Khăn mùa thu

Chương 11: Khăn mùa thu

Tháng Ba, Sài Gòn nóng ba mươi bốn độ, nắng trắng như vôi. Lanh xuống máy bay với một cái va li đựng sáu mươi chiếc khăn Mây Bắc Sơn, quấn từng chiếc trong giấy lụa, và cái áo len màu than gấp gọn dưới đáy, vì cô không nỡ để nó lại.

Nhà mốt của bà Thoại Khanh là một ngôi biệt thự cũ ba tầng bên một con đường rợp cây dầu, tường vàng, cửa chớp xanh, sân trước có một cây hoàng lan già toả mùi thơm đặc quánh. Buổi ra mắt bộ sưu tập mùa hè tổ chức ngay trong vườn. Người mẫu đi trên một lối lát gạch tàu giữa hai hàng ghế mây, khách là những người phụ nữ ăn mặc giản dị mà đắt tiền, những nhà báo thời trang, mấy người nước ngoài.

Bà Khanh chừa cho Lanh đúng một góc như đã hứa: một cái kệ gỗ dưới gốc hoàng lan, treo mười hai chiếc khăn, và một tấm bìa nhỏ bằng giấy dó, chữ viết tay của chính bà: Mây Bắc Sơn. Vi Thị Lanh.

Lanh đứng nhìn tấm bìa ấy rất lâu. Cô nghĩ tới tấm bìa in chữ nhũ trong gian trưng bày ở Vạn Phúc. Cô không thấy hả hê như cô từng tưởng. Cô chỉ thấy hai bàn chân mình đang đứng trên đất, chắc chắn.

– Đừng có đứng đó mà ngắm tên mình. – Bà Khanh đi ngang qua, nói không ngoảnh lại. – Ra đây tôi giới thiệu với mấy người. Họ muốn hỏi về con cò.

Mấy người ấy là ba phụ nữ trung niên và một cô nhà báo trẻ đeo kính tròn. Bà Khanh đưa cho họ cái kính lúp bằng đồng của bà, chỉ vào một chiếc khăn màu chàm, bảo tìm đi. Ba người phụ nữ chụm đầu soi, mất gần hai phút mới thấy, rồi reo lên như trẻ con tìm được quả trứng Phục sinh. Cô nhà báo hỏi Lanh con cò ấy có ý nghĩa gì, có phải một thông điệp gì về phụ nữ, về sự chờ đợi, về quê hương.

Lanh nghĩ một lúc.

– Em giấu ngày sinh của con gái em vào đấy. Để cái khăn đi đâu thì con bé cũng đi theo.

Cô nhà báo ghi lại, rồi ngẩng lên, có vẻ chờ thêm. Lanh không nói thêm. Một người phụ nữ trong ba người, tóc đã bạc phân nửa, cầm chiếc khăn màu chàm áp lên má, rồi bảo mua ba chiếc, cho ba đứa con gái, mỗi đứa ở một nước.

– Tôi không biết ngày sinh con cô. – Bà nói. – Nhưng tôi biết ngày sinh con tôi. Thế là đủ.

Buổi tối hôm ấy, bà Khanh đặt hàng sáu trăm chiếc cho mùa hè, và một dòng mới cho mùa thu. Bà ký hợp đồng ngay trên cái bàn đá trong vườn, dưới ánh đèn lồng, bằng cây bút máy ngòi vàng cũ đến mức mực rỉ ra dính tay. Ký xong bà đẩy tờ hợp đồng sang cho Lanh, rồi chìa bàn tay dính mực ra.

– Chồng cô hẹn đưa cô vào gặp tôi trước Tết. Trễ có hai tháng. Không sao.

Lanh bắt tay bà. Mực dính sang tay cô một vệt tím.

Đêm ấy, trong căn phòng khách sạn nhỏ gần chợ Bến Thành, Lanh gọi video về Hà Nội. Màn hình rung rinh, rồi hiện ra cái mái ngói âm dương của nhà kho bà Dậu, rồi cái khung gỗ lim, rồi khuôn mặt bé Sữa chiếm gần hết màn hình, mũi dí sát vào camera.

– Mẹ ơi! Bà nội dạy con luồn thoi!

Hình ảnh xoay đi xoay lại. Lanh nhìn thấy bà Hảo ngồi trên băng ghế trước khung cửi, cái áo bông tím than đã đổi thành áo len mỏng, tóc búi thấp. Bé Sữa ngồi trong lòng bà, hai bàn tay bé xíu nắm con thoi gỗ đen bóng, cái con thoi bà cho nó hôm lễ trăm ngày. Bà Hảo cầm tay cháu, đưa con thoi qua khe sợi, chậm, rất chậm. Con thoi chạy từ bên này sang bên kia, rồi rơi xuống đất. Bé Sữa cười ré lên. Bà Hảo cũng cười.

Lanh chưa từng thấy mẹ chồng cười như thế. Cái cười làm mặt bà trẻ đi mười tuổi, như cô gái mười bảy tuổi dệt thuê cho nhà ông Dậu mà bà Dậu bảo là hay khóc.

– Mẹ ơi, mẹ đừng để cháu đạp chân vào bàn đạp nhé, khung nặng lắm.

– Mẹ biết. – Bà Hảo nói vọng vào điện thoại. – Mẹ dệt từ lúc mày còn chưa đẻ ra. Ở trong ấy bán được không?

– Được mẹ ạ. Bà Khanh đặt sáu trăm chiếc.

– Sáu trăm. – Bà Hảo nhắc lại, rồi quay ra phía sau gọi to. – Ông Nhâm ơi, sáu trăm chiếc! Thơm ơi, đi gọi thêm cái Dung nhà đầu ngõ, nó nghỉ đẻ xong rồi đấy.

Màn hình lại rung rinh. Cụ Nhâm thò mặt vào, hàm răng thiếu hai cái, giơ một ngón tay cái lên. Rồi bé Sữa giành lại điện thoại.

– Mẹ ơi, bác Cương mang đến cho bà cái này!

Con bé giơ lên trước camera một tập giấy dày, bìa bóng. Lanh nhận ra ngay. Catalog bộ Cò Mây, in lại. Hình bìa vẫn là mười bốn chiếc khăn xanh ngả xám treo thành hai hàng trên phông trắng, vẫn là tấm ảnh cậu thợ chụp hôm ấy. Chỉ có tấm bìa chữ nhũ dưới hàng khăn là khác. Lanh nheo mắt đọc. Bộ sưu tập Cò Mây. Thiết kế: Vi Thị Lanh.

– Bác Cương mang sang hôm qua. – Bà Hảo nói, giọng bình thường như kể chuyện giá rau. – Nó đứng ở cổng nhà kho, không vào. Đưa cho mẹ, rồi về.

Lanh không biết nói gì. Cô nhìn cái tên mình trên tấm bìa chữ nhũ, chữ nhỏ xíu qua màn hình điện thoại, mà cô đọc thấy rõ hơn bất cứ chữ nào cô từng đọc.

Tháng trước, khoản tiền bản quyền đầu tiên từ công ty Lụa Hảo Phan chuyển vào tài khoản của cô, kèm theo bảng kê số lượng khăn đã bán, có chữ ký của giám đốc. Không có lời nhắn nào. Bảng kê làm rất cẩn thận, từng dòng, từng con số, đúng kiểu của một kế toán hai mươi năm kinh nghiệm. Lanh đọc nó và biết người làm ra nó là Trinh. Cô gửi lại một tin nhắn cảm ơn ngắn. Trinh không trả lời. Một tuần sau, trong bảng kê tháng tiếp theo, ở dòng cuối cùng có thêm một chú thích nhỏ in nghiêng: "Mẫu số bảy bán chạy nhất."

Cậu Thịnh thì vào làm thợ chữa máy cho xưởng nhà họ Phan, theo lời bà Hảo. Cậu đi làm từ sáu giờ sáng, về lúc tám giờ tối, không uống rượu nữa. Mỗi tháng cậu đưa bà Hảo một ít tiền, bảo là để trả dần cho thằng Vỹ. Bà Hảo nhận, bỏ vào một cái hộp thiếc trên bàn thờ, không tiêu đồng nào.

Còn phần vốn của Vỹ trong công ty, Lanh không đòi. Ngọc hỏi cô hai lần, lần nào cô cũng lắc đầu.

– Anh ấy bán để giữ nhà cho mẹ. Đấy là việc anh ấy chọn. Em mà đòi lại thì như đòi lại cái nhà.

– Chị biết chị có quyền mà, đúng không? – Ngọc hỏi lần thứ hai.

– Em biết. Em chỉ không muốn dùng nó.

Ngọc nhìn cô một lúc, rồi nhún vai, gập hồ sơ lại.

– Tôi làm luật bảy năm. Gặp người không biết quyền của mình thì nhiều. Gặp người biết mà không dùng thì ít lắm.

Cuối tháng Tư, Lanh về Hà Nội. Trời đã ấm, hoa sấu rụng trắng trên mấy con phố cũ. Nhà kho bà Dậu giờ có ba khung cửi chạy, hai khung mua lại của một làng nghề ở Nam Định, cụ Nhâm đi xe khách xuống tận nơi chọn từng cái. Cô Thơm làm tổ trưởng. Cái Dung đầu ngõ đi làm lại sau khi nghỉ đẻ, đứa con đặt trong cái nôi tre kê ngay cạnh khung cửi, nghe tiếng thoi chạy là ngủ.

Bà Hảo không bỏ xưởng nhà mình. Sáng bà vẫn ra gian trưng bày ở Vạn Phúc ngồi trông hàng. Nhưng chiều nào bà cũng đi bộ sang La Khê, bốn phút xe, mười lăm phút đi bộ, ngồi ở băng ghế trước cái khung gỗ lim, dệt vài chục hàng. Bà dệt chậm, nhưng không lệch một nhịp. Bé Sữa tan học thì chạy thẳng sang nhà kho, ngồi trong lòng bà.

Một tối đầu tháng Năm, khi mọi người đã về hết, Lanh ngồi một mình ở cái bàn gỗ kê sát cửa sổ nhà kho. Ngoài kia, ao rau muống đã có ếch kêu. Trên bàn là một tờ giấy kẻ ô mới tinh, cây bút chì đã gọt, cái kính lúp mua lại ở chợ đồ cũ. Cô bắt đầu vẽ dòng khăn mùa thu cho bà Khanh.

Cô vẽ những bông hoa sở trắng nở trên đồi Bắc Sơn tháng Mười. Cô vẽ những luống cải vàng ven sông Hồng tháng Chạp. Cô vẽ cái núi đá vôi đầu bản và đám mây vắt ngang lưng chừng như người ta vắt khăn. Rồi cô đếm từ góc dưới bên trái lên, hàng một, hàng hai, đến hàng mười hai. Rồi sang ngang, cột một, cột hai, đến cột bảy.

Cô đặt bút chì vào ô ấy. Cô tô mười một ô.

Rồi cô dừng lại, nhìn con cò nhỏ trên tờ giấy kẻ ô. Cô cầm cục tẩy, xoá đi một ô ở bụng con cò, rồi tô thêm một ô ở dưới, sát bờ ruộng. Thành mười hai ô.

Bé Sữa ngủ dậy ở cái chõng tre trong góc nhà kho, dụi mắt, bò sang ngồi lên đùi mẹ. Con bé ghé sát vào tờ giấy, đếm hàng như mẹ dạy, đếm đến mười hai thì dừng, đếm cột đến bảy thì dừng.

– Mẹ ơi. Con cò này sao không co chân nữa?

Lanh vòng tay ôm con, cằm tựa lên cái đầu tóc buộc hai túm lệch.

– Vì con về rồi.

Con bé không hiểu, nhưng gật đầu, rồi lại ngủ gục trên tờ giấy kẻ ô. Ngoài cửa sổ, ếch vẫn kêu. Trên vách nhà kho, cạnh cái khung gỗ lim, treo chiếc khăn vàng nghệ dệt hôm bà Hảo sang lần đầu. Lanh không bán nó. Ở hàng thứ hai mươi, sợi vẫn dày hơn những hàng khác một chút, chỗ bà đập lược hơi mạnh. Cô Thơm đòi dệt lại cho đều, Lanh không cho.

— Hết —