Cái tên ở cổ tay trái

Chương 1: Cái tên ở cổ tay trái

– Bố ơi, bố có nhớ con tên gì không?

Thằng bé hỏi to đến mức cả dãy phụ huynh đang xếp hàng trước cửa lớp sáu A ba quay lại nhìn. Nó mười hai tuổi, gầy như que củi, cặp kính gọng nhựa xanh trễ xuống tận sống mũi. Nó hỏi xong thì khoanh tay đứng chờ, mắt lóe lên cái vẻ của đứa trẻ vừa đặt một cái bẫy.

Tôi không nhìn xuống cổ tay. Diễn viên mà nhìn xuống cổ tay giữa cảnh là hỏng. Tôi chỉ đưa tay lên xoa đầu nó. Trong lúc bàn tay đi qua trước mặt, tôi liếc thấy dòng chữ bút bi xanh nhỏ xíu ở mặt trong cổ tay trái: "Bố Cốm – Phùng Văn Hải – lái xe đường dài".

– Tên ở nhà thì là Cốm, vì hồi đẻ ra bé như hạt cốm. – Tôi nói, giọng hơi khàn, cái khàn của người hút thuốc lào nhiều năm mà tôi đã tập từ tối hôm qua. – Tên đi học thì Phùng Gia Khánh. Còn tên lúc bố bực thì là "thằng kia". Hỏi gì nữa không?

Mấy bà mẹ đứng gần cười rúc rích. Thằng Cốm đỏ mặt, đẩy gọng kính lên, rồi lí nhí: "Đúng rồi." Nó thua ván đầu.

Tôi tên là Hứa Quang Biền, năm nay sáu mươi mốt tuổi. Ba mươi năm trước tôi đóng Lý Thông trên sân khấu đoàn kịch tỉnh, được người xem ném vỏ bưởi lên tận chân đèn. Bây giờ tôi đóng bố của những đứa trẻ có bố đi vắng. Tôi đóng chồng của những người đàn bà cần một ông chồng ngồi cạnh trong buổi họp tổ dân phố, anh trai của những cô gái cần người đứng ra nói chuyện với chủ nhà trọ. Ba triệu rưỡi một buổi, tôi cầm hai triệu rưỡi, phần còn lại là của cô Lụa, người nhận việc.

Cô giáo chủ nhiệm lớp sáu A ba là một cô gái trẻ, tóc buộc đuôi ngựa, nói nhanh như đọc chính tả. Cô gọi tôi lên bàn đầu, lật sổ điểm, rồi nói một mạch: thằng Cốm đánh nhau ba lần trong tháng, lần gần nhất làm rách áo một bạn, lại còn ném cặp của bạn ấy xuống bồn hoa. Cô nói xong thì nhìn tôi, chờ.

Tôi đã đọc kỹ tin nhắn mẹ thằng Cốm gửi cho Lụa. Chị ấy làm ca đêm ở một xưởng in, bố thằng bé lái xe container tuyến Bắc Nam, ba tuần mới về một lần, và từ đầu năm học tới giờ chưa ai đi họp cho nó. Chị chỉ dặn một câu: "Anh đừng mắng nó trước mặt cô. Nó ghét bị mắng trước mặt người ta."

– Thưa cô, bạn kia bị rách áo ở chỗ nào? – Tôi hỏi.

Cô giáo hơi ngớ ra.

– Ở vai ạ. Vai bên phải.

– Còn cái cặp ném xuống bồn hoa, có phải cái cặp có móc khoá hình con ô tô tải không ạ?

Cô giáo nhìn tôi lâu hơn một chút. Rồi cô gật.

Tôi quay xuống. Thằng Cốm ngồi ở bàn cuối, cúi gằm, nhưng tai nó vểnh lên như tai thỏ. Hôm qua, lúc tôi đến nhà "làm quen vai", nó không nói câu nào, chỉ ngồi lắp một cái mô hình xe container bằng bìa cứng, loại xe bố nó lái. Trên đường về, tôi đi qua cổng trường đúng giờ tan học, và nghe hai thằng bé lớn hơn đứng trêu nhau bên bồn hoa: "Bố mày lái xe tải chứ gì, xe tải chở lợn à?". Rồi cười. Một thằng lắc lắc cái móc khoá con ô tô tải trên cặp.

– Thưa cô, tôi xin lỗi bạn và gia đình bạn về cái áo. Tối nay tôi sẽ mang áo mới qua tận nhà. – Tôi nói. – Nhưng tôi cũng xin cô một việc: cô hỏi giúp tôi xem cái móc khoá ô tô tải ấy là của ai. Vì tôi đoán nó không phải của bạn kia đâu.

Cô giáo nhìn tôi. Tôi nhìn cô. Ở dưới bàn cuối, thằng Cốm ngẩng phắt lên.

Hai mươi phút sau, cô giáo gọi tôi ra hành lang. Cái móc khoá là của thằng Cốm, bố nó mua ở một trạm dừng chân trong Quảng Trị, thằng kia giật lấy từ tuần trước. Cô xin lỗi vì chưa hỏi kỹ. Tôi cũng xin lỗi, vì đánh nhau vẫn là sai. Hai bên cúi chào nhau như hai ông tướng vừa ký hoà ước.

Thằng Cốm đi theo tôi ra tận cổng trường. Đến chỗ gốc bàng, nó dừng lại.

– Chú. – Nó gọi, không gọi bố nữa, vì hết giờ diễn rồi. – Bố thật của cháu không nói thế đâu. Bố cháu chỉ bảo đánh nhau thì phải thắng.

– Thế cháu có thắng không?

– Có.

– Thì bố cháu nói đúng một nửa. – Tôi cười. – Nửa kia là: thắng xong thì phải có người đứng ra nói lý do. Tuần sau bố cháu về, cháu kể với bố cái nửa kia.

Nó gật đầu, rồi chạy vụt đi. Được mấy bước, nó quay lại, móc trong túi quần ra một viên kẹo dừa bọc giấy bóng, chìa cho tôi, mặt nghiêm như đưa tiền công. Tôi nhận.

Về đến phòng trọ trong ngõ Văn Chương, việc đầu tiên tôi làm là rửa cổ tay.

Vòi nước đặt ở chiếu nghỉ cầu thang sắt, dùng chung với hai phòng sinh viên. Tôi bôi xà phòng bánh lên mặt trong cổ tay trái, chà bằng ngón cái, cho tới khi chữ "Phùng Văn Hải" nhoè thành một vệt xanh rồi trôi xuống lỗ thoát nước.

Thói quen ấy tôi giữ từ năm hai mươi tuổi. Hồi đó tôi mới vào đoàn, được giao một vai lính hầu có đúng hai câu thoại, mà đêm diễn đầu tiên đứng trên sân khấu tôi quên mất mình tên gì trong vở. Ông đạo diễn Quách Tiến, người gầy và nóng tính nhất đoàn, kéo tôi vào cánh gà, lấy bút bi viết tên vai lên cổ tay tôi, ngay chỗ mạch đập. Ông bảo: "Tên vai phải nằm ở chỗ máu chảy qua. Diễn xong thì rửa đi, không thì mày lẫn mày với nó." Bốn mươi năm, tôi viết và rửa không biết bao nhiêu cái tên. Lý Thông, Thạch Sanh, một ông chánh tổng, một anh bộ đội, một lão địa chủ. Bây giờ thì Phùng Văn Hải, bố của thằng Cốm.

Tôi vừa lau tay vào quần thì điện thoại rung. Lụa gọi.

– Chú Biền ơi, chú đang ở đâu đấy? – Giọng con bé nói như đang chạy. Lụa lúc nào cũng nói như đang chạy.

– Ở nhà. Vừa làm bố xong một đứa lớp sáu.

– Ổn không chú?

– Nó cho chú một viên kẹo dừa.

– Thế là ổn. – Lụa nói. – Chú qua chỗ cháu ngay được không? Có việc to. Việc to nhất từ hồi cháu mở cửa hàng tới giờ.

Văn phòng của Lụa nằm trên tầng hai một hiệu photo ở phố Khâm Thiên. Muốn lên phải đi qua hai cái máy photo chạy ầm ầm, mùi mực in nóng sực vào mũi, rồi leo một cái cầu thang gỗ hẹp tới mức hai người không đi tránh được nhau. Căn phòng chỉ đủ kê một cái bàn, hai cái ghế nhựa, một cái tủ hồ sơ sắt cũ và một chậu trầu bà Lụa tưới bằng nước rửa ấm trà. Trên tường dán một tờ bìa cứng viết tay bằng bút dạ đỏ, đó là luật của cửa hàng. Không ký giấy tờ thay khách, không cầm tiền mừng, không đến đồn công an thay khách, không đi khám bệnh thay khách, không nhận vai có trẻ con nếu mẹ chúng không biết.

Lụa ba mươi tư tuổi, quê Hưng Yên, trước làm lễ tân nhà hàng tiệc cưới, thấy người ta hay hỏi nhau tìm đâu ra người đứng làm đại diện nhà gái, thế là mở cửa hàng. Cô gọi nó là "Nhà có việc". Trên mạng người ta gọi bằng những cái tên khó nghe hơn.

Khi tôi lên, trong phòng đã có một cô gái ngồi chờ.

Cô ấy trạc gần ba mươi, mặc áo sơ mi trắng cổ đứng, tóc cắt ngang vai, ngồi rất thẳng lưng, hai bàn tay đặt trên đùi như học sinh ngồi chờ gọi lên bảng. Trên ngón trỏ tay phải có một vết mực tím nhỏ, loại mực bút bi người ta dùng ghi số lô trên hộp thuốc. Thấy tôi, cô đứng dậy chào, nói "Cháu chào chú" bằng giọng nhỏ, đều, không lên không xuống, cái giọng của người đã tập nói câu đó mấy lần trước gương.

– Đây là chị Nhàn. – Lụa giới thiệu. – Chị Nhàn, đây là chú Biền, người cháu kể với chị đấy. Chú ấy là diễn viên kịch thật, đóng bốn mươi năm rồi.

– Hai mươi ba năm trên sân khấu. – Tôi sửa. – Mười tám năm sau là đóng ngoài đời.

Cô gái không cười. Cô ngồi xuống, rút trong túi xách ra một tập giấy A4 gập đôi, đặt lên bàn, vuốt phẳng bằng cạnh bàn tay. Giấy in sẵn, có đánh số từng mục, như một bản hướng dẫn sử dụng thuốc.

– Cháu tên là Vi Thục Nhàn, hai mươi tám tuổi, làm dược sĩ ở một nhà thuốc trên đường Trần Duy Hưng. – Cô nói. – Cháu sắp lấy chồng. Nhà anh ấy muốn sang dạm ngõ vào Chủ nhật tuần sau. Cháu cần một người đóng bố cháu. Dạm ngõ, ăn hỏi, và đám cưới. Ba buổi.

Lụa nhìn tôi, mắt sáng lên như vớ được con cá to. Tôi biết con bé đang nợ ba tháng tiền thuê cái phòng này.

Tôi cầm tập giấy lên đọc. Mục một: họ tên bố, Vi Đình Tráng, sinh năm 1968. Mục hai: quê quán, một xã ven sông Thao, tỉnh Phú Thọ. Mục ba: nghề nghiệp, "làm xây dựng, tự do". Mục bốn: tính cách, "ít nói, không uống rượu". Mục năm: mẹ cháu mất năm 2012, cháu ở với bà ngoại từ năm mười tuổi, bà ngoại mất năm 2022. Mục sáu: họ hàng bên nội, "không còn ai liên lạc". Cứ thế, mười bốn mục, chữ in nghiêng, gọn gàng, không một lỗi chính tả.

Tôi đã đọc nhiều bản tóm tắt vai. Bản này sạch nhất, và lạnh nhất, tôi từng cầm.

– Ít nói, không uống rượu. – Tôi đọc to. – Cháu muốn chú đóng một ông bố ít nói và không uống rượu.

– Vâng.

– Nhà trai mời rượu thì sao?

– Chú cứ từ chối. Chú bảo chú bị dạ dày.

– Thế bố cháu có bị dạ dày không?

Nhàn khựng lại một nhịp, rất ngắn, ngắn đến mức nếu không phải dân diễn thì không ai bắt được.

– Không ạ. Bố cháu không uống rượu vì bố cháu không uống rượu.

Tôi đặt tập giấy xuống. Lụa đá nhẹ vào chân tôi dưới gầm bàn, ý bảo đừng hỏi lắm, nhận việc đi. Nhưng tôi có cái tật của người đóng kịch lâu năm: không nắm được nhân vật thì không lên sân khấu.

– Cháu có ảnh bố không?

Nhàn mở ví. Ngăn trong cùng, dưới mấy tấm thẻ, có một tấm ảnh cỡ bằng bao diêm, đã ngả vàng, góc dưới bị gập một nếp. Một người đàn ông chừng ba mươi tuổi, tóc húi cua, cười để lộ cái răng cửa sứt, đang bế một con bé chừng hai tuổi ngồi trên vai. Con bé túm tóc bố bằng cả hai tay. Phía sau là một đống gạch và một cái giàn giáo tre.

– Ảnh năm 2000. – Nhàn nói. – Lúc đó bố cháu đang xây nhà cho người ta ngoài chợ xã.

– Răng cửa sứt. – Tôi nói. – Nhà trai có biết bố cháu răng sứt không?

– Không ai biết gì cả. Nhà anh ấy chỉ biết là cháu mồ côi mẹ, ở với bà ngoại, bố đi làm ăn xa. Cháu nói với anh Toàn là bố cháu ở trong Nam, làm công trình, ít về. Bây giờ bố cháu ra Hà Nội làm, vừa kịp lo đám cưới cho cháu.

– Anh Toàn là chồng sắp cưới?

– Vâng. Lương Mạnh Toàn. Anh ấy làm kỹ sư cầu đường. Bố anh ấy là bộ đội về hưu, mẹ anh ấy có ba sạp vải ở chợ đầu mối. – Cô ngừng một chút. – Mẹ anh ấy hỏi kỹ lắm.

Lụa chen vào, giọng hớn hở:

– Chú yên tâm, nhà gái cháu lo hết. Dì cháu có căn hộ tập thể ở Kim Liên, có bàn thờ đàng hoàng. Họ hàng nhà gái cần mấy người có mấy người.

Tôi gật, nhưng mắt vẫn ở trên tấm ảnh. Người đàn ông răng sứt. Con bé túm tóc bố. Cái giàn giáo tre.

– Cháu Nhàn. – Tôi nói. – Chú hỏi câu này, cháu không trả lời cũng được. Nhưng chú cần biết để đóng cho đúng. Bố cháu mất năm nào?

Bàn tay Nhàn đặt trên mép bàn. Tôi thấy ngón trỏ có vết mực tím co lại, miết lên mặt gỗ một đường.

Dưới nhà, cái máy photo vẫn chạy ầm ầm. Có tiếng ai đó gọi to: "Anh ơi, đóng gáy lò xo cho em năm quyển." Lụa mở miệng định nói gì đó để lấp khoảng lặng, rồi lại thôi.

– Bố cháu không mất. – Nhàn nói.

Cô nhìn thẳng vào tôi lần đầu tiên từ lúc tôi bước vào phòng. Mắt cô khô.

– Bố cháu vẫn sống, chú ạ. Ở ngay Hà Nội này, cách đây chưa tới hai mươi cây số. – Cô cầm tấm ảnh lên, cất lại vào ngăn trong cùng của ví, gập ví lại. – Cháu không cần chú đóng giống bố cháu. Cháu cần chú đóng giỏi hơn bố cháu.

— Hết chương 1 —