Ba chữ ông chưa từng nói

Chương 3: Ba chữ ông chưa từng nói

Nhật ký Chim Sáo, ngày thử thứ chín. Giọng: giọng người dùng, dựng từ hai mươi hai giây bản thu. Độ khớp: ba mươi mốt phần trăm. Đoán chữ: bật.

Bảy ngày sau buổi sáng trên gác, ba tôi vẫn chưa nói một chữ nào về cái máy nhắn tin.

Ba đi làm sớm hơn, về muộn hơn. Có tối ba về tới nhà lúc gần mười một giờ, áo bếp ám mùi mỡ hành, ăn vội chén cơm nguội rồi đi tắm, rồi đi ngủ. Má tôi nhìn ba, nhìn tôi, không hỏi gì. Má là người biết khi nào trong nhà có một cái thùng không nên mở nắp.

Còn ông nội thì tôi đã nói. Ngay trưa hôm đó, tôi bưng chén cháo cá xuống, ngồi cạnh ghế bố, nói hết: con tìm thấy cái máy trên thùng mười bốn, con chỉ chép lời chào của ông để dựng giọng, cái tin nhắn kia con để nguyên, ba con đã đứng ở đầu cầu thang. Ông nghe, mắt nhìn lên trần nhà. Cái màn nhỏ trên tay vịn hiện lên một câu: "Ba của con đã nghe thấy chưa?" Máy đoán đủ dấu, đủ chữ, đủ lễ phép. Nhưng tôi hiểu ý ông.

– Dạ. Ba nghe rồi.

Ông không bóp nhẫn. Ông quay mặt vô vách, nằm như vậy cho tới chiều.

Tôi dựng giọng trong bốn đêm. Hai mươi hai giây là quá ít. Câu chào của ông chỉ có hai mươi hai âm tiết, thiếu gần hết các vần khó, thiếu hẳn thanh ngã, thiếu cả cách ông lên giọng khi hỏi. Tôi phải mượn những phần thiếu từ một giọng nam cùng vùng trong kho giọng của công ty, rồi chỉnh từng chút cho nó khàn đi, chậm đi, rơi chữ xuống như ông. Có những đêm tôi ngồi tới ba giờ sáng, đeo tai nghe, nghe đi nghe lại một chữ "giùm" cho đến khi không còn biết nó có nghĩa gì. Tôi không dám dùng một mẩu nào trong tin nhắn của ba. Đó không phải giọng ông, mà cũng không phải của tôi.

Sáng thứ năm tôi gửi tệp giọng cho Lục. Chiều thứ sáu anh xuống, ướt nhẹp vì mưa, cái vali nhựa bọc trong áo mưa.

– Em nghe rồi. – Anh nói, liền một hơi. – Chị làm kỹ quá. Em làm bên này ba năm chưa thấy ai dựng được từ hai chục giây mà ra giọng người như vậy.

Anh nạp giọng vào máy, rồi cẩn thận gỡ cái loa ở cổ ông ra, lau sạch, dán lại. Ông nội ngồi im cho anh làm. Cả nhà đứng quanh: má, tôi, thằng Kèo nhà bên cũng lấp ló ở cửa. Ba tôi đi làm chưa về.

– Bác nói thử đi bác. Nói gì cũng được.

Ông nội nhìn ra sân. Ngoài đó mưa đang rơi trên mấy cái lu sành úp ngược, trên cái sân phơi trống, trên hàng rào dâm bụt. Cằm ông giật nhẹ. Màn hình hiện lên: "Trời mưa rồi."

Ông bóp nhẫn hai cái.

– Trời mưa rồi.

Giọng ông. Khàn, chậm, mỗi chữ rơi xuống một cái, đúng như cái giọng trong máy nhắn tin ba chục năm trước, chỉ già hơn một chút vì tôi cố ý làm cho nó già đi. Thằng Kèo ngoài cửa la lên: "Trời ơi ông nói kìa!" Má tôi lấy vạt áo chặm mắt.

Còn ông thì đưa tay trái lên, chậm rãi, sờ cái miếng loa dưới cằm, như người ta sờ một vết sẹo mới lành để coi nó có còn đau không. Ông sờ một lúc lâu. Rồi ông nhìn tôi. Tôi không đọc được ánh mắt ông lúc đó. Không phải vui. Cũng không phải buồn. Giống như người đi biển lâu ngày về, đứng trên cầu tàu, nhìn lại cái nhà của mình mà chưa dám bước vô.

Lục ở lại hai ngày để tập cho ông. Mỗi buổi sáng anh cho ông nhìn hình rồi cố gọi tên: cái nồi, con cá, cái nón, cái thùng. Buổi chiều thì nói chuyện tự do. Máy ghi lại từng chữ ông cố nói, đánh giá độ tin của từng chữ, và tôi được giao một việc: sau mỗi câu, hỏi lại ông xem máy giải có đúng ý không, rồi bấm xác nhận trên điện thoại. Từ những lần xác nhận đó, máy tính ra con số độ khớp. Ngày thứ chín, con số là ba mươi mốt phần trăm.

– Ba mốt là tốt. – Lục nói. – Tuần thứ hai mà ba mốt là tốt. Có đoán chữ thì bác nói câu dài được rồi. Ngày sáu mươi phải lên sáu chục phần trăm thì chương trình mới cho nhà mình giữ máy. Mình còn năm mươi mốt ngày.

Có một chuyện nhỏ xảy ra ở buổi tập ngày thứ tám mà mãi về sau tôi mới hiểu.

Buổi chiều hôm đó, đang tập gọi tên đồ vật thì có tiếng ghế đẩu kéo lạch cạch bên kia bờ tường. Rồi cái đầu tóc búi củ hành của bà Tám ló lên, ngay cạnh cây dâm bụt.

– Ông Khẩm! – Bà gọi to, như gọi đò. – Nghe nói ông nói được rồi hả? Nói cái coi!

Ông nội quay phắt sang. Cằm ông giật mạnh, mạnh hơn mọi lần tập. Môi ông mím lại, bật ra, mím lại. Cái màn nhỏ hiện lên ngay: "Chào bà, bà có khoẻ không?"

Ông nhìn câu đó, rồi đập tay xuống tay vịn một cái rầm. Không bóp nhẫn. Màn hình xoá, rồi hiện ra câu mới: "Cảm ơn bà đã hỏi thăm." Ông lại đập tay. Câu thứ ba: "Mời bà vào nhà chơi." Ông giật luôn cái nhẫn ra khỏi ngón tay, ném xuống chiếu.

Bà Tám đứng trên bờ tường cười ngặt nghẽo, cười tới mức phải vịn vô cành dâm bụt.

– Trời đất ơi. Cái máy này lễ phép hơn ổng gấp trăm lần. Ông Khẩm, ông để nó nói thay ông luôn đi, cả làng đỡ khổ.

Rồi bà leo xuống. Lục lúng túng nhặt cái nhẫn lên, lau, đeo lại cho ông. Anh nói chắc tín hiệu bị nhiễu vì bác kích động. Tôi cũng nghĩ vậy. Tôi không để ý rằng cả ba lần, máy đều phải điền gần hết các chữ, và chữ nào nó vứt đi thì không ai biết.

Chiều ngày thứ chín, ba tôi về sớm.

Ba về lúc bốn giờ, mang theo một túi ni lông đựng mấy con cá bớp tươi, nói là chủ quán cho. Ba đặt túi cá lên bàn, rửa tay, rồi kéo cái ghế đẩu ngồi xuống đối diện ông nội. Đó là lần đầu tiên trong một tuần ba nhìn thẳng vào ông.

– Ba nói được rồi hả ba?

Ông nhìn ba. Cằm giật. Màn hình: "Ừ, ba nói được rồi."

Bóp nhẫn.

– Ừ, ba nói được rồi.

Ba tôi ngồi thẳng lưng lên, như người nghe tiếng ai gọi mình ngoài đường. Tôi biết ba đang nghe gì. Ba đang nghe cái giọng trong máy nhắn tin. Ba mươi năm ba chưa nghe lại nó, và bây giờ nó nói chuyện với ba.

Lục kéo tôi ra sau hè, nói nhỏ là nên để hai cha con nói chuyện. Nhưng tôi đứng ngay sau cửa bếp, chỗ có cái khe ván, nhìn vô được.

Ba im một lúc lâu. Rồi ba nói, giọng nhỏ, như đọc một câu đã tập trước:

– Ba. Chuyện miếng đất. Ông Hưng đang chờ nhà mình trả lời. Con muốn hỏi ba, ba tính sao. Ba muốn giữ hay bán, ba nói con nghe. Ba nói sao con làm vậy.

Ông nội nhìn ba rất lâu. Tôi thấy hai tay ông siết vào tay vịn ghế. Cằm ông giật mạnh, rồi giật nữa, cái gân bên thái dương căng lên. Môi ông mấp máy hai lần, như có hai chữ chứ không phải một. Lâu lắm. Lâu tới mức ba tôi cúi xuống nhìn cái màn hình, rồi lại ngẩng lên nhìn ông.

Trên màn hiện ra một câu. Từ chỗ tôi đứng không đọc được. Ông nội nhìn câu đó. Mắt ông nheo lại, như người già nhìn chữ nhỏ trên bao thuốc. Tôi thấy rõ ông không đọc kịp. Ông mệt. Cả buổi chiều ông đã tập gọi tên ba chục món đồ. Ông thở dốc, ngón tay trái run run trên cái nhẫn.

Ông bóp hai cái.

– Con cứ bán đi. Ba thương con.

Giọng ông, khàn, chậm, mỗi chữ rơi xuống như hạt muối.

Ba tôi ngồi chết sững trên cái ghế đẩu. Rồi vai ba run lên. Rồi ba cúi gập người, hai tay ôm mặt, tiếng khóc của một người đàn ông bốn mươi chín tuổi bật ra ngắt quãng, như tiếng máy ghe nổ không đều. Má tôi đang lặt rau ở góc bếp, buông bó rau xuống, đi tới đặt tay lên lưng ba.

Ông nội ngồi nhìn ba khóc. Mặt ông không động đậy. Hai tay ông vẫn bấu chặt tay vịn.

Tôi đứng sau khe cửa, và trong đầu tôi có một cái chuông nhỏ rung lên, kiểu cái chuông tôi vẫn nghe mỗi khi chỉnh giọng máy mà gặp một chữ đặt sai chỗ. Ông nội tôi chưa bao giờ nói chữ "thương". Không phải với ba, không phải với tôi, không phải với bà nội hồi bà còn sống. Cả làng Gò Mù U này không ai từng nghe ông Khẩm nói chữ đó. Ông thương bằng cách gắp miếng cá đã lóc xương, bằng cách đậy nắp thùng khi trời mưa, bằng cách quát "Xuống!" khi tôi leo lên thùng mười bốn. Không bằng chữ.

Tối đó, khi cả nhà đã ngủ, tôi mượn cái máy tính bảng của Lục, mở nhật ký phiên tập. Lục ngồi bên cạnh, ngáp, nhưng không cản. Anh chỉ tôi cách mở bảng chi tiết: mỗi câu được tách ra từng chữ, chữ nào ông tự tạo ra thì có màu đen kèm độ tin, chữ nào máy tự điền thì in màu xám.

Tôi kéo tới câu lúc bốn giờ bốn mươi mốt phút chiều.

"Con" màu xám. "Cứ" màu xám. "Bán" màu đen, độ tin bảy mươi mốt phần trăm. "Đi" màu xám. "Ba" màu xám. "Thương" màu xám. "Con" màu xám.

Bảy chữ, chỉ có một chữ là của ông.

Nhưng chưa hết. Ngay trước chữ "bán", có một ô trống nhỏ, gạch chéo, kèm dòng chú thích: tín hiệu chữ yếu, độ tin mười tám phần trăm, dưới ngưỡng, đã loại bỏ. Tức là ông đã cố nói một chữ khác trước chữ "bán". Một chữ mà máy không bắt được, nên máy vứt đi, rồi lấp vào chỗ trống bằng những chữ nó cho là hợp lý nhất, lễ độ nhất, dễ nghe nhất.

Tôi nhìn cái ô gạch chéo đó rất lâu, trong khi ngoài sân mưa lại bắt đầu rơi lộp độp trên mấy cái nắp thùng.

– Anh Lục. – Tôi nói, không quay lại. – Cái chữ mười tám phần trăm này, máy có đoán nó là chữ gì không?

Lục ngừng ngáp. Anh nhìn màn hình. Anh mở miệng định nói, rồi lại ngậm lại. Lần đầu tiên từ hôm anh xuống, tôi thấy anh không tuôn chữ ra được một mạch.

— Hết chương 3 —