Nhà kho cuối ngõ La Khê

Chương 7: Nhà kho cuối ngõ La Khê

Cái nhà kho nằm cuối một con ngõ cụt ở La Khê, tường gạch không trát, mái ngói âm dương rêu phủ xanh, cửa gỗ hai cánh to như cửa đình. Mười năm trước, nhà bà Dậu còn dệt ở đây bốn khung, rồi con cháu đi làm công ty hết, khung bán đồng nát mất ba, còn một cái khung gỗ cũ đứng trong góc tối, phủ cái bạt xanh, bụi dày một đốt ngón tay.

– Cái khung này từ thời ông nhà tôi còn sống. – Bà Dậu nói, kéo tấm bạt ra, bụi bay mù mịt trong vệt nắng chiếu qua lỗ ngói. – Chạy được, nhưng phải có người biết chữa. Cô thuê cả kho thì một tháng hai triệu, cái khung tôi cho mượn không.

Lanh đứng nhìn cái khung gỗ. Nó to bằng cả một gian nhà nhỏ, gỗ đã đen bóng vì tay người, cái ngực khung mòn lõm một chỗ, chỗ người thợ ngày xưa tì vào. Trên đỉnh khung là cái hộp đầu máy để treo bìa đục lỗ, cùng một kiểu với cái máy cô và cụ Nhâm dùng mười chín đêm năm kia.

– Cháu thuê, bà ạ.

Tiền thuê lấy từ khoản ứng trước làm mẫu của bà Khanh. Tám mươi triệu, chuyển vào tài khoản của Lanh một ngày sau buổi gặp ở hồ Thiền Quang, kèm một dòng nội dung chuyển khoản: tiền mẫu, không phải tiền thương. Lanh đọc dòng ấy, phì cười, lần đầu tiên sau nhiều tuần.

Cụ Nhâm đến vào sáng hôm sau, xách theo cái túi đồ nghề bằng vải bạt bạc màu, trong có dùi, kìm, búa nhỏ, cuộn dây gai, một hộp mỡ bò.

– Ông ơi, ông bỏ xưởng thật à?

– Không bỏ. Nó đuổi. – Cụ cười hềnh hệch, đặt túi đồ nghề xuống. – Thằng Cương nó biết ông viết thư cho bà Khanh. Nó không chửi ông câu nào, nó bảo ông nghỉ ngơi, cuối tháng nó cho người mang lương với tiền thưởng đến tận nhà. Thằng ấy lễ phép từ bé. Lễ phép mà đuổi người.

Cụ đi một vòng quanh cái khung gỗ, sờ từng cái trục, gõ gõ vào từng thanh ngang, ghé tai nghe như thầy thuốc nghe phổi.

– Khung tốt. Gỗ lim. Mấy cái ổ trục khô hết rồi, ông tra mỡ. Dây go đứt chục sợi, ông nối. Một tuần chạy được.

Một tuần thành mười ngày. Cụ Nhâm làm từ sáng đến tối, ngồi xếp bằng dưới gầm khung, cái đèn pin kẹp trên vai. Lanh làm phụ, đưa kìm, đưa dây, học cách nối sợi go theo kiểu thợ cũ mà cô chưa từng biết. Bà Dậu thỉnh thoảng mang sang một ấm nước chè xanh với mấy củ khoai luộc. Có hôm bà đứng ở cửa nhìn rất lâu, rồi nói một câu như với chính mình: "Mười năm rồi mới có người thở trong cái kho này."

Ngày thứ bảy, cụ Nhâm dẫn thêm một người. Cô Thơm, năm mươi lăm tuổi, nghỉ xưởng nhà họ Phan từ ba năm trước vì đau lưng, giờ bán chè đỗ đen ở chợ. Cô Thơm dệt tay nhanh nhất làng hồi trẻ, nhìn sợi là biết sợi nào kéo căng quá. Cô đến, xắn tay áo, không hỏi lương.

Trong khi cụ Nhâm chữa máy, Lanh vẽ.

Cô vẽ ở cái bàn gỗ kê sát cửa sổ nhà kho, bằng bút chì và giấy kẻ ô, như hồi đi học, vì không có máy tính đủ mạnh để chạy phần mềm thiết kế dệt. Cô vẽ những thứ cô chưa bao giờ vẽ cho xưởng nhà chồng, vì ở đó người ta bảo hoa văn dân tộc thì nhà quê, khách Hà Nội không mua.

Cô vẽ cái hoa văn hình trám mà bà ngoại dệt trên mặt chăn cưới của mẹ. Cô vẽ cái ngôi sao tám cánh trên địu của cô hồi còn nằm trên lưng mẹ đi nương. Cô vẽ những ruộng bậc thang Bắc Sơn tháng năm khi nước vừa đổ, mặt ruộng như những mảnh gương xếp chồng lên nhau. Cô vẽ cái núi đá vôi đầu bản, mà mây chiều nào cũng vắt ngang lưng chừng như người ta vắt khăn. Rồi cô chuyển tất cả những thứ ấy sang lụa, sang cái màu xanh rêu, màu chàm, màu vàng nghệ, những màu ngoài chợ Bắc Sơn người ta vẫn nhuộm bằng lá cây.

Mỗi mẫu, ở hàng mười hai, cột bảy của đơn vị hoa văn, cô vẫn đặt một con cò co chân. Lần này nó đứng trên bờ ruộng bậc thang.

– Sao vẫn để con cò? – Cô Thơm hỏi, khi cô đọc lưới cho cô Thơm đục bìa. – Người ta đang kiện cô vì con cò ấy cơ mà.

– Người ta kiện cháu vì bộ Cò Mây, cô ạ. Con cò này không phải của bộ Cò Mây. Con cò này là của cháu.

Bộ bìa đục lỗ đầu tiên làm mất mười hai đêm. Lần này có ba người đục, cụ Nhâm, cô Thơm, và bà Dậu xin vào ngồi đục cùng, bảo tay bà còn nhớ.

Tơ là chuyện khó nhất. Lanh gọi cho ba mối bán tơ quen trong làng Vạn Phúc. Mối thứ nhất bảo hết hàng. Mối thứ hai bảo đã có khách đặt cả năm. Mối thứ ba thì thẳng thắn: anh Cương dặn rồi chị ạ, em không bán được, em còn phải làm ăn với anh ấy. Lanh cúp máy, ngồi im.

Đêm ấy cô gọi cho mẹ đẻ ở Bắc Sơn. Mẹ cô năm mươi tám tuổi, làm ruộng và đan phên, nghe giọng con thì biết có chuyện, nhưng không hỏi chuyện gì.

– Mẹ ơi, nhà mình còn quen ai trên Bảo Lộc không? Cái chị Hoa ngày xưa ở bản mình lấy chồng vào trong ấy, nhà chồng nuôi tằm ấy.

– Còn chứ. Con Hoa nó giờ có cả cái xưởng ươm tơ. Để mẹ gọi.

Ba ngày sau, một kiện tơ hai mươi cân đi xe khách từ Bảo Lộc ra bến Giáp Bát. Chị Hoa nhắn tin: tơ loại một, giá gốc, bao giờ có tiền thì gửi, em là người bản mình, chị không lấy lãi. Lanh ra bến nhận kiện tơ lúc năm giờ sáng, buộc lên yên xe đạp, đạp mười một cây số về La Khê. Đến nơi, hai tay cô run không cầm nổi cốc nước.

Cuối tháng Mười một, cái khung gỗ lim chạy những nhịp đầu tiên.

Tiếng nó khác hẳn tiếng máy dệt ở xưởng nhà họ Phan. Máy ở xưởng gõ đều, cạch cạch, cạch cạch, như đồng hồ. Cái khung gỗ thì gõ có hơi thở, cạch, kẹt, cạch, kẹt, như người già đang leo cầu thang. Bé Sữa ngồi trên cái ghế đẩu cạnh cô Thơm, nhìn con thoi chạy qua chạy lại, mắt không chớp.

– Mẹ ơi, nó đi đâu thế?

– Nó đi sang nhà bên kia, rồi lại về.

– Thế nó có mệt không?

– Có. Nhưng nó không nghỉ được, vì người ta đang đợi.

Chiếc khăn đầu tiên của dòng Mây Bắc Sơn ra khỏi khung vào một buổi chiều mưa phùn. Màu xanh rêu chuyển dần sang màu chàm, những thửa ruộng bậc thang trải ngang như những nốt nhạc, một dải mây trắng vắt chéo, và ở một góc, trên một bờ ruộng nhỏ, một con cò co chân. Cô Thơm cắt sợi, giơ chiếc khăn lên trước cửa kho, ánh sáng xám xuyên qua mặt lụa. Cụ Nhâm đứng nhìn, không nói gì, chỉ gật đầu ba cái.

Lanh chụp ảnh gửi bà Khanh. Một giờ sau bà trả lời đúng hai chữ: "Làm tiếp."

Đến giữa tháng Mười hai, họ làm được bốn mẫu, mỗi mẫu hai mươi chiếc. Lanh giữ lại mỗi mẫu năm chiếc để gửi vào Sài Gòn làm mẫu chào hàng. Số còn lại, cô mang ra bán thử ở một hội chợ thủ công cuối tuần trong một khu phố cổ, ngồi sau cái bàn gấp phủ khăn vải thô. Khách nước ngoài dừng lại nhiều. Một bà người Pháp mua bốn chiếc, hỏi cô ai vẽ, cô bảo cháu vẽ. Bà ấy bảo, à, thế thì tôi mua thêm một chiếc nữa.

Hai ngày hội chợ, cô bán được ba mươi mốt chiếc.

Chiếc thứ ba mươi mốt, một người đàn bà trẻ đeo khẩu trang, đội mũ lưỡi trai, mua lúc gần tan chợ, trả tiền mặt không mặc cả, xin hóa đơn có ghi rõ tên người bán, rồi đi rất nhanh. Lanh không để ý. Mãi đến tối, đếm tiền, cô mới nhớ ra người đàn bà ấy có mùi nước hoa rất quen.

Bốn ngày sau, Ngọc gọi cô lên văn phòng.

– Đọc đi. – Ngọc đẩy sang một tờ giấy, mặt nửa bực nửa buồn cười.

Đó là văn bản của một văn phòng luật mới, đại diện cho công ty Lụa Hảo Phan, ký tên một luật sư Lanh chưa nghe tên bao giờ. Giọng văn khác hẳn lá thư của ông Hưng, đầy những chữ "nghiêm trọng", "cố tình", "trắng trợn". Văn bản tố cáo bà Vi Thị Lanh sản xuất và kinh doanh khăn lụa mang những đặc điểm nhận dạng của bộ sưu tập Cò Mây thuộc quyền của công ty, gây nhầm lẫn cho khách hàng, có dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh. Kèm theo là ảnh chụp chiếc khăn Mây Bắc Sơn mua ở hội chợ, có hóa đơn, có ngày giờ. Và một đoạn phân tích, in đậm:

"Cụ thể, tại vị trí hàng thứ mười hai, cột thứ bảy của mỗi đơn vị hoa văn trên sản phẩm của bà Lanh, xuất hiện hình một con cò co một chân, là đặc điểm nhận dạng riêng, nhất quán và độc đáo của toàn bộ bộ sưu tập Cò Mây do công ty sở hữu."

Lanh đọc đoạn ấy ba lần. Rồi cô ngẩng lên nhìn Ngọc.

– Chị ơi. Họ biết con cò ở hàng mười hai, cột bảy.

– Bây giờ thì họ biết. Có người đã nói cho họ, hoặc họ đọc được ý kiến phản đối mình gửi Cục. – Ngọc nhún vai. – Nhưng chị đọc lại câu ấy đi. Đọc chậm thôi.

Lanh đọc lại. Đặc điểm nhận dạng riêng, nhất quán và độc đáo của toàn bộ bộ sưu tập Cò Mây.

– Họ tự viết ra, có ký tên, có đóng dấu, rằng con cò ở hàng mười hai cột bảy là cái dấu chung của bộ Cò Mây và của dòng khăn chị làm ở nhà kho bà Dậu, một dòng mà chính họ không hề tham gia. – Ngọc gõ ngón tay lên dòng chữ in đậm. – Tức là cái dấu ấy đi theo người, không đi theo xưởng. Ở đâu có chị là ở đấy có con cò. Họ muốn dùng nó để buộc chị tội bắt chước, mà lại vô tình nộp hộ mình bằng chứng rằng ai mới là người làm ra con cò.

Lanh ngồi im một lúc. Ngoài cửa sổ văn phòng, trời Hà Nội tháng Chạp xám như mặt nước ao.

– Chị Trinh mua cái khăn ấy. Em nhớ ra mùi nước hoa.

– Thế thì chị Trinh là người nộp hộ mình. – Ngọc cười to, lần đầu tiên Lanh thấy chị cười to như thế. – Gửi lời cảm ơn chị ấy giúp tôi nhé.

Chiều hôm ấy, trên đường về, Lanh mở lại tin nhắn Trinh gửi từ hơn một tháng trước. Còn đúng hai tuần nữa là lễ trăm ngày. Cô đứng ở đầu ngõ La Khê, đọc đi đọc lại câu cuối: "Mẹ có chuyện muốn nói về việc nuôi bé Sữa, nói trước mặt cả họ cho minh bạch."

Cô bỏ điện thoại vào túi, chạm phải sáu trang sao kê gấp tư vẫn nằm đó mấy tuần nay.

— Hết chương 7 —