Bốn trăm tám mươi tấm bìa

Chương 3: Bốn trăm tám mươi tấm bìa

Văn phòng của luật sư Đỗ Bảo Ngọc nằm trên tầng bốn một tòa nhà cũ ở phố Nguyễn Trãi, cầu thang máy kêu cót két, cửa kính dán một tờ giấy ghi giờ làm việc bằng bút dạ. Lanh tìm được chị nhờ một người bạn học cũ ở trường dệt, giờ làm ở phòng pháp chế của một công ty may. Bạn cô bảo: chị Ngọc trẻ nhưng lì, không thích thì không nhận, đã nhận thì cắn đến cùng.

Ngọc ba mươi tư tuổi, tóc buộc đuôi ngựa, mặc sơ mi kẻ, uống trà đá trong cái cốc nhựa to bằng cái bát. Chị đọc lá thư của luật sư Hưng hai lần, gõ ngón tay lên mặt bàn theo nhịp, rồi đặt xuống.

– Thư này viết tốt. – Ngọc nói. – Anh Hưng là người làm nghề tử tế, tôi biết anh ấy. Ba chuyện trong thư, chị nghe tôi nói từng chuyện nhé.

Lanh gật đầu. Bé Sữa ngồi trên cái ghế xoay bên cạnh, đang tô màu vào một tờ giấy Ngọc đưa cho.

– Chuyện thứ nhất là cái đơn đăng ký kiểu dáng. Người ta nộp đơn thì người ta được nộp, chưa có nghĩa là được cấp. Đơn sẽ được xem xét, được công bố. Trong thời gian ấy, ai thấy không đúng thì có quyền gửi ý kiến phản đối. Mà bộ khăn của chị bán ra ngoài thị trường bao lâu rồi?

– Mẫu đầu tiên bán từ hơn hai năm trước ạ. Mẫu cuối thì năm ngoái.

– Thế thì cái đơn ấy yếu từ trong trứng. Kiểu dáng muốn được bảo hộ thì phải mới. Bán ầm ầm ngoài chợ hai năm thì còn mới với ai. – Ngọc nhún vai. – Anh Hưng biết điều đó. Tôi đoán đơn này nộp ra không phải để thắng, mà để có tờ giấy dọa chị.

– Thế chuyện thứ hai ạ?

– Chuyện thứ hai mới là chuyện chính. Ai là tác giả. – Ngọc nghiêng người về phía trước. – Theo luật, quyền tác giả tự sinh ra từ lúc chị vẽ xong và thể hiện nó ra thành bản vẽ, thành tấm vải. Không cần đăng ký với ai. Nhưng có một cái bẫy. Nếu chị là người làm công của công ty, ký hợp đồng lao động, được giao nhiệm vụ vẽ, thì công ty có thể là chủ sở hữu các quyền về tài sản đối với bộ khăn. Chị vẫn được đứng tên tác giả, không ai cướp được cái tên ấy của chị, nhưng chuyện bán, chuyện in, chuyện cho phép người khác làm, thì lúc đó công ty quyết.

– Em không ký hợp đồng gì cả. Em là dâu. Mẹ chồng đưa em ba triệu một tháng, tiền mặt, không có giấy tờ gì.

– Chị có đóng bảo hiểm xã hội ở công ty không?

– Không ạ. Em chưa đóng bảo hiểm bao giờ. Hồi mới cưới em có hỏi, chị Trinh bảo người nhà thì đóng làm gì cho tốn.

Ngọc gật đầu chậm, ghi một dòng vào cuốn sổ tay.

– Tốt. Cái điều làm chị tủi thân sáu năm nay, bây giờ lại là cái lợi của chị. Không hợp đồng, không lương, không bảo hiểm, không giao việc bằng văn bản. Thì chị là người ngoài vẽ cho nhà chồng, như người ta vẽ tặng. Tặng cái tấm khăn đã dệt thì được, chứ không ai tặng được cái quyền tác giả nếu không giấy trắng mực đen.

Lanh thở ra. Cô thấy mình thở ra lần đầu tiên sau ba tuần.

– Nhưng, chị Lanh, chị nghe tôi. – Ngọc giơ một ngón tay. – Chị nghĩ kỹ xem, sáu năm qua, chị có ký vào tờ giấy nào chị Trinh đưa không? Bất cứ tờ nào.

Lanh nghĩ. Câu hỏi làm cô thấy ngại, như bị hỏi mình có quên khóa cửa không.

– Có một lần. Năm thứ hai em về làm dâu, xưởng vay vốn ngân hàng, chị Trinh mang lên một tập giấy bảo người nhà phải ký đồng ý. Em ký mấy chỗ chị ấy chỉ.

– Chị có đọc không?

– Em đọc trang đầu. – Lanh cúi mặt. – Mấy trang sau em không đọc.

Ngọc không nói gì, chỉ gạch chân dòng ghi chép một lần nữa.

– Còn chuyện thứ ba, cái điện thoại. – Ngọc với lấy chiếc điện thoại nứt màn hình Lanh đặt trên bàn, lật đi lật lại. – Chị có biết máy này ai mua không?

– Em không biết. Có thể là xưởng mua thật.

– Nếu xưởng mua thật, xưởng có hóa đơn, thì đòi là đòi được. Họ đòi gấp như vậy vì họ biết trong này có gì. Họ muốn chị hoặc không trả, để họ có cớ nói chị chiếm giữ tài sản, hoặc trả, để họ xóa sạch như xóa cái máy tính của chị. Hai đường đều có lợi cho họ.

– Thế em phải làm sao hả chị?

Ngọc mỉm cười, lần đầu tiên.

– Mình chọn đường thứ ba. Mình trả. Nhưng trước khi trả, mình mời thừa phát lại đến lập vi bằng, ghi nhận lại toàn bộ những tin nhắn, những bức ảnh, ngày giờ của chúng, có chữ ký, có đóng dấu. Rồi mình sao lưu một bản đầy đủ có người chứng kiến. Rồi mình đưa trả cái máy tận tay luật sư của họ, có biên bản giao nhận. Họ đòi cái vỏ thì mình trả cái vỏ.

Hai hôm sau, một ông thừa phát lại ngoài năm mươi tuổi, đeo kính lão, ngồi trong văn phòng của Ngọc từ chín giờ sáng đến bốn giờ chiều, lật từng tin nhắn, từng tấm ảnh, đọc to ngày giờ cho cậu thư ký gõ. Lanh ngồi bên cạnh, nghe người lạ đọc những câu chồng mình viết. "Cháu xin lỗi bà. Cháu sẽ lo. Cho cháu thêm thời gian." Ông thừa phát lại đọc giọng đều đều, không lên không xuống, như đọc biên bản một vụ va quẹt xe. Lanh lại thấy dễ chịu vì cái giọng ấy. Nó làm những câu chữ thôi là của riêng cô, mà thành của cả thế giới, thành thứ người ta có thể đặt lên bàn.

Sáng thứ Sáu, Ngọc tự mình mang chiếc điện thoại đến văn phòng luật trên phố Trần Hưng Đạo. Chị về kể lại cho Lanh, giọng thích thú.

– Anh Hưng nhận máy, ký biên bản, rồi hỏi tôi một câu: các chị sao lưu rồi chứ gì. Tôi bảo: đương nhiên. Anh ấy cười, bảo: thế thì tốt, đỡ cho tôi một việc phải cãi nhau với thân chủ.

– Anh ấy nói thế là sao ạ?

– Là anh ấy biết cái máy này không phải thứ đáng đòi. Người đòi là thân chủ của anh ấy. – Ngọc nhấp trà đá. – Ghi nhớ cái tên Kha Đình Hưng. Sau này có lúc chị sẽ cần biết bên kia có ai là người tử tế.

Tuần đó, Lanh đi xin việc.

Cô in mười bản giới thiệu, kèm ảnh chụp mấy mẫu khăn cô vẽ trước khi về làm dâu, hồi còn đi làm thuê cho một công ty in vải ở Nam Định. Cô đi từng xưởng lụa trong làng Vạn Phúc, rồi ra mấy cửa hàng lụa trên phố Hàng Gai. Người ta tiếp cô tử tế, mời nước, xem tranh, khen khéo. Rồi người ta hẹn gọi lại.

Đến xưởng thứ sáu, ông chủ là một người đàn ông béo tốt có hàm răng vàng, bạn nhậu của bố chồng cô ngày xưa, tiễn cô ra tận cổng rồi mới nói nhỏ.

– Cháu ạ, chú quý cháu. Nhưng thằng Cương gọi cho chú từ hôm thứ Hai rồi. Nó bảo nhà nó đang có chuyện kiện tụng về mẫu mã, ai nhận cháu thì dính vào. Làng này bé, cháu biết đấy. Ai cũng phải mua sợi, mua thuốc nhuộm qua mấy mối của nó.

Lanh đứng ở cổng xưởng ấy rất lâu. Bên kia đường, một bà cụ đang phơi những cuộn tơ vàng trên giàn tre, nắng chiều xuyên qua tơ làm nó sáng như rơm mới.

Cô về phòng trọ, thấy cụ Nhâm đang ngồi trên bậc cầu thang, cạnh cụ là một cái bao tải dứa buộc dây chun.

– Ông ơi, ông đợi cháu lâu chưa ạ?

– Lâu gì. Ông vừa đến. – Cụ đứng dậy, chống tay vào đầu gối, kéo cái bao tải lên. – Cái này của cháu. Ông giữ hộ hai năm nay, giờ trả.

Trong bao tải là những tấm bìa cứng màu nâu, mỗi tấm dài bằng cánh tay, đục chi chít những lỗ tròn nhỏ, xếp chồng lên nhau, xâu bằng dây thép thành từng tập dày. Lanh nhận ra ngay. Đó là bộ bìa đục lỗ của mẫu Cò Mây số một.

Mùa đông năm kia, cái máy đục bìa tự động của xưởng hỏng, phải đợi linh kiện từ nước ngoài về mất hai tháng. Đơn hàng thì không đợi được. Cô với cụ Nhâm ngồi trong kho suốt mười chín đêm, cô đọc từng ô trên giấy kẻ lưới, cụ cầm cái dùi đục tay, đục từng lỗ một. Bốn trăm tám mươi tấm bìa. Đêm nào cụ cũng kể chuyện ngày xưa làng dệt bằng khung gỗ, đêm nào cô cũng pha cho cụ một ấm trà gừng.

– Máy đục mới về thì xưởng bảo vứt bộ này đi, làm bộ mới bằng máy cho đều. – Cụ Nhâm nói. – Ông không vứt. Bìa đục tay của cháu, mỗi tấm ở góc cháu lại lấy bút chì đánh số với ghi một chữ cái tên cháu, ông tiếc. Ông mang về để gầm giường.

Lanh lật tấm bìa trên cùng. Ở góc phải, nét bút chì đã mờ nhưng vẫn đọc được: 001, và chữ L.

Cô ôm tập bìa vào lòng như ôm một con mèo.

– Ông ơi, nếu anh Cương biết ông mang cái này cho cháu...

– Thì nó đuổi ông. – Cụ Nhâm cười, để lộ hàm răng thiếu hai cái. – Ông bảy mươi hai tuổi, nó đuổi thì ông về nhà trông cháu. Bố nó ngày xưa còn không dám đuổi ông. Nhưng nó là thằng không xấu đâu, cháu ạ. Nó chỉ sợ. Người sợ thì hay làm liều.

Cụ đi rồi, Lanh ngồi xếp lại những tấm bìa thành từng tập trên sàn nhà, theo đúng thứ tự số. Bé Sữa ngồi cạnh, lấy ngón tay chọc vào từng cái lỗ, đếm một, hai, ba, đến mười thì quên, lại đếm lại.

Tối hôm ấy con bé sốt.

Cơn sốt đến nhanh, như người ta tạt một gáo nước sôi. Chín giờ con bé còn đòi nghe kể chuyện, mười giờ đã nằm thiêm thiếp, người nóng như lò than, nhiệt kế lên ba mươi chín độ tám. Lanh cho con uống thuốc hạ sốt, lau người bằng khăn ấm, ngồi canh. Mười một giờ, nhiệt độ không xuống. Cô bế con, gọi xe, chạy vào bệnh viện nhi gần nhất.

Bác sĩ trực là một người đàn ông trẻ, mắt thâm vì thiếu ngủ, khám kỹ, bảo viêm họng do virus, cho ở lại theo dõi một đêm. Lanh ngồi trên cái ghế nhựa cạnh giường bệnh, trong căn phòng có bốn đứa trẻ khác cũng đang sốt, bốn bà mẹ khác cũng đang ngồi trên bốn cái ghế nhựa. Không ai nói với ai câu nào. Mỗi người canh một đứa.

Sáng hôm sau, ra quầy thanh toán, Lanh mở ví. Tiền viện phí, tiền thuốc, tiền xe. Cô đếm số tiền còn lại, rồi đếm lại một lần nữa cho chắc. Đủ trả tiền phòng tháng này. Không đủ tháng sau.

Chiều, hai mẹ con về đến phòng trọ thì thấy chiếc ô tô màu bạc của Cương đỗ ở đầu ngõ.

Anh không lên phòng. Anh đứng dưới chân cầu thang, áo khoác dạ, tay cầm một phong bì màu nâu, nhìn bé Sữa đang lả đi trên vai mẹ.

– Con bé làm sao thế?

– Viêm họng anh ạ. Đỡ rồi.

– Sao không gọi anh? – Cương nhíu mày, có vẻ thật. – Mẹ mà biết thì mẹ xót lắm.

Lanh không đáp. Cương đưa phong bì cho cô.

– Hai trăm triệu. Và một tờ giấy. Em đọc đi, không có gì phức tạp. Em xác nhận bộ Cò Mây là sản phẩm làm chung của tập thể xưởng, em tham gia với vai trò thành viên trong gia đình. Em ký thì tiền này là của em, coi như phần thưởng. Xưởng vẫn trả em ba triệu một tháng như cũ, bé Sữa đi học tiền nhà nội đóng. Em muốn về nhà ở thì về, mẹ vẫn để nguyên phòng.

Lanh nhìn cái phong bì. Nó dày. Cô chưa từng cầm hai trăm triệu trong tay bao giờ.

– Anh cho em ba ngày.

– Ba ngày thì được. – Cương gật đầu. Anh đặt phong bì vào cái giỏ xe đạp của chị chủ nhà dựng gần đó, như sợ cô không cầm. – Em cầm về mà nghĩ. Anh không lấy lại đâu.

Anh đi được mấy bước thì quay lại.

– Lanh. Bà Khanh không về đâu. Anh nói thật. Bà ấy ký với xưởng một hợp đồng phân phối từ trước khi chú Vỹ mất. Em có gọi đến tết bà ấy cũng không phá hợp đồng vì một con dâu góa.

Chiếc xe màu bạc lùi ra khỏi ngõ. Lanh đứng dưới chân cầu thang, một tay bế con, một tay cầm cái phong bì dày, ở giữa hai tay là hai trăm triệu và một đứa trẻ đang sốt.

— Hết chương 3 —