Giọt son trên lưng ngựa trắng

Chương 1: Giọt son trên lưng ngựa trắng

Giọt son rơi xuống đúng cái mông con ngựa trắng, tròn xoe, đỏ chói, như ai vừa đóng lên đó một con dấu.

Cà Na đứng sững, tay còn bưng bát son. Ông bảo Cà Na bưng ra hiên phơi nắng cho son đặc lại. Cái bát sành nặng hơn Cà Na tưởng. Mới đi được ba bước từ bàn in ra tới cửa, bát đã nghiêng một cái. Một giọt đỏ đặc quánh trượt qua miệng bát, rơi thẳng xuống tờ tranh đang phơi trên phản.

– Ông ơi… – Cà Na kêu nhỏ xíu. – Con làm hư rồi.

Ông Thạp đang cúi trên bàn in, cầm cái bàn chải phết mực lên tấm ván gỗ đen bóng. Ông không ngẩng lên ngay. Ông phết nốt mấy nhát cho đều, đặt bàn chải xuống, rồi mới quay lại.

– Hư cái gì nào?

Cà Na chỉ. Trên tờ tranh, cả một đám cưới đang đi. Mấy chú chuột thổi kèn đi trước. Chú rể chuột đội mũ, cưỡi con ngựa trắng. Phía sau là cô dâu ngồi trong kiệu, bốn chú chuột khiêng. Còn ở hàng trên cùng, một con mèo vằn ngồi chễm chệ, có hai chú chuột đang dâng lên một con cá và một con chim. Ông bảo tranh này tên là Đám cưới chuột, làng mình in từ đời các cụ.

Và bây giờ con ngựa trắng của chú rể có một chấm đỏ to bằng hạt đậu trên mông.

Ông Thạp cúi xuống nhìn. Ông nhìn lâu lắm. Mắt ông kém rồi, phải đưa mặt sát gần tờ giấy mới thấy rõ. Cà Na chờ ông thở dài. Ở nhà, hễ Cà Na làm đổ cái gì, mẹ sẽ thở dài trước rồi mới nói.

Nhưng ông Thạp lại bật cười.

– Ngựa nhà ai mà oai thế. Có cả hoa đỏ cài sau lưng.

– Ông hông giận hả?

– Giận gì. Tranh làng mình có tờ nào giống tờ nào đâu. Tờ này của cháu. Để riêng ra, lát ông kẹp lên dây.

Cà Na thở phào. Đây là ngày đầu tiên Cà Na về làng tranh của ông nội. Sáng nay ba mới thả Cà Na xuống ở đầu ngõ, rồi phải quay về Hà Nội lo việc, mấy hôm nữa mới xuống đón. Cà Na chín tuổi, sinh ra và lớn lên ở Sài Gòn. Cà Na chưa từng thấy con sông nào rộng mà nước đỏ như sông Đuống. Cũng chưa từng ngửi cái mùi lạ như mùi trong xưởng của ông: mùi hồ gạo nếp, mùi lá tre đốt, mùi giấy ẩm.

Xưởng của ông thật ra là gian nhà ngang. Một bên kê cái bàn in thấp lè tè, ông ngồi xếp bằng mà in. Một bên là mấy chồng giấy cao tới đầu gối Cà Na. Giấy này không trắng như giấy vở. Nó hơi ngà ngà, mặt trên lấp lánh như có ai rắc bột kim tuyến.

– Cái gì kim tuyến vậy ông?

– Điệp đấy. Vỏ con điệp ở biển, người ta nung lên, giã ra, trộn với hồ, quét lên giấy. Cháu nghiêng tờ giấy ra chỗ nắng xem.

Cà Na nghiêng. Mặt giấy lóe lên từng vệt sáng nhỏ như vảy cá.

– Đẹp quá trời!

– Quét bằng cái này. – Ông giơ lên một cái chổi bé, bó bằng lá thông khô. – Chổi lá thông. Quét một nhát cho đều, không được quét đi quét lại.

Từ sáng tới giờ, ông đã chỉ cho Cà Na từng thứ. Màu đỏ là son, lấy từ một thứ sỏi trên rừng, nghiền ra. Màu vàng là hoa hòe, phơi khô rồi nấu. Màu đen là than lá tre, đốt lên, ngâm, rồi lọc. Mỗi màu có một tấm ván riêng. In màu nào thì phết màu đó lên ván, úp giấy lên, xoa xoa, rồi phơi cho khô mới in màu tiếp.

– Thế cái ván đen bóng ông đang in là màu gì?

– Không phải màu. Là nét. – Ông vỗ nhẹ lên tấm ván. – In màu xong xuôi rồi mới in nét đen sau cùng. Nét đen như cái xương. Không có nét thì con chuột chỉ là một vệt xám, con ngựa chỉ là một mảng trắng. Có nét vào, nó mới thành con chuột, thành con ngựa.

Cà Na nhìn tấm ván nét. Nó to bằng cái mâm cơm, dày như quyển từ điển. Trên mặt gỗ, cả đám cưới chuột được khắc lồi lên, nhưng ngược chiều, như nhìn trong gương. Con mèo nằm ở góc trên. Gỗ chỗ đó mòn bóng hơn những chỗ khác.

– Ván này già lắm hả ông?

– Già hơn cả bố cháu. – Ông nói. – Gỗ thị đấy. Gỗ thị mịn, khắc được nét nhỏ như sợi tóc.

Trong góc xưởng, có một chồng giấy riêng, chừng một trăm tờ, đã in đủ các màu, chỉ còn chờ in nét đen. Ông bảo đó là hàng cô Thoa đặt. Cô Thoa dạy ở một trường trên Hà Nội. Trường cô mở trại hè, muốn tặng mỗi bạn nhỏ một tờ Đám cưới chuột.

– Chiều rằm cô ấy xuống lấy. Còn năm hôm. Thong thả. – Ông nói.

Ông vừa in thử mấy tờ nét để xem ván ăn mực có đều không. Tờ thứ nhất, đẹp. Tờ thứ hai, đẹp. Tờ thứ ba là tờ có con ngựa chấm son của Cà Na. Ông lấy tờ thứ tư, úp lên ván, đưa cái xơ mướp xoa đều.

Tách.

Một tiếng nhỏ thôi, nhưng giữa gian nhà vắng nghe rõ như ai búng tay.

Ông Thạp dừng tay. Ông nhấc tờ giấy lên. Ông cúi sát xuống tấm ván, lấy ngón tay cái miết dọc theo mặt gỗ. Cà Na nhìn theo ngón tay ông. Ngón cái tay trái của ông có một vết sẹo trắng, cong cong như mảnh trăng non.

Rồi ngón tay ấy dừng lại ở góc trên. Chỗ con mèo.

– Nứt rồi. – Ông nói khẽ.

Cà Na ghé mắt vào. Một đường nứt mảnh như sợi chỉ chạy chéo từ mép ván, cắt ngang qua lưng con mèo, qua cái đầu, qua cái tai. Phía bên kia đường nứt, gỗ hơi lệch lên một chút, chỉ chút xíu thôi, nhưng đủ để chỗ đó không còn phẳng với chỗ khác.

– Tại con hả ông? – Cà Na hỏi, giọng run run. – Tại giọt son hả?

– Không phải tại cháu. – Ông lắc đầu. – Tại trời. Mấy hôm nay nắng như đổ lửa, gỗ già khô quá thì co. Ván nằm sáu chục năm, có ngày nó cũng phải mỏi.

Ông lật tờ thứ tư cho Cà Na xem. Cả đám cưới chuột in rõ từng nét. Chỉ có góc trên, chỗ con mèo, mực loang ra thành một đám nhoè nhoẹt, không thấy đâu là đầu, đâu là đuôi.

– Thế hàng cô Thoa thì sao ông?

Ông không trả lời ngay. Ông lấy cái khăn lau sạch mực trên ván, rồi đặt tấm ván lên cái giá gỗ, nghiêng nghiêng, như người ta đặt một người ốm lên giường.

– Có khi phải khắc con mèo khác. – Ông nói, như nói với chính mình. – Để ông nghĩ đã.

Buổi chiều, ông đi ra đi vào mấy lần. Có lúc ông đứng nhìn tấm ván. Có lúc ông lục trong rương lấy ra mấy con dao khắc, giơ lên chỗ sáng, rồi lại cất vào. Cà Na hỏi gì ông cũng ừ. Cà Na thấy ông giống một người đang nhẩm một bài toán khó mà chưa ra.

Tối hôm đó, ông kẹp mấy tờ tranh mới in lên dây phơi trong gian nhà ngang. Dây phơi là mấy sợi dây gai giăng ngang từ cột này sang cột kia, mỗi tờ tranh kẹp bằng hai cái kẹp tre. Có tờ Đàn lợn, lợn mẹ béo tròn, lợn con xúm quanh. Có tờ Gà trống, mào đỏ như lửa. Có tờ Chăn trâu thổi sáo. Có tờ Hứng dừa, một anh trèo lên cây dừa, một chị đứng dưới căng vạt áo hứng. Và ba tờ Đám cưới chuột in buổi sáng, trong đó có tờ con ngựa chấm son, ông kẹp ở đầu dây, sát cửa sổ.

– Sao không treo tờ nhoè hả ông?

– Tờ nhoè ông để riêng. Mai còn xem lại.

Cà Na được ngủ trên cái giường tre kê ngay gian bên cạnh, chỉ cách gian nhà ngang một tấm phên nứa. Ở Sài Gòn, đêm có tiếng xe máy, tiếng còi, tiếng nhà bên mở ti vi. Ở đây đêm có tiếng ếch ngoài ruộng, tiếng muỗi vo ve bên tai, và tiếng gió thổi qua phên nứa nghe sột soạt như ai lật giấy.

Cà Na nằm mãi không ngủ được. Một phần vì nhớ mẹ. Một phần vì cứ nghĩ tới con mèo bị nứt. Con mèo trong tranh trông không hiền chút nào. Nó ngồi thẳng lưng, mắt to, râu vểnh, ra vẻ ông lớn. Nhưng Cà Na để ý thấy một cái tai của nó bị khuyết một miếng nhỏ, như có ai cắn mất. Cà Na định hỏi ông, rồi quên.

Trăng lên. Trăng hôm nay chưa tròn, còn méo một bên, nhưng sáng lắm. Ánh trăng rọi qua khung cửa sổ gian nhà ngang, đổ thành một vệt trắng xiên xiên trên nền đất, rồi leo lên mấy tờ tranh trên dây phơi.

Đúng lúc Cà Na sắp thiếp đi, có một tiếng gì đó vang lên.

Tò te.

Cà Na mở mắt.

Tò te tí te.

Tiếng kèn. Nhỏ lắm, nhỏ như tiếng kèn đồ chơi bị nhét trong hộp diêm. Nhưng rõ ràng là tiếng kèn. Và nó phát ra từ phía gian nhà ngang.

Cà Na ngồi dậy. Ông Thạp ngủ ở gian trong, tiếng ngáy đều đều. Cà Na rón rén bước xuống giường, đi chân đất qua cái khe cửa giữa hai gian. Nền đất mát lạnh dưới bàn chân.

Gian nhà ngang tối, chỉ có vệt trăng. Mấy tờ tranh trên dây phơi khẽ đung đưa. Tiếng kèn lại vang lên, lần này kèm theo tiếng vó ngựa, cộc cộc, cộc cộc. Nhưng chỉ to bằng tiếng móng tay gõ lên bàn.

Cà Na nhìn về phía đầu dây phơi. Tờ tranh có con ngựa chấm son.

Ánh trăng đang rọi đúng vào nó. Mặt giấy điệp lấp lánh như một mặt hồ nhỏ. Và trên mặt hồ ấy, con ngựa trắng của chú rể đang giậm chân.

Cà Na dụi mắt. Dụi lần nữa.

Con ngựa vẫn giậm chân. Nó lắc đầu, hất bờm, rồi ngoái cổ ra sau như muốn nhìn cái chấm đỏ trên mông mình. Chú rể chuột trên lưng ngựa phải ôm chặt cổ nó cho khỏi ngã. Mấy chú chuột kèn đứng phía trước vẫn thổi tò te, nhưng thổi ngập ngừng, thổi một tiếng lại ngừng, như không biết có nên thổi tiếp không.

Cà Na bước lại gần. Gần thêm. Mặt Cà Na chỉ còn cách tờ tranh một gang tay.

Lúc ấy, chú chuột thổi kèn đi đầu tiên hạ cái kèn xuống, quay mặt ra phía Cà Na. Đôi mắt chuột bé như hai hạt vừng, đen nhánh, chớp chớp.

Rồi một giọng nói vang lên, nhỏ và the thé như tiếng dế:

– Cô làm ngựa của chúng tôi có đốm rồi đấy nhé. – Chú chuột chống nạnh. – Mà thôi, chuyện đó còn nhỏ. Chuyện lớn là cô có giúp được chúng tôi không, hay cô chỉ đứng đấy há mồm ra?

— Hết chương 1 —