Mùa hương đổ

Chương 4: Mùa hương đổ

Đêm hôm ấy, điện thoại của mẹ tôi đổ chuông bốn mươi mốt lần. Tôi đếm. Tôi ngồi cạnh mẹ ở hiên nhà, nhìn cái màn hình nhỏ sáng lên rồi tắt, sáng lên rồi tắt, và mẹ không bắt máy lần nào.

Mười một giờ đêm, mẹ đưa điện thoại cho tôi.

– Mày nghe đi. Mẹ không nghe được.

Tôi nghe. Lái buôn ở Thanh Hóa hủy hai trăm bó. Lái buôn ở Nam Định hủy năm trăm bó, nói giọng rất lịch sự, bảo chị thông cảm, bây giờ khách người ta xem ti vi rồi, em đặt hàng nhà chị về em cũng không bán được. Một ông lái buôn ở Hải Phòng thì không lịch sự, chửi một tràng dài rồi cúp máy trước khi tôi kịp nói câu nào. Một số lạ gọi chỉ để hỏi có phải nhà làm hương độc không, rồi cười.

Sáng hôm sau, ba xe tải nhỏ đậu ở đầu ngõ. Ba ông lái buôn quen, người lấy hàng nhà tôi mười năm, người hai mươi năm, khiêng xuống những thùng hương nhà tôi giao từ tuần trước. Họ xếp ở sân, xếp chồng lên những nong hương đang phơi. Một ông xếp chưa xong thì quăng luôn cả thùng xuống đất, bó hương văng ra, chân đỏ gãy lả tả.

– Ông làm gì thế! – thằng Tùng hét lên.

– Hàng độc thì tao trả, – ông ấy nói. – Mày bảo tao giữ lại đốt cho cả nhà tao à?

Mẹ tôi đứng ở bậc thềm, không nói một câu. Mẹ nhìn cái thùng hương vỡ dưới đất, nhìn ông lái buôn, nhìn cả xóm đang đứng kín đầu ngõ.

Người trong làng kéo tới mỗi lúc một đông. Không phải tới để giúp. Họ tới để hỏi. Cô Hằng hàng xóm hôm qua còn chạy sang không kịp đi dép, hôm nay đứng ở cổng, khoanh tay.

– Chị Chuyên, sáng nay mối của em ở Bắc Ninh cũng gọi hủy, – cô ấy nói. – Họ bảo hương Thạch Hương giờ ai dám mua. Không phải hàng nhà em. Hàng cả làng.

– Nhà bà làm cả làng mang tiếng, – một ông ở xóm trên nói to. – Hai mươi năm làng này làm hương sạch, giờ lên ti vi là làng hương độc. Con cháu đi học người ta chỉ mặt.

– Hương nhà tôi không có phẩm, – mẹ tôi nói. Giọng mẹ khàn đặc.

– Ti vi nó chiếu nhãn nhà bà chứ có chiếu nhãn nhà tôi đâu!

Tôi bước lên đứng chắn trước mẹ. Tôi định nói. Tôi định kể cái bó hương thân hồng, cái túi nilon trong, cái câu thầy Tâm bảo chưa chắc đã là hàng nhà cô. Nhưng tôi không có gì trong tay. Không có bó hương. Không có tờ giấy nào. Chỉ có lời thầy giáo nói qua điện thoại, và cái can nhựa trắng vẫn còn nằm trong kho sau lưng tôi.

Tôi im.

Lúc đó bà Ngải tới. Bà đi xe máy, đội mũ bảo hiểm, cổ vẫn sợi dây chuyền to bằng chiếc đũa. Bà rẽ đám đông bước vào sân, nắm tay mẹ tôi, mắt rưng rưng.

– Khổ thân em, – bà nói to, cho cả sân nghe. – Chị lấy hàng nhà em bao nhiêu năm, chị có biết đâu. Hôm qua mối của chị trong Nam cũng trả về ba trăm thùng. Chị cũng chết đây này.

Cả sân xì xào. Có người gật gù thương bà Ngải. Bà buôn cả chục nhà mà cũng bị vạ lây.

Rồi bà kéo mẹ tôi vào trong nhà, nói nhỏ. Tôi đi theo. Tôi đứng ở cửa buồng, nghe được hết.

– Em ạ, chị nói thật, chị cũng đang kẹt, – bà Ngải nói. – Hàng trả về, tiền chị ứng cho chục nhà, giờ chị không thu được. Cái khoản của em, hai trăm tám mươi triệu, trừ hàng loại ba với tiền lãi mấy năm nay, còn hai trăm mười. Em xoay cho chị trước Tết. Chị không ép, nhưng chị cũng không còn cách nào.

Mẹ tôi nhìn bà Ngải. Tôi thấy môi mẹ mấp máy. Rồi mẹ đưa tay lên ôm ngực, người lả đi, đổ nghiêng vào thành giường.

Bệnh viện bảo mẹ tôi bị tăng huyết áp, may mà đưa vào kịp, phải nằm theo dõi ít nhất một tuần. Mẹ nằm ở giường số bảy phòng nội, cạnh một bà cụ cũng tăng huyết áp, cũng thở khò khè. Tôi ngồi trên cái ghế nhựa đỏ cạnh giường, nghe tiếng máy đo nhịp tim kêu đều đều.

Mười giờ sáng, cô chủ nhiệm của thằng Tùng gọi. Tùng đánh nhau trong giờ ra chơi. Một đứa cùng lớp mở clip bản tin trên điện thoại, gí vào mặt nó, gọi nó là thằng con nhà hương độc. Tùng đấm vỡ môi đứa kia. Nhà trường mời phụ huynh lên. Tôi bảo cô là mẹ cháu đang nằm viện, chiều cháu lên.

Mười một giờ, tôi ra hành lang bệnh viện, gọi cho anh Diện.

Anh bắt máy ngay. Giọng anh nghe như người cả đêm không ngủ.

– Em...

– Anh bảo bản công bố làm mờ hết, – tôi nói. – Anh bảo bản đầy đủ chỉ lưu nội bộ. Anh bảo xong rồi.

– Anh biết. Anh đang tìm xem...

– Ảnh ấy anh chụp. Đúng không?

Anh im một giây.

– Đúng. Ảnh anh chụp.

– Ai gửi cho ti vi?

– Anh đang hỏi. Em cho anh...

– Ai gửi?

Anh im lâu hơn. Rồi anh nói, từng chữ một, như người tự đọc bản án cho mình:

– Ba tuần trước, chị bên quỹ tài trợ cần gấp phần phụ lục để kịp họp xét duyệt. Thầy dặn bản đầy đủ phải gửi qua đường chính thức, kèm thư ghi rõ là tài liệu nội bộ, không được chuyển ra ngoài. Thư ấy thầy chưa ký. Anh nghĩ đằng nào quỹ cũng nhận bản đầy đủ, không sao. Anh gửi riêng cho chị ấy, không kèm thư. Anh không hỏi thầy. Tối qua anh gọi cho chị ấy, chị ấy nhận là có chuyển bản phụ lục cho một người quen làm báo để nhờ xem giúp cách viết tóm tắt. Rồi người đó...

Anh không nói hết câu.

– Anh gửi, – tôi nói.

– Anh gửi.

– Anh biết bản đó có nhãn nhà em.

– Anh biết. – Giọng anh vỡ ra. – Anh biết. Anh sai. Lỗi là của anh. Anh đang viết thư cho đài, xin cải chính, xin gỡ ảnh. Thầy Tâm cũng viết. Anh sẽ...

Tôi cúp máy. Tôi đứng ở hành lang bệnh viện, nhìn ra cái sân có một cây bàng trụi lá, nghe tiếng loa gọi tên bệnh nhân vào phòng khám, và tôi không khóc được.

Chiều hôm ấy tôi lên trường của thằng Tùng, xin lỗi cô chủ nhiệm, xin lỗi bố mẹ đứa bạn bị đấm vỡ môi. Thằng Tùng đứng sau lưng tôi, mặt cúi gằm. Ra tới cổng trường, nó nói nhỏ:

– Em không đi học nữa đâu chị.

– Mày nói cái gì?

– Em đi làm. Nhà mình nợ. Em đi làm mộc với chú Thạnh bên làng kia, chú bảo nhận.

Tôi tát nó. Lần đầu tiên trong đời tôi tát em tôi. Nó không né. Nó chỉ đứng đó nhìn tôi, mắt đỏ hoe, rồi quay đi.

Tôi chạy xe từ trường về bệnh viện bằng đường đê. Từ trên đê nhìn xuống, làng Thạch Hương đầu tháng Mười, cái tháng mà năm nào sân nhà nào cũng đỏ rực tới tận chân trời, hôm nay loang lổ như một tấm chiếu bị mối ăn. Nhiều sân trống trơn. Có nhà đang cuốn nong cất vào. Có nhà vẫn phơi, nhưng chỉ phơi nửa sân, như người ta phơi cho có. Ông trưởng thôn đứng ở đầu cống, thấy tôi đi ngang thì quay mặt đi.

Tôi dừng xe trên đê một lúc. Gió sông thổi lên lạnh. Đây là con đê tôi đi với anh Diện ba tuần trước, tay trong tay, nắm cỏ gà rơi dưới chân.

Tối hôm ấy, bảy giờ, anh Diện tới bệnh viện.

Hành lang phòng nội lúc ấy đông người. Hai bác họ bên nội tôi tới thăm. Cô Hằng hàng xóm mang cháo sang, mặt vẫn còn lạnh nhưng vẫn mang cháo. Bà Ngải cũng có mặt, ngồi ở mép giường mẹ tôi, cầm tay mẹ, xoa xoa.

Anh đứng ở cửa phòng, tay xách một túi cam, áo sơ mi trắng hôm về đo hương lần đầu, cái vệt phẩm đỏ ở vạt áo vẫn còn, giặt không ra.

Mọi người quay lại nhìn anh.

– Ai đấy? – bác cả tôi hỏi.

– Cái nhóm về đo hương, – cô Hằng nói. – Cậu này đây. Hôm ấy cậu ta đo ở xưởng nhà chị Chuyên.

Cả phòng im phắc. Bà Ngải đứng dậy.

– Cậu là người chụp ảnh à?

Anh không trả lời bà Ngải. Anh nhìn tôi.

– Em, – anh nói. – Anh xin được nói với bác mấy câu.

– Anh đi đi.

– Anh chỉ xin...

– Anh đi đi, – tôi nói. Tôi đứng dậy, đi tới chỗ anh, đứng sát anh, nhỏ giọng mà mỗi chữ như một hạt sỏi. – Anh quỳ xuống sân nhà em lau từng nén hương. Anh bảo số liệu của em là của em. Anh bảo em phải biết em đang hít cái gì. Em tin anh. Em mở cửa xưởng cho anh đo khi cả làng không cho. Giờ cả làng này không ai mua hương nhà em nữa, em trai em đòi bỏ học, mẹ em nằm đây. Anh đi đi. Đừng bao giờ về làng này nữa.

Anh đứng im. Mặt anh trắng bệch như tờ giấy lọc.

Từ trên giường bệnh, mẹ tôi gượng ngồi dậy. Bà Ngải đỡ lưng mẹ.

– Thằng kia, – mẹ tôi nói, giọng yếu mà rõ. – Mày mà bước vào nhà tao lần nữa thì tao chết cho mày xem.

Anh cúi đầu. Anh đặt túi cam xuống sàn, ngay ngưỡng cửa phòng bệnh, không bước vào. Rồi anh cúi chào mẹ tôi, cúi rất thấp, rất lâu, cái kiểu cúi vụng về như hôm anh chào tôi ở bậc thềm sau khi đền ba nén hương gãy.

Rồi anh đi.

Bà Ngải nhặt túi cam lên, đặt lên bàn, nói to:

– Cậu ta biết điều thế là còn được.

Gần nửa đêm, khi mọi người đã về hết, bà cụ giường bên đã ngủ, tôi ngồi gục bên mép giường mẹ, nửa thức nửa ngủ. Tôi cảm thấy một bàn tay chạm vào tóc mình.

Mẹ tôi chưa ngủ. Mẹ nhìn lên trần nhà, nói rất nhỏ, như nói với bố tôi.

– Hương nhà mình không có cái màu ấy. Thân hồng. Mẹ làm hương bốn mươi năm, mẹ chưa từng làm cái thứ thân hồng ấy. Mẹ thề.

Tôi không trả lời. Tôi nắm lấy bàn tay mẹ, bàn tay chai sạn vì bột hương, vì nước keo bời lời, vì bốn mươi năm xòe những bó hương đỏ dưới nắng.

Tôi muốn tin mẹ. Nhưng trong kho nhà tôi vẫn còn một cái can nhựa trắng không nhãn, và hôm mẹ thề không có phẩm, mẹ cũng đã giấu nó ba năm.

— Hết chương 4 —