Một mùa không khói

Chương 5: Một mùa không khói

Tết năm ấy, sân nhà tôi không phơi một bó hương nào.

Hai mươi ba tháng Chạp, ngày cả làng Thạch Hương bận nhất năm, ngày xe tải chở hương ra vào kín đê từ tờ mờ sáng, tôi ngồi ở hiên nhà nhìn cái sân trống. Gạch đỏ, rêu xanh mọc ở kẽ. Mấy cái nong cuộn tròn dựng sát tường, phủ một lớp bụi. Mẹ tôi đã ra viện từ tháng Mười, uống thuốc huyết áp đều đặn, mỗi sáng vẫn dậy lúc năm giờ, vẫn ra xưởng, vẫn ngồi vào cái ghế cũ. Nhưng mẹ không cán. Mẹ chỉ ngồi đó, uống hết ấm chè, rồi đứng dậy đi vào.

Hàng trả về chất đầy gian nhà ngang. Hơn ba nghìn bó hương mộc, không ai lấy. Tôi bán dần cho mấy nhà trong làng với giá bằng một phần ba, để họ bóc nhãn, dán nhãn nhà họ, bán đi. Mẹ tôi biết, không nói gì.

Trước Tết một tuần, mẹ gọi tôi vào buồng, đưa cho tôi cái can nhựa trắng.

– Mày mang sang trả bà Ngải, – mẹ nói. – Bảo bà ấy nhà này không làm loại ba nữa.

– Mẹ không đổ xuống ao à?

– Đổ xuống ao thì cá chết. – Mẹ nhìn cái can. – Nó là của bà ấy thì trả bà ấy.

Tôi xách cái can sang nhà bà Ngải. Bà đang ngồi đếm tiền trong gian khách, tiền xếp từng xấp trên bàn. Thấy cái can, bà ngừng tay một giây, rồi cười.

– Ơ, mẹ cháu không làm nữa à? Tiếc thế. Hàng loại ba của mẹ cháu đẹp nhất làng.

– Mẹ cháu bảo trả bà.

– Ừ, để đấy. – Bà chỉ vào góc nhà. – Thế còn cái khoản kia, mẹ cháu tính sao?

Đêm Giao thừa, mâm cỗ nhà tôi có ba người. Mẹ thắp lên bàn thờ bố ba nén hương mộc lấy từ đống hàng bị trả về. Khói lên thẳng, mỏng, mùi quế nhẹ. Mẹ đứng khấn rất lâu, lâu hơn mọi năm. Tôi nghe được một câu: "Ông ơi, tôi làm hỏng cái tên nhà mình rồi." Thằng Tùng đứng sau lưng mẹ, nắm chặt tay, không nói gì.

Cái khoản kia là hai trăm mười triệu. Ra Giêng, nhà tôi bán mảnh vườn chuối có cái lò cũ ngoài đầu xóm. Người mua là bà Ngải. Bà trả một trăm triệu, trừ thẳng vào nợ, nói là bà thương mẹ tôi nên mới mua, chứ đất ấy trũng, mùa mưa ngập, chẳng ai thèm. Hai tháng sau, tôi thấy người ta đổ đất nâng nền mảnh vườn ấy, dựng lên một cái kho mái tôn xanh. Kho hương của bà Ngải.

Rồi tháng Ba, nhà tôi bán cái lò sấy hương. Cái lò sấy bằng gas mà bố tôi vay tiền mua năm tôi mười lăm tuổi, để những ngày nồm, ngày mưa phùn, nhà tôi vẫn sấy được hương giao cho kịp mối. Một nhà ở làng bên mua lại, trả bốn mươi triệu. Tôi đứng nhìn người ta tháo cái lò ra khỏi chái nhà, khiêng lên xe công nông, chở đi. Chỗ cái lò đứng mười năm để lại một vệt sạch trên nền xi măng, hình chữ nhật, như vết một bức ảnh vừa gỡ khỏi tường.

Còn lại bảy mươi triệu nợ. Bà Ngải bảo cứ từ từ.

Thằng Tùng bỏ học thật. Sau Tết, nó sang làng bên làm thợ mộc cho chú Thạnh, sáng đi tối về, tay chai, vai rộng ra, ít nói hẳn. Mỗi tối nó đưa cho tôi tiền công, ba trăm, bốn trăm nghìn, đặt lên bàn rồi đi tắm. Tôi cất tiền vào hộp. Sách vở lớp mười hai của nó tôi không cho bán đồng nát. Tôi xếp vào một thùng các tông, dán băng dính, để trên nóc tủ.

– Chị giữ làm gì? – nó hỏi.

– Giữ để tháng Chín mày đi học lại.

– Em không đi học lại đâu.

– Thì chị cứ giữ.

Còn tôi thì làm hương.

Tôi làm mẻ thứ mười hai. Cái mẻ mà hôm ấy trong chái tôn, cái máy đo kêu tí tách, có người nói với tôi là khói ít hơn một nửa. Tôi không nhắc tên người ấy với ai. Tôi chỉ làm lại công thức ấy, từng bước, đúng tỉ lệ ghi trong quyển vở học trò mà tôi đã ghi suốt ba tuần trước khi mọi chuyện vỡ ra. Bột gỗ bồ đề, keo bời lời, bột quế, vỏ bưởi khô giã nhỏ, một ít trầm vụn. Tăm cụ Thìa vót. Chân nhuộm đỏ bằng phẩm thực phẩm như bà nội tôi vẫn dùng. Thân để mộc. Không tẩm.

Cụ Thìa vẫn vót tăm cho nhà tôi. Cả làng bảo cụ dại, nhà ấy giờ có bán được gì đâu mà vót. Cụ không nghe. Sáng nào cụ cũng ngồi ở hiên nhà cụ đầu xóm, cái chõng tre, con dao vót cán sừng, bó nứa chẻ sẵn để bên chân. Tôi sang lấy tăm thì cụ bắt ngồi xuống uống nước.

– Mày nhìn đây, – cụ nói, cầm một que tăm vừa vót đưa lên ngang mắt tôi. – Tăm máy nó chẻ, que dẹt, bốn cạnh vuông, đốt lên cháy lệch một bên. Tăm tao vót tay, que tròn. Mà mày sờ chỗ này.

Cụ đặt ngón tay tôi lên gần đầu que, chỗ sẽ cắm vào bát hương. Có một cái gờ nhỏ, chỉ bằng sợi tóc, chạy vòng quanh que.

– Chỗ dao tao dừng, – cụ nói. – Bảy mươi năm, tao dừng dao đúng chỗ ấy. Bà nội mày bảo tao bỏ cái gờ ấy đi cho trơn, tao không bỏ được. Tay tao nó quen rồi. Thế mà lái buôn nào sờ vào tăm nhà mày cũng biết là tăm con mụ Thìa.

Tôi mang bó tăm về, ngồi sờ từng que. Đúng là có cái gờ. Từ bé tới giờ, tôi cầm những que tăm này mỗi ngày mà chưa bao giờ để ý.

Tôi đặt tên cho nó là hương vỏ bưởi. Tôi in nhãn mới, vẫn giữ chữ "Hương bà Chuyên", vẫn giữ hình bông sen của bố, chỉ thêm một dòng nhỏ bên dưới: "Không phẩm, không tẩm." Mẹ tôi cầm cái nhãn, đọc dòng chữ nhỏ ấy, rồi đặt xuống.

– Mày còn dám in cái tên ấy à?

– Tên ấy là tên mẹ, – tôi nói. – Con không bỏ.

Mẹ không nói gì. Nhưng tối hôm ấy, lần đầu tiên sau bốn tháng, mẹ ngồi vào bàn cán, cán với tôi một mẻ. Mẹ cán chậm, tay run hơn trước. Mẹ không nói gì suốt hai tiếng. Lúc xong, mẹ cầm sợi chỉ đỏ, thắt nút hoa cau cho bó đầu tiên. Cái nụ tròn, chắc, đều, đẹp như mọi lần.

Hương vỏ bưởi bán không chạy. Tôi biết trước. Mấy cửa hàng đồ lễ trong vùng nghe tên "bà Chuyên" là lắc đầu. Tôi chụp ảnh, đăng bán trên mạng, viết rõ thành phần, viết rõ chuyện mẫu số mười chín, viết rằng nhà tôi chưa bao giờ làm hương thân hồng. Có người tin, đặt năm bó, mười bó. Có người vào chửi. Có người hỏi vậy sao ti vi chiếu nhãn nhà chị. Tôi trả lời từng người. Ba tháng, tôi bán được hai trăm mười bó. Bằng một ngày hồi trước.

Tháng Giêng, có một đơn hàng lạ.

Mười bó hương vỏ bưởi. Gửi về một địa chỉ ở một xóm biển tỉnh Hà Tĩnh. Người nhận tên Phan Thị Nhỏ. Tiền chuyển khoản trước, đúng hai trăm năm mươi nghìn, kèm phí gửi. Nội dung chuyển khoản chỉ ghi: "mười bó hương vỏ bưởi".

Tôi nhìn cái địa chỉ rất lâu. Tôi không biết bà Phan Thị Nhỏ là ai. Tôi biết anh Diện người Hà Tĩnh, làng biển, mạ anh phơi cá. Tôi không biết tên mạ anh.

Tôi chuyển trả lại hai trăm năm mươi nghìn. Nội dung tôi ghi: "Hết hàng."

Tháng sau, đơn hàng ấy lại tới. Mười bó hương vỏ bưởi. Cùng địa chỉ. Cùng người nhận. Tiền chuyển trước.

Tôi lại chuyển trả. "Hết hàng."

Tháng Ba, tháng Tư, tháng Năm. Mười bó. Hết hàng. Mười bó. Hết hàng. Mười bó. Hết hàng. Tôi không biết vì sao tôi không chặn số tài khoản ấy. Tôi cũng không biết vì sao tháng nào tôi cũng chờ.

Tháng Năm, một trong hai cô sinh viên của nhóm thầy Tâm nhắn tin cho tôi. Cô tên Thu, người từng hỏi tôi tăm có phải vót tay không. Cô viết dài, viết kiểu người viết đi viết lại nhiều lần mới gửi.

"Chị Cốm ơi, em không biết có nên nhắn cho chị không. Anh Diện nghỉ ở nhóm rồi chị ạ. Sau vụ đó, trường có họp xét, anh ấy tự nhận hết lỗi, nói thầy không biết gì, chị bên quỹ không biết gì. Thầy Tâm xin cho anh ấy ở lại nhưng anh ấy không ở. Anh ấy về quê từ tháng Giêng. Anh ấy dặn em đừng nói với chị. Nhưng em thấy chị nên biết. Em xin lỗi chị vì đã không làm được gì."

Tôi đọc tin nhắn ấy ở bàn cán hương, tay còn dính bột. Tôi đọc tới lần thứ ba thì úp điện thoại xuống bàn.

Tôi không trả lời cô Thu. Tôi không gọi cho anh. Tôi lau tay, cán tiếp mẻ hương đang dở, rồi xòe ra sân phơi. Nắng tháng Năm lên nhanh. Một mình cái sân nhà tôi đỏ lên giữa những cái sân còn trống của làng.

Tháng Sáu, mười bó hương vỏ bưởi lại được đặt. Lần này tôi không chuyển trả ngay. Tôi để tiền nằm trong tài khoản ba ngày. Ngày thứ tư, tôi chuyển trả. "Hết hàng." Tôi ngồi nhìn màn hình điện thoại sau khi bấm gửi, tự hỏi mình đang trừng phạt ai.

Cuối tháng Sáu, chị Lượm gọi cho tôi từ Sài Gòn.

Chị Lượm là con bác ruột tôi, lấy chồng vào Nam mười năm, có một sạp bán đồ lễ nhỏ ở một chợ trong Chợ Lớn. Chị gọi video, giọng đã lơ lớ miền Nam, gương mặt nhễ nhại mồ hôi giữa trưa.

– Cốm ơi, em coi cái này nè.

Chị xoay điện thoại. Màn hình rung rung, lia qua những dãy sạp chất đầy đồ vàng mã, nến, hương, rồi dừng lại trước một kệ hàng ở một sạp bán sỉ lớn. Trên kệ, xếp ngay hàng thẳng lối, là hàng chục bó hương bọc túi nilon trong. Nhãn giấy đỏ in chữ vàng. Hình bông sen nhỏ ở góc.

"Hương bà Chuyên, làng Thạch Hương."

– Chị đi ngang thấy, – chị Lượm nói. – Chị nhớ em nói nhà mình tám tháng nay không gửi một bó nào vô Nam. Vậy cái này ở đâu ra?

— Hết chương 5 —