có ớt xiêm xắt lát. Ông Hưng chấm miếng cá bớp vô chén mắm, nhai, rồi ngồi im rất lâu.

– Cái này không bán được. – Ông nói. – Ý tui là không có giá. Bao nhiêu tiền cũng không mua được cái vị này.

Ông nội tôi ngồi đầu bàn, trên cái ghế dựa có gối kê lưng. Ông ăn chậm, ít. Cái mũ lưới trên đầu, cái loa dưới cằm. Ông Hưng chào ông rất lễ phép, cúi đầu, gọi ông bằng "bác", hỏi han bệnh tình, khen ông có người con nấu ăn giỏi. Ông nội nhìn ông Hưng, gật đầu một cái, không nói gì.

Ăn xong, má pha trà. Ông Hưng lấy từ trong túi áo ra một cái loa nhỏ, tròn, cỡ trái cam, màu gỗ.

– Tui muốn cho cả nhà nghe thử cái này. – Ông nói, hơi ngại. – Bên tui làm thử từ tệp giọng anh Tảo gửi. Chưa hoàn chỉnh, mới là bản nháp. Kịch bản thì bên tui có thuê người viết, dựa trên mấy bài báo về làng nghề. Nếu cả nhà thấy chỗ nào chưa đúng thì góp ý, mình sửa.

Ông bấm nút.

Từ cái loa màu gỗ, giọng ông nội tôi vang lên. Cái giọng tôi dựng trong bốn đêm, khàn, chậm, mỗi chữ rơi xuống như hạt muối. Nhưng lần này nó trơn hơn, ngọt hơn, có thêm nhạc nền tiếng sóng.

"Chào bà con cô bác. Tui là Khẩm, người làm mắm ở làng biển Gò Mù U. Mắm nhà tui không ủ bằng muối, không ủ bằng cá, mà ủ bằng nắng, bằng gió, bằng thương nhớ. Mỗi giọt nước mắm là một giọt quê hương. Mời bà con nếm thử, để thấy lòng mình mặn mòi như biển cả."

Tôi nhìn ông nội.

Ông đã buông đũa từ lúc nào. Hai tay ông đặt trên mặt bàn, mấy ngón tay co lại. Mặt ông không đỏ như cái lần chửi bà Tám, mà tái đi, xám như tro bếp. Ông nhìn trân trân vào cái loa màu gỗ, như người ta nhìn thấy chính mình trong gương mà cái người trong gương lại đang làm một việc mình chưa bao giờ làm.

"Tui làm mắm năm chục năm, chưa bao giờ thấy mệt. Vì làm mắm là làm bằng cả trái tim..."

Ông bóp nhẫn. Cái loa ở cổ ông bật ra, ở mức âm lượng to nhất mà tôi từng nghe nó phát ra, to tới mức cái ly trà trước mặt ông Hưng rung lên:

– Tắt!

Ông Hưng giật mình, bấm tắt cái loa gỗ. Cả bàn im phắc.

Cằm ông nội giật liên hồi. Môi mím, bật, mím. Mồ hôi rịn ra dưới mép mũ lưới. Cái loa ở cổ rè rè một lúc lâu, rồi đọc, từng chữ, rời rạc, nhưng không có tiếng "ừm" nào:

– Không... phải... tui.

Ông Hưng đứng dậy, cúi đầu.

– Dạ, con xin lỗi bác. Con thật lòng xin lỗi. Bên con viết kịch bản chưa sát. Bác thấy chỗ nào không đúng, bác chỉ, con sửa lại hết. Hay là con thuê người xuống ghi chép lại chuyện của bác, mình viết lại từ đầu cho thật...

Tôi thấy ông nội nhắm mắt lại. Ông Hưng là người tử tế. Ông Hưng hiểu vị nước mắm. Nhưng ông Hưng không hiểu. Ông tưởng ông nội giận vì câu chữ sai. Ông tưởng chỉ cần viết lại câu chữ cho đúng.

Ông Hưng về lúc hai giờ chiều, để lại cái bìa hợp đồng mới, trong đó ông tự gạch tay mấy dòng kịch bản, ghi chú "sẽ làm lại theo ý gia đình". Ông bắt tay ba rất chặt, nói hẹn ngày ba mươi tám.

Cái xe trắng ngà chạy đi chưa khuất đầu ngõ thì ba với tôi cãi nhau.

Tôi không nhớ ai mở miệng trước. Tôi chỉ nhớ những câu rơi ra, cái nào cũng nặng.

– Con về đây được mấy bữa mà dạy ba? – Ba nói, giọng lạc hẳn. – Ba ở với ổng hai mươi bốn năm. Ba đi chợ, ba nấu cơm, ba chở ổng đi khám. Con ở trên Lâm Kinh, mỗi năm về ba bữa Tết. Giờ con về, con dựng cái giọng, con tắt cái máy, con bật cái máy, rồi con nói ba không hiểu ổng?

– Vậy ba hiểu hả ba? – Tôi nói, và tôi biết mình không nên nói câu tiếp theo, mà tôi vẫn nói. – Ba lo cho ông, hay ba lo cho cái tin nhắn của ba? Ba muốn ông nói chữ thương. Ba muốn có tiền để không bao giờ phải đụng vô cái kho này nữa. Ba muốn ai cũng nghe giọng ông nói những câu ngọt ngào mà ông chưa bao giờ nói với ba...

Ba đập tay xuống mặt bàn. Mấy cái chén đựng nước mắm nhảy lên, đổ, nước mắm chảy loang ra mặt gỗ, mùi mặn nồng bốc lên.

Ba không nói gì nữa. Ba cầm chìa khoá xe, đi ra cổng. Lần này ba không nổ máy liền. Ba dắt xe đi bộ ra tới đầu ngõ, rồi mới nổ.

Tôi đứng giữa nhà, nhìn vệt nước mắm loang trên mặt bàn. Má tôi đi lấy giẻ lau, không nói một câu nào. Ở đầu bàn, ông nội vẫn ngồi trên cái ghế dựa, mắt nhìn ra cổng.

Tôi lại ngồi xuống cạnh ông. Tôi không biết nói gì. Ông cũng không nhìn tôi. Một lúc lâu, ông giơ tay trái lên, chậm rãi, bóp cái nhẫn để chuyển sang chế độ đánh vần. Các chữ cái lại chạy trên màn hình nhỏ. Tôi tưởng ông sẽ đánh vần tên ba. Hoặc chữ "giọng" lần nữa.

M. Ă. N. Dấu nặng.

– Mặn.

Rồi ông chìa ngón tay run run, chỉ vào vệt nước mắm loang trên mặt bàn, cái vệt má chưa kịp lau tới. Ông chỉ vào đó, rồi chỉ ra cổng, nơi ba vừa đi khuất. Rồi ông buông tay xuống, nhắm mắt lại, và tôi ngồi đó với một chữ mà tôi không biết nên hiểu là lời chửi hay lời gì khác.

Tối đó điện thoại tôi rung. Một tin nhắn của Lục.

"Chị Duối. Em vừa đọc lại toàn bộ điều khoản của chương trình Tiếng Nói Lại, đọc cả phần phụ lục mà xưa nay không ai đọc. Có một điều chị phải biết trước ngày ba chị ký. Mai em xuống. Em sẽ nói chậm, chị đừng nói giùm em."

— Hết chương 7 —