Một chữ dư lượng

Chương 2: Một chữ dư lượng

Bữa tối hôm ấy có canh rau cải mèo nấu với xương, một đĩa thịt trâu gác bếp mẹ chồng tôi để dành từ Tết, và một câu hỏi tôi chưa kịp hỏi thì bà đã trả lời.

– Bồn sữa nhà mình hôm thứ Ba tuần trước bị trả về. Công ty gửi giấy lên rồi.

Anh Thuần đặt bát xuống.

– Sao lại bị trả hả mẹ? Nhiệt độ bồn con vẫn kiểm hằng ngày mà.

– Không phải nhiệt độ. – Bà gắp một miếng thịt trâu bỏ vào bát anh, không nhìn tôi. – Dư lượng. Người ta bảo sữa có thuốc.

Tôi hiểu ngay. Cả nhà này chỉ có một người tiêm thuốc cho bò.

– Mẹ ơi, con mười hai với con mười chín con điều trị viêm vú từ thứ Hai tuần trước. Sữa của hai con ấy con vắt riêng, đổ đi hết, chưa giọt nào vào bồn. Con ghi trên bảng ở cửa chuồng, ghi cả ngày được dùng lại.

– Cô ghi thì cô biết. – Bà nói. – Cái thằng Pầng nó có đọc được chữ của cô đâu. Ca sáng thứ Ba nó vắt một mình, cô ngủ.

Sáng thứ Ba tuần trước tôi không ngủ. Tôi đi khám cho trại nhà ông Sính bên kia đồi từ năm giờ, con bò của ông bị chướng hơi. Tôi đi khám thuê cho các trại nhỏ quanh vùng được gần một năm, mỗi tháng kiếm thêm được bốn năm triệu. Mẹ chồng tôi gọi việc ấy là đi lang thang chuồng nhà người ta.

– Mẹ cho con xem tờ giấy được không ạ?

– Giấy của nhà tôi. – Bà đứng dậy, đi ra bếp. – Từ mai, con nào ốm thì gọi anh Bằng. Cô đừng tiêm gì nữa.

Anh Thuần nhìn theo mẹ, rồi nhìn tôi. Tôi biết anh muốn nói một câu gì đó cho tôi. Anh cầm đũa lên, gắp cho tôi một miếng thịt trâu. Thế thôi.

Đêm ấy tôi nằm nghe tiếng bò nhai lại vọng lên từ dãy chuồng. Ở trên này, đêm yên đến mức nghe được cả tiếng ấy. Tôi nghĩ đến hai con mười hai và mười chín. Tôi dùng loại kháng sinh có thời gian ngừng sử dụng sữa là bốn ngày, tôi để sáu ngày cho chắc. Tôi tự tay đổ sữa của chúng nó ra rãnh. Nếu có ai đổ nhầm một xô vào bồn, thì cũng chỉ một xô trong năm trăm lít. Nhưng tôi biết một xô là đủ, nếu nồng độ thuốc cao. Tôi không ngủ được, vì tôi không chắc là mình không sai.

Sáng hôm sau, anh Kha và chị Hợp lên sớm. Chị Hợp mang theo một túi cam, bảo mua cho mẹ, cam Cao Phong ngọt lắm. Anh Kha thì đi thẳng ra chuồng, đứng chống nạnh nhìn dàn máy vắt, rồi quay vào ngồi cạnh mẹ chồng tôi.

– Con nghe chị Hợp kể rồi. Mẹ đừng lo quá. Dư lượng kháng sinh là chuyện con gặp suốt. Đại lý con mười hai năm, năm nào chẳng có vài nhà bị trả. Tiêm xong vắt chưa đủ ngày là dính ngay.

– Em vắt riêng, anh ạ. – Tôi nói. – Em đổ đi hết.

Anh Kha quay sang tôi, vẫn cười.

– Anh biết em cẩn thận. Nhưng trại đông người, ai biết được. Anh nói thật, em học sách thì giỏi, chứ ngoài đời nó khác. Lần sau em cứ để anh Bằng làm, anh ấy có kinh nghiệm, nhà nào trong vùng cũng gọi.

Chị Hợp bóc cam đưa cho mẹ, miệng nói tiếp lời chồng:

– Lần này thì thôi, nhưng lần nữa là mất hợp đồng đấy em. Cả cái trại này sống nhờ cái hợp đồng ấy. Mẹ vất vả cả đời mới có.

Tôi biết chị Hợp không ác. Chị chỉ tin chồng, như mẹ chồng tôi tin con rể, như anh Thuần tin rằng cứ im thì mọi chuyện sẽ qua. Ở cái nhà này, mỗi người tin một người, và không ai tin tôi.

Tôi đi ra chuồng. Anh Pầng đang cào phân ở rãnh. Tôi hỏi anh sáng thứ Ba tuần trước ai vắt.

– Em vắt với bà chủ. – Anh nói. Anh gọi mẹ chồng tôi là bà chủ, gọi tôi là chị bác sĩ, dù tôi ít hơn anh mười bảy tuổi. – Hai con mười hai, mười chín em không cho vào dàn. Em vắt tay, đổ rãnh. Em nhìn bảng của chị mà. Em không đọc được chữ, nhưng em đọc được số.

Anh nói thế, rồi anh cúi xuống cào tiếp. Vậy mà tối qua mẹ chồng tôi bảo sáng hôm ấy anh vắt một mình. Tôi tin anh. Nhưng tin một người thì chưa đủ để biết chuyện gì đã xảy ra.

Chiều hôm ấy tôi làm một việc mà tôi biết sẽ khiến mẹ chồng tôi tức hơn: tôi đi đếm sữa.

Trạm thu mua ghi sổ mỗi ca, mỗi nhà một dòng, số lít và độ béo. Tôi chép lại số của nhà mình trong hai tháng. Rồi tôi về lấy tấm bảng gỗ ở cửa chuồng, nơi tôi ghi sản lượng từng con mỗi tuần. Tôi ngồi ở hiên với hai tờ giấy và cái máy tính bỏ túi đến tận lúc trời tối.

Mười ngày gần đây, sữa của cả đàn tụt từ năm trăm hai mươi lít một ngày xuống còn bốn trăm năm mươi lăm. Không phải hai con. Gần như con nào cũng tụt, mỗi con một ít, con nhiều nhất tụt gần hai lít một ngày. Độ béo cũng giảm. Tôi đi dọc dãy chuồng, nhìn máng ăn: chiều nào cũng còn thừa nhiều hơn mọi khi. Lông mấy con già xơ ra, không mượt. Phân của vài con lỏng.

Kháng sinh của hai con bò bị viêm vú không làm cả đàn biếng ăn. Không làm hai mươi chín con khoẻ mạnh tụt sữa. Thứ làm được điều ấy phải là thứ cả đàn cùng ăn, cùng uống, hoặc cùng hít thở.

Tôi đứng ở đầu dãy chuồng, trời đã tối, đèn vàng lờ mờ. Tôi nghĩ đến một chữ mà ở trường thầy tôi nhắc đi nhắc lại, nhắc đến mức sinh viên chúng tôi gọi đùa là bài kinh: độc tố nấm mốc. Ngô ẩm, cám ẩm, cỏ ủ hỏng. Nấm mọc lên, sinh ra một thứ độc tố mà mắt không thấy, mũi không ngửi, đun không chết. Con bò ăn vào, gan nó chịu trước, rồi một phần độc tố chuyển hoá đi thẳng vào sữa. Người ta đo được nó trong sữa. Người ta gọi nó bằng một cái tên nghe như tên thuốc: aflatoxin.

Nhưng tôi không có tờ giấy. Không có tờ giấy thì tất cả chỉ là phỏng đoán của một con dâu đang bị nghi.

Thứ Năm hằng tuần, anh Thức lên vùng. Anh là cán bộ kỹ thuật của công ty sữa, phụ trách cả mấy chục trại quanh đây, chạy một cái xe máy cũ có thùng đựng dụng cụ phía sau. Năm ngoái công ty mở lớp tập huấn cho bác sĩ thú y của các trại, tôi đi học ba buổi, anh Thức đứng lớp hai buổi. Anh nhớ tôi vì tôi là người duy nhất hỏi anh về cách lấy mẫu sữa từng con thay vì lấy cả bồn.

Tôi chờ anh ở trạm thu mua từ mười giờ sáng. Chị Vi pha cho tôi cốc chè, không hỏi tôi chờ ai. Mười một giờ rưỡi anh Thức đến, mặt đỏ vì gió, kính dính bụi đường.

– Gieo à? Lâu lắm. Em vẫn làm cho trại nhà chồng chứ?

– Vâng. Anh ơi, em hỏi anh chuyện bồn sữa nhà em tuần trước.

Anh Thức không trả lời ngay. Anh tháo kính, lau bằng vạt áo.

– Kết quả là gửi cho chủ hộ, em ạ.

– Em biết. Em là người điều trị cho cả đàn ấy. Mẹ chồng em bảo là dư lượng kháng sinh, do em. Nếu đúng là do em thì em phải biết để sửa. Nếu không phải, em càng phải biết, vì cái thứ làm hỏng sữa vẫn đang ở trong chuồng.

Anh Thức nhìn tôi lâu. Rồi anh đeo kính vào, mở cái túi da ở thùng xe, lật một tập giấy kẹp.

– Mẫu bồn ngày thứ Ba. Kháng sinh âm tính, em ạ. Không phải kháng sinh.

Tôi thấy hai chân mình như vừa được ai đó nới dây buộc.

– Thế là gì hả anh?

– Aflatoxin M1. Vượt ngưỡng cho phép. Không nhiều lắm, nhưng vượt. – Anh gấp tập giấy lại. – Lần này là cảnh cáo. Trong ba tháng mà bị thêm một lần nữa là công ty tạm dừng thu mua, và hợp đồng của nhà em sẽ phải xem lại từ đầu. Em biết rồi đấy, mấy năm nay người ta làm chặt cái này lắm.

– Anh đã báo cho mẹ chồng em chưa?

– Giấy gửi lên từ thứ Sáu tuần trước. Hôm thứ Bảy anh còn gọi cho bác ấy, dặn kỹ là phải kiểm tra thức ăn ngay, ngô, cám, cỏ ủ, cái gì nghi là bỏ hết. Bác ấy bảo bác biết rồi.

Tôi đứng ở cửa trạm rất lâu sau khi anh Thức đi. Chị Vi ra đứng cạnh, đưa cho tôi cốc chè thứ hai. Chè đã nguội.

– Chị không nói gì nhé, – chị Vi bảo.

– Vâng. Chị không nói gì cả.

Tôi chạy xe lên dốc. Gió tháng Mười từ thung lũng thổi ngược lên, lạnh đến buốt mũi. Hai bên đường người ta đã bắt đầu cày đất để gieo cải. Tôi nghĩ đến bữa cơm tối hôm thứ Hai, lúc mẹ chồng tôi gắp miếng thịt trâu cho anh Thuần và nói một chữ: dư lượng. Bà không nói dối hẳn. Aflatoxin M1 trong sữa cũng là một thứ dư lượng. Bà chỉ chọn một chữ đủ để mọi người tự hiểu theo cách bà muốn.

Từ thứ Sáu, bà đã có tờ giấy. Từ thứ Bảy, bà đã nghe anh Thức dặn phải kiểm tra thức ăn. Thế mà đến tối thứ Hai, bà vẫn ngồi giữa mâm cơm và để cả nhà tin rằng tôi đổ thuốc vào bồn sữa.

Tôi về đến cổng thì thấy cái xe bán tải màu ghi của anh Kha lại đỗ giữa sân. Lần thứ ba trong tuần. Anh Kha đang đứng nói chuyện với mẹ chồng tôi ở góc vườn, chỗ khuất sau nhà kho, hai người đứng rất gần nhau. Thấy tôi, anh Kha giơ tay chào, cười rất tươi. Mẹ chồng tôi quay lưng đi vào nhà.

Lúc đi ngang qua tôi, bà dừng lại một giây. Bà nhìn túi áo khoác của tôi, chỗ cái ống nghe của bố thò ra một đoạn dây quấn băng dính đen.

– Cô đi đâu cả buổi sáng?

– Con xuống trạm sữa, mẹ ạ.

Bà nhìn tôi. Tôi nhìn bà. Tôi biết bà đọc được trên mặt tôi rằng tôi đã biết. Và tôi cũng đọc được trên mặt bà một điều mà tôi không ngờ tới. Đó không phải là giận. Đó là sợ.

— Hết chương 2 —