Cuộn tranh trong túi chú Vĩnh

Chương 7: Cuộn tranh trong túi chú Vĩnh

– Đêm nay là phải có tờ đó. – Cà Na nói, hai tay nắm chặt hàng rào dâm bụt. – Hổng có tờ đó là tui hổng vô được.

Sếu đứng bên kia hàng rào, quần xắn tới gối, chân lấm bùn. Sếu nghe Cà Na kể chuyện ông tặng tranh cho chú Vĩnh, nghe xong thì gãi đầu.

– Chú ấy ở nhà nghỉ đầu đình. – Sếu nói. – Tớ biết chỗ.

– Xa hông?

– Đạp xe mười phút. Đường mưa thì mười lăm.

Cà Na chạy vào xin ông. Ông Thạp đang ngồi lau từng tờ tranh bị dính nước mưa, đầu gối phải gác lên cái ghế đẩu. Trời mưa xong là đầu gối ông lại đau.

– Để mai ông nhắn chú Vĩnh mang trả. – Ông nói. – Ông có lỗi với cháu.

– Con muốn đi liền ông ơi. – Cà Na nói. – Sếu chở con. Sếu biết đường.

Ông nhìn ra hàng rào, nơi Sếu đang đứng thò đầu qua. Ông nghĩ một chút.

– Đi với Sếu thì được. Đi chậm. Đường trơn. Về trước khi trời tối.

Xe đạp của Sếu là một cái xe cũ, sơn xanh đã tróc gần hết, yên sau buộc một tấm bìa các-tông cho đỡ đau mông. Cà Na ngồi lên, hai tay bám vào yên trước. Sếu đạp. Xe lắc lư qua con ngõ lầy, bánh xe lún bùn, có đoạn Sếu phải xuống dắt.

Ra đến đường làng thì dễ đi hơn. Đường đổ bê tông, hai bên là ruộng mới cấy, mạ xanh non thẳng hàng. Mưa xong, nước trong ruộng dâng lên trắng xoá, phản chiếu cả mây trời. Mấy con cò trắng đứng một chân giữa ruộng, nghiêng đầu nhìn hai đứa đạp xe qua.

– Bạn có tin ông Mèo sẽ về hông? – Cà Na hỏi to, cho tiếng nói át tiếng gió.

Sếu đạp thêm một quãng mới trả lời.

– Tin.

– Sao bạn tin?

– Vì ông ấy hỏi ai cần một con mèo sứt tai. – Sếu nói. – Người không muốn về thì không hỏi thế.

Cà Na ngẫm câu ấy suốt quãng đường còn lại.

Đình làng nằm ở đầu làng, mái cong, ngói rêu, trước sân có một cây đa to đến ba người ôm. Bên cạnh đình là quán nước của một bà cụ, có cái chõng tre, cái ấm tích, mấy cái điếu cày dựng vào góc. Bà cụ thấy hai đứa thì gọi với:

– Thằng Sếu đi đâu đấy? Con bé nào đây?

– Cháu ông Thạp ạ. – Sếu đáp, không dừng xe.

– À, con bé Sài Gòn! – Bà cụ reo lên, như cả làng đã biết có một con bé Sài Gòn về.

Nhà nghỉ là một ngôi nhà hai tầng quét vôi vàng, nằm ngay sau đình. Chú Vĩnh đang ngồi ở hiên tầng một. Trên bàn trước mặt chú, cuộn tranh ông Thạp tặng đã được mở ra, trải phẳng, chặn bốn góc bằng bốn cái chén. Chú đang cầm kính lúp soi.

Thấy hai đứa dựng xe ở cổng, chú ngẩng lên, ngạc nhiên.

– Ơ, cháu cụ Thạp! Có việc gì thế cháu?

Cà Na bước lại gần. Trên bàn có ba tờ Đám cưới chuột. Tờ nằm giữa là tờ có con ngựa chấm son. Cà Na nhìn nó, và tim như nhảy lên một cái. Con mèo vẫn không có ở góc trên. Khoảng trắng hình con mèo vẫn đó.

– Dạ… – Cà Na lí nhí. – Con xin chú tờ này. Tờ có con ngựa có chấm đỏ.

Chú Vĩnh nhìn tờ tranh, rồi nhìn Cà Na.

– Chú cũng đang thắc mắc tờ này đấy. – Chú cười. – Con ngựa thì có đốm đỏ, còn con mèo thì mất tăm. Chú tưởng cụ in thử, cố ý chấm vào. Tranh làng mình xưa nay không có con ngựa nào có đốm đỏ.

– Dạ, con làm rơi. – Cà Na nói. – Con bưng bát son, làm rơi một giọt. Ông nói tờ đó là của con. Rồi ông quên, ông đưa cho chú.

Chú Vĩnh bật cười to.

– À, ra thế. Tờ tranh có chữ ký của cháu. – Chú nhẹ nhàng nhấc cái chén chặn góc ra, cuộn tờ tranh lại, đưa cho Cà Na bằng hai tay. – Của cháu thì cháu cầm về. Chú không lấy đồ của người khác.

Cà Na ôm cuộn tranh vào ngực. Lúc ôm, ngón tay Cà Na chạm vào chỗ con ngựa. Cà Na cảm thấy, rất rõ, có cái gì nhỏ xíu khẽ quẫy dưới đầu ngón tay mình, như một sợi lông đuôi phẩy qua.

Sếu đứng ngay cạnh, nhìn thấy. Sếu hít vào một hơi, rồi im re.

Chú Vĩnh không để ý. Chú đang rót nước chè ra hai cái chén nhỏ, mời hai đứa ngồi.

– Ông cháu nghĩ xong chưa? – Chú hỏi. – Chuyện tấm ván ấy.

Cà Na ngồi xuống mép ghế, cuộn tranh vẫn ôm khư khư.

– Dạ chưa. Ông định cắt miếng có con mèo ra, cất vô ngăn kéo. Rồi khắc con mèo khác vô.

– Thế à. – Chú Vĩnh gật gù. – Cũng là một cách.

– Chú ơi. – Cà Na hỏi. – Con mèo đó, chú có biết ai khắc hông?

– Thì cụ Thạp khắc. Hoặc cụ thân sinh ra cụ Thạp.

– Ông con khắc. – Cà Na nói. – Hồi ông mười một tuổi. Đó là con đầu tiên ông khắc. Dao trượt, cắt mất miếng tai, cắt luôn vô tay ông. Ông có cái sẹo trên ngón cái, cong cong như trăng non. Ông muốn khắc lại, cụ cố hổng cho. Cụ nói để nguyên, nó sứt tai thì nó nhớ ông, ông có sẹo thì ông nhớ nó.

Chú Vĩnh đặt chén nước xuống. Chú ngồi im rất lâu. Cà Na thấy chú tháo kính ra, lau lau vào vạt áo, dù kính chẳng bẩn gì.

– Chú chơi tranh hai mươi năm. – Chú nói khẽ. – Chú biết cái tai ấy, biết từ năm nào, biết nhà nào. Mà chưa bao giờ biết chuyện ấy.

Chú đeo kính lại.

– Thế cháu muốn ông làm gì?

– Con muốn ông vá chỗ nứt. – Cà Na nói một mạch. – Vá lại, đừng cắt con mèo ra. Con mèo ở trên ván thì nó mới là con mèo. Cất trong ngăn kéo thì nó chỉ là miếng gỗ.

– Vá thì phải khắc lại những nét bị đứt qua chỗ nứt. – Chú Vĩnh nói. – Nét con mèo nhỏ lắm. Mắt cụ bây giờ…

– Dạ, ông nói ông hổng thấy nét nữa.

Chú Vĩnh xoa cằm.

– Ngày xưa các cụ khắc ván không vẽ thẳng lên gỗ đâu. – Chú nói. – Các cụ vẽ mẫu lên một tờ giấy mỏng, giấy bản ấy, thấu được. Rồi dán úp tờ giấy lên mặt gỗ, nét vẽ quay xuống. Giấy khô thì nét hiện lên mặt gỗ, ngược chiều. Thợ khắc cứ theo nét mực mà khắc. Mắt kém, thì phải có người vẽ nét cho thật đậm, thật rõ, thật chuẩn. Đúng từng sợi râu.

Sếu ngồi im từ nãy giờ, bây giờ khẽ cựa mình.

– Ai vẽ được thế ạ? – Sếu hỏi. Câu đầu tiên Sếu nói với chú Vĩnh.

– Người có mắt tốt, tay vững. – Chú Vĩnh nói. – Mà phải thuộc con mèo ấy như thuộc mặt mình.

Lúc ra về, đi ngang quán nước, bà cụ vẫy hai đứa lại, dúi cho mỗi đứa một thanh kẹo lạc gói giấy bóng. Bà bảo con bé Sài Gòn gầy quá, ăn đi cho có sức. Cà Na cảm ơn, cắn một miếng, kẹo giòn tan, ngọt lừ.

Hai đứa đạp xe về lúc mặt trời đã xuống thấp, đỏ au phía bên kia sông. Cà Na ngồi sau, ôm cuộn tranh vào lòng bằng một tay, tay kia bám yên. Sếu đạp im lặng.

Tới khúc đường men theo bờ mương thì xích xe tuột. Bàn đạp quay vèo vèo mà bánh xe không chạy. Xe chậm dần, chao sang một bên, chao về phía mương nước. Mương đầy nước mưa, đục ngầu, chảy xiết.

– Bám chặt! – Sếu kêu, chống một chân xuống.

Cà Na bám, nhưng chỉ bám được bằng một tay, vì tay kia ôm cuộn tranh. Xe nghiêng hẳn. Cuộn tranh tuột khỏi tay Cà Na một chút, đầu cuộn chúc xuống, chỉ còn cách mặt nước một gang.

Cà Na nhoài người, kẹp cuộn tranh vào giữa ngực và đầu gối. Người Cà Na ngã nghiêng vào bờ cỏ, nhưng cuộn tranh thì không dính một giọt nước nào.

Sếu dựng xe lên, chạy lại.

– Cậu có sao không?

– Hông sao. – Cà Na ngồi dậy, cỏ dính đầy tóc. Cà Na mở hé cuộn tranh ra xem. Con ngựa trắng vẫn ở đó, chấm son vẫn ở đó. – Tranh hông sao.

Sếu ngồi xổm xuống cạnh cái xe, bẻ một cành tre khô bên đường, luồn vào xích, kéo nhẹ một cái, quay bàn đạp ngược lại. Xích trượt về đúng chỗ. Sếu làm nhanh và gọn, như đã làm cả trăm lần.

– Xe này tuột xích suốt. – Sếu nói. – Tớ quen rồi.

Hai đứa đi tiếp. Lần này Cà Na nhét cuộn tranh vào trong áo, cài khuy lại, hai tay bám chắc vào yên. Tới gần cổng nhà, Sếu mới nói, không quay lại:

– Lúc nãy con ngựa vẫy đuôi.

– Ừ.

– Tớ thấy. – Sếu nói. – Tớ thấy thật.

Về đến nhà, Cà Na chạy thẳng vào gian nhà ngang. Ông Thạp đã lau xong tranh, đang ngồi bên tấm ván nứt, đèn bàn bật sáng. Ông ngẩng lên, thấy cuộn tranh trong tay Cà Na thì nhẹ nhõm hẳn.

– Chú ấy trả rồi à? Tốt. Tốt quá.

Cà Na kẹp tờ tranh có con ngựa chấm son lên đầu dây phơi, đúng chỗ cũ. Rồi Cà Na ngồi xuống cạnh ông, kể lại những gì chú Vĩnh nói. Chuyện chú lau kính khi nghe kể về cái tai mèo. Chuyện các cụ ngày xưa vẽ mẫu lên giấy mỏng, dán lên gỗ rồi mới khắc.

– Ông ơi, mình vá đi ông. – Cà Na nói. – Đừng cắt con mèo ra.

Ông Thạp nhìn tấm ván rất lâu. Ông lấy ngón cái có vết sẹo, miết dọc theo đường nứt.

– Vá thì phải có người vẽ được nét. – Ông nói chậm rãi. – Phải vẽ lại đúng từng sợi râu, đúng cái vằn trên lưng, đúng cái khuyết trên tai. Vẽ sai một nét là thành con mèo khác. Mắt ông không thấy nét nữa, cháu ạ. Cháu thì chưa cầm bút vẽ được nét ấy. Trong làng này, bây giờ ai còn…

Ông chưa nói hết câu thì ở cửa gian nhà ngang có tiếng ho khẽ.

Sếu đứng ở đó. Sếu đi chân đất, quần vẫn lấm bùn, hai tay cầm một xấp giấy cuộn lại, buộc bằng sợi chỉ đỏ. Sếu đứng một lúc, như đang đếm đến mười trong đầu. Rồi Sếu bước vào, đặt xấp giấy lên bàn in, ngay trước mặt ông Thạp.

– Ông ơi. – Sếu nói, giọng nhỏ nhưng rõ từng chữ. – Cháu vẽ được con mèo ấy. Cháu vẽ nó mấy năm nay rồi.

— Hết chương 7 —