Gieo trên phù sa

Chương 11: Gieo trên phù sa

Lớp sáp ong vỡ ra thành ba mảnh, rơi xuống đất, và mùi bay lên đầu tiên là mùi khói bếp.

Không phải mùi hạt giống. Mùi khói bếp củi, mùi lá chuối hơ lửa, mùi của cái bếp nhà ngoại hai mươi mấy năm, bị nhốt kín trong cái lon thiếc. Hạ đứng giữa sân, cầm cái lon đã mở, và trong một giây cô thấy mình mười tuổi, ngồi chồm hổm thổi lửa, mắt cay xè, ngoại đứng sau lưng cười.

Cả sân xúm lại. Nghiễm chống nạng đứng sát bên cô, Tín đỡ một bên khuỷu tay anh. Ông Bồng đứng đối diện. O Lợi, chị Mến, bà Tư, thằng Sún chen nhau ở giữa. Con mèo mướp từ trên gác leo xuống, ngồi chồm hỗm trên bậc thềm, vẫy đuôi.

Hạ nghiêng cái lon, đổ nhẹ lên tấm mẹt tre.

Ra mười bốn gói nhỏ. Mỗi gói bọc bằng lá chuối khô, gấp vuông vức như gói xôi, buộc bằng một sợi lạt. Mỗi sợi lạt nhuộm một màu khác nhau: đỏ, xanh, vàng, tím, nâu, có sợi buộc hai màu. Không có chữ nào. Không một mảnh giấy.

– Ngoại không biết chữ nhiều, – Hạ nói nhỏ.

– Biết, – ông Bồng nói. – Bà biết đọc. Mà bà nói chữ để trong lon ẩm thì nhòe. Màu lạt thì không nhòe.

– Rứa ai biết màu nào là rau nào?

Cả sân quay sang nhìn Nghiễm.

Anh đưa một cây nạng cho Tín cầm, cúi xuống, nhặt từng gói lên. Ngón tay anh run nhẹ, không biết vì vết thương hay vì cái gì khác.

– Lạt đỏ là húng quế tía, – anh nói. – Lạt xanh là ngò gai. Vàng là cải bẹ. Tím là tía tô. Nâu là kinh giới. Đỏ với xanh là húng lủi, giống húng bà xin của mệ Hai ở chợ hồi tui chín tuổi. Vàng với nâu là mồng tơi. – Anh dừng lại một chút. – Bà dạy tui năm tui mười hai. Bà nói, mi học cho thuộc, mai mốt tau già tau quên thì mi nhớ.

Hạ nhìn anh. Anh không nhìn cô. Anh cầm gói lạt đỏ lên, đưa lên mũi.

– Húng năm ngoái, – anh nói. – Mùa nắng. Bà phơi trên nóc chạn ba ngày. Tui nhớ.

Tối đó, cả xóm Bến chia hạt giống.

Không ai đứng ra phân chia. Hạ chỉ đặt cái mẹt giữa sân, thắp thêm cây đèn dầu, rồi người ta tự tới. Mỗi nhà một cái chén nhỏ. Nghiễm ngồi trên bộ ván gõ, chân băng duỗi thẳng, cầm cái muỗng cà phê đong. Húng mỗi nhà một muỗng. Ngò hai muỗng. Cải một muỗng rưỡi. Tía tô với kinh giới mỗi thứ nửa muỗng, vì hạt ít. Anh đong thật kỹ, miệng dặn mỗi nhà một câu: gieo thưa thôi, đợi bùn ráo ba ngày, đừng tưới mạnh tay.

Ông Năm Đen tới sau cùng, chống gậy, xin một muỗng ngò. Nghiễm đong cho ông hai muỗng.

Còn lại một phần ba lon. Hạ nhìn Nghiễm.

– Cái ni để gieo ruộng sau nhà, – anh nói. – Rồi gặt lại hạt, bỏ vô lon. Bà nói đừng bao giờ dốc sạch lon.

Một tuần sau, bùn ráo.

Lớp phù sa nước lũ để lại mịn tơi, màu nâu đỏ sẫm, bóp trong tay thấy mát và béo. Nghiễm còn chống nạng, không xuống ruộng được. Anh ngồi trên một cái ghế đẩu kê ở bờ mương, chỉ tay. Hạ là người gieo.

Cô không biết gieo. Ở bếp nhà hàng, rau tới tay cô thì đã thành rau, sạch sẽ, bó gọn. Cô chưa bao giờ cầm một nắm hạt húng nhỏ như hạt mè, đen bóng, rải xuống đất mà phải tin rằng mấy tuần nữa nó sẽ thành cây.

– Đừng rải như rải tiêu lên cá, – Nghiễm nói từ bờ mương. – Thả tay thấp xuống. Gần đất. Đi chậm.

– Rứa đi theo cái nhún của đòn gánh hả?

– Đi theo cái thở của mình.

Cô thả tay thấp xuống. Đi chậm. Hạt rơi khỏi kẽ ngón tay cô thành một vệt mỏng trên lớp phù sa đỏ. Sau lưng cô, chị Mến dùng cái chổi tre quét nhẹ một lớp đất mỏng phủ lên. Thằng Sún đi sau cùng, cầm cái gáo dừa, rưới nước thật nhẹ.

Ba người gieo hết hai luống thì mặt trời lên cao. Hạ đứng thẳng lưng, chống tay vào hông, nhìn hai luống đất trơn láng, chẳng thấy gì cả. Chỉ là đất.

– Bao lâu thì lên? – cô hỏi.

– Húng năm ngày. Ngò lâu hơn, mười ngày. – Nghiễm nói. – Mà cô đứng nhìn thì nó không lên lẹ hơn đâu.

Cô ném một cục đất nhỏ về phía anh. Anh né không kịp, cục đất trúng vai, vỡ ra thành bụi đỏ. Thằng Sún cười ré lên. Chị Mến lắc đầu, quay đi giấu cái cười.

Ngày thứ năm, Hạ ra vườn từ lúc trời chưa sáng. Cô ngồi xổm ở đầu luống húng, rọi đèn pin xuống.

Trên lớp đất nâu đỏ, rải rác những chấm xanh nhỏ xíu, mỗi chấm hai cái lá mầm tròn như hai cái tai chuột, đội theo một mẩu vỏ hạt đen trên chóp.

Cô ngồi đó rất lâu, không nhúc nhích, cho tới khi trời sáng hẳn và nghe tiếng nạng gỗ gõ lên bờ mương sau lưng.

Tháng Mười Một, tháng Chạp trôi qua theo nhịp rau.

Lò bánh tráng của chị Mến được dựng lại. Tín đánh xe tải nhỏ chở gạch về, Vĩ gửi xuống ba người thợ của công ty, nói là trừ vào tiền cơm. Cái quán mở lại dưới gốc khế, không còn là quán của Hạ, cũng không phải quán của chị Mến. Hai người đứng chung một bếp. Chị Mến kho cá mặn hơn, Hạ nêm canh nhạt hơn, khách Tây không phân biệt được, chỉ biết ăn hết. Đoàn của công ty Vĩ gửi xuống tuần ba lần. Thằng Sún học thêm được câu tiếng Anh thứ tư, là câu "cái này cay".

Đầu tháng Chạp, một kiện hàng từ Sài Gòn gửi tới. Bên trong hộp gỗ là sáu con dao, cán gỗ mun, lưỡi thép sáng loáng, trên cán mỗi con khắc một chữ: Hạ. Có một tấm thiệp viết tay, chữ anh Trịnh xấu như gà bới: "Dao sắc thì cắt rau phải nhẹ tay. Đừng có làm dập lá. Anh."

Ông Bồng thay nốt tấm ván nứt ở góc gác phía Tây. Lần này Hạ leo lên phụ. Ông dạy cô đo, cưa, bào. Cô bào lệch hai lần, ông chửi cô hai lần, bằng đúng cái giọng ông chửi Nghiễm hồi nhỏ. Lúc đóng cây đinh cuối cùng, ông đưa cái búa cho cô.

– Năm sau mi đóng, – ông nói. – Tau già rồi.

– Năm ngoái ông cũng nói rứa với Nghiễm.

– Thì năm ngoái tau cũng già rồi.

Hai mươi tám Tết, Hạ nấu canh.

Cô dùng cái nồi đất của ngoại, đáy nồi cô thoa lại một lớp sáp ong mới. Bếp củi, lửa liu riu. Cá bống sông chị Mến đổi cho bằng một mâm bánh tráng. Rau ngót. Hành lá. Và một nắm húng quế tía, ngò gai, tía tô, cắt từ hai luống đầu tiên trên lớp phù sa, cắt lúc năm giờ sáng còn đọng sương, rửa bằng nước giếng.

Cô múc một tô, đậy lá chuối, bưng qua bên kia mương.

Nhà ông Bồng đã có mái mới, giàn mướp đã leo lại được nửa giàn. Ông ngồi trên chõng tre ngoài hiên như ngày đầu tiên. Nghiễm ngồi bên cạnh, đã bỏ nạng, đang chẻ lạt.

Ông Bồng mở lá chuối, cúi xuống hít một hơi. Ông múc một muỗng, thổi, húp. Ông húp thêm muỗng nữa. Rồi ông đặt muỗng xuống, nhìn lên giàn mướp, ngồi im rất lâu. Hạ không đứng chờ. Cô ngồi xuống bậc thềm, nhìn ra con mương, nghe tiếng ếch nhái.

– Canh bà Út, – ông Bồng nói.

Hạ không quay lại. Cô sợ quay lại thì ông thấy mặt cô.

– Hồi trước thiếu cái chi ông?

– Cái nồi. – Ông nói. – Bà Út không bao giờ nấu canh nồi nhôm. Nồi đất nó giữ lửa lâu, rau nó chín từ từ, nó không bị đắng.

– Rứa răng hồi đó ông không nói?

– Tau nói ra thì mi chạy ra chợ mua cái nồi đất mới. – Ông Bồng húp thêm một muỗng. – Mà nồi đất bà Út thì ở trên gác. Phải đợi mi chịu lên gác.

Nghiễm ngừng tay chẻ lạt. Hạ quay lại nhìn anh. Anh đang cười, cái cười không quay mặt đi chỗ khác nữa.

Đêm ba mươi Tết, cả xóm Bến đốt pháo bông ở bến sông. Pháo bông nhỏ, loại được phép, nổ lách tách trên mặt nước, ánh sáng xanh đỏ phản chiếu lên mặt sông đã trong trở lại. Thằng Sún cầm que pháo chạy vòng vòng quanh gốc khế. O Lợi bắt loa của tiệm phát bài hát Tết to tới mức cả bờ bên kia cũng nghe.

Hạ không ra bến. Cô leo lên gác.

Trên gác, dưới cây đèn dầu, cô mở cái lon sữa bò. Bên trong còn mấy gói lá chuối hạt cũ của ngoại. Cô đặt vào thêm ba gói mới: húng quế tía, ngò gai, tía tô, hạt gặt từ mấy cây đầu tiên ra bông sớm trên lớp phù sa. Gói bằng lá chuối khô. Buộc bằng lạt. Lạt đỏ, lạt xanh, lạt tím.

Có tiếng chân gõ lên thang tre. Nghiễm leo lên, chậm, chân trái còn hơi khập khiễng. Anh ngồi xuống cạnh cô trên tấm ván mới ở góc Tây, tấm ván cô bào lệch hai lần.

– Biết buộc lạt rồi hả? – anh hỏi.

– Biết màu rồi. – Cô nói. – Đỏ là húng. Xanh là ngò. Tím là tía tô. Còn đỏ với xanh là húng lủi, giống mệ Hai cho ngoại hồi anh chín tuổi.

Anh nhìn cô. Ngoài bến, một chùm pháo bông nổ, ánh sáng xanh lọt qua khe ngói, hắt lên mặt anh, lên vết sẹo trên lông mày.

– Năm sau, – anh nói, – cô có còn ở đây gieo không?

Hạ đặt cái lon xuống. Cô nghiêng người qua, hôn anh, lần này không có đèn pin nào quét tới, không có ai gọi "ai đó". Chỉ có mùi gỗ mít, mùi lá chuối khô, và tiếng pháo bông lách tách ngoài sông.

– Năm sau tui đóng ván gác, – cô nói. – Ông giao rồi.

Cô hơ một thỏi sáp ong mới trên ngọn đèn dầu, cho sáp chảy mềm, bịt lại miệng lon. Khi sáp còn ấm, cô ấn ngón tay cái của mình lên đó, ngay cạnh dấu ngón tay nhỏ, nhăn của ngoại. Hai dấu tay nằm sát nhau trên lớp sáp vàng sậm, một cũ một mới.

Rồi cô nhón chân, buộc cái lon trở lại trính. Ba vòng dây cước.

— Hết —