Tên ai dưới hàng khăn

Chương 1: Tên ai dưới hàng khăn

– Chị Lanh ơi, chị lùi sang trái giúp em một tí. Chị đang đứng che mất tên anh Cương.

Cậu thợ ảnh nói không có ý gì, mắt vẫn dán vào ống kính. Lanh lùi sang trái một bước. Sau lưng cô, trên tấm phông trắng căng giữa gian trưng bày của xưởng, là mười bốn chiếc khăn lụa treo thành hai hàng, xanh ngả xám như trời Bắc Sơn sáng sớm. Dưới hàng khăn có một tấm bìa cứng in chữ nhũ: Bộ sưu tập Cò Mây. Thiết kế: Phan Gia Cương.

Lanh đọc dòng ấy hai lần. Lần thứ hai cô đọc chậm, như người mới học chữ.

– Chị ơi, chị cầm hộ em cái khăn số bảy lên, kéo chéo qua vai. Chị là người mẫu tay đẹp nhất xưởng đấy.

Cô cầm. Mặt lụa mát, mềm, nặng vừa đủ để rủ thành nếp. Đó là chiếc khăn cô vẽ vào mùa đông năm kia, hồi bé Sữa lên ba, đêm nào cũng phải bế đi quanh sân mới chịu ngủ. Cô vẽ những đám mây theo kiểu bà ngoại dệt trên mặt chăn thổ cẩm, rồi thả vào đó hai mươi con cò đang bay, cánh dài, cổ ngắn, mỗi con một nhịp. Ai nhìn cũng thấy hai mươi con cò. Chỉ có cô biết có con thứ hai mươi mốt.

– Mẹ ơi, con cò của mẹ đứng một chân kìa!

Bé Sữa chui từ dưới gầm bàn trưng bày ra, tóc buộc hai túm lệch nhau, ngón tay bé xíu chỉ vào mép chiếc khăn. Ở đó, lẫn giữa một cụm mây xoắn, có một con cò nhỏ bằng cái móng tay, co một chân lên bụng, đứng yên trong khi cả đàn đang bay. Phải ghé sát mới thấy.

Cậu thợ ảnh bật cười, quay sang khen con bé tinh mắt. Lanh cúi xuống bế con lên, áp má vào cái má mũm mĩm vẫn còn mùi sữa tắm.

– Ừ, con cò của mẹ. Suỵt, bí mật nhé.

Cửa gian trưng bày mở. Cương bước vào, áo sơ mi trắng là thẳng nếp, tay cầm cốc cà phê muối mua ở đầu làng. Anh nhìn bức phông, nhìn hàng khăn, gật đầu với cậu thợ ảnh, rồi mới nhìn em dâu.

– Lanh xuống đây làm gì? Mẹ bảo em cứ nghỉ ngơi cho khỏe.

– Em xuống xem người ta chụp bộ của em.

Cô nói chữ "của em" không to, nhưng cũng không nhỏ. Cậu thợ ảnh thôi bấm máy. Cương đặt cốc cà phê lên mép bàn, kéo một chiếc ghế cho cô ngồi, cử chỉ chu đáo như mọi khi.

– Anh định nói chuyện này sau lễ trăm ngày của chú Vỹ. Nhưng em hỏi thì anh nói luôn. Bên Sài Gòn họ cần một cái tên cho bộ sưu tập. Cái tên đứng ra chịu trách nhiệm, đi họp, đi sự kiện, ký hợp đồng. Bây giờ chú Vỹ không còn, em thì đang tang, lại còn con nhỏ. Anh đứng tên thì mọi thứ trôi. Tên ai cũng là tên nhà mình.

– Thế sao không ghi tên xưởng ạ?

Cương mỉm cười, như người lớn nghe trẻ con hỏi một câu hay.

– Khách mua khăn không mua tên xưởng. Khách mua một con người. Bên đối tác nói thẳng với anh như thế.

Lanh không đáp. Bé Sữa trên tay cô đã ngoẹo đầu vào vai mẹ, ngón cái đưa lên miệng. Ngoài sân, tiếng máy dệt từ dãy nhà xưởng phía sau vẫn đều đều, cạch cạch, cạch cạch, cái nhịp cô nghe sáu năm nay đến mức đêm nằm ngủ vẫn thấy nó gõ trong tai.

Ba tuần trước, Vỹ lái xe từ Hòa Bình về sau chuyến đi thăm một xưởng nhuộm. Đoạn đường đèo mưa trơn. Cảnh sát giao thông gọi cho cô lúc mười một giờ đêm, giọng một người đàn ông đã quen nói những câu như thế. Từ hôm ấy Lanh sống như người đi trong nước. Cô nhớ được mỗi cái mùi hương trầm, tiếng khóc của mẹ chồng, và khuôn mặt con gái cứ hỏi bố đi công tác bao giờ về.

Cô đi trong nước suốt ba tuần, cho tới sáng nay, khi đọc dòng chữ nhũ trên tấm bìa.

– Anh Cương, mười bốn mẫu này em vẽ. Cả xưởng biết.

– Cả xưởng biết em vẽ. – Cương gật đầu ngay, không chần chừ. – Anh có chối đâu. Nhưng em vẽ cho ai? Em vẽ cho xưởng. Máy của xưởng, sợi của xưởng, thợ của xưởng, tiền nhuộm của xưởng, tiền đi Sài Gòn chào hàng cũng của xưởng. Em ăn ở nhà này sáu năm, con em mang họ Phan. Em vẽ thì cũng như mẹ nấu cơm, anh chạy hàng. Có ai đi đòi ghi tên mình lên nồi cơm đâu.

Anh nói không gắt, giọng nhẹ nhàng như đang giảng cho cô hiểu. Đó là điều làm cô thấy lạnh. Cương không phải người to tiếng. Từ ngày bố chồng mất, anh gánh cái xưởng đang lỗ, đi vay, đi đòi nợ, ngồi uống rượu với khách đến nửa đêm. Họ hàng ai cũng khen anh trưởng giỏi. Cương nói gì cũng có lý, và cái lý của anh lúc nào cũng tròn như hòn bi.

– Anh cho em nghĩ thêm.

– Em cứ nghĩ. Nhưng catalog thì tuần sau phải in rồi.

Cô bế con đi lên gác.

Nhà họ Phan ở cuối một con ngõ trong làng lụa Vạn Phúc, ba tầng quay mặt ra đường, phía sau là hai dãy nhà xưởng mái tôn. Tầng một là gian trưng bày và văn phòng, tầng hai bà Hảo ở, tầng ba trước kia là của vợ chồng Lanh. Cương và vợ là Trinh ở một căn nhà riêng ngoài phố, nhưng ngày nào cũng có mặt ở xưởng từ bảy giờ sáng.

Bà Hảo đang ngồi bên bàn thờ con trai, tay lần tràng hạt. Bà năm nay sáu mươi tư, người gầy, tóc búi thấp, hai bàn tay to và chai như tay đàn ông. Ngày trẻ bà là thợ dệt nghèo trong làng, lấy con trai cả nhà chủ xưởng. Bà chưa bao giờ kể chuyện đó, nhưng cả làng kể thay bà.

– Mẹ ơi, con xin mẹ một lời.

Bà Hảo không quay lại.

– Chuyện cái tên ấy à? Thằng Cương nói với mẹ rồi.

– Mẹ thấy thế có được không ạ?

– Mẹ thấy được. – Bà đặt tràng hạt xuống. – Con là dâu, Lanh ạ. Dâu thì làm cho nhà. Ngày mẹ về đây, mẹ dệt hai mươi năm, có tấm lụa nào mang tên mẹ đâu. Mẹ có kêu ca câu nào đâu.

– Nhưng mẹ ơi...

– Nhà này đang khó. – Bà cắt ngang, lần đầu tiên nhìn thẳng vào cô. Mắt bà đỏ, sưng, nhưng khô. – Thằng Vỹ đi rồi. Bây giờ cả nhà phải đứng sau thằng Cương. Con đừng làm nó rối thêm.

Lanh im. Trên bàn thờ, Vỹ cười trong khung ảnh, cái cười hơi lệch về bên trái của anh. Trên vai ảnh có vắt một chiếc khăn Cò Mây số một, chiếc đầu tiên xưởng dệt thành công, bà Hảo tự tay vắt lên hôm đưa tang.

Chiều hôm đó, Lanh để bé Sữa ngủ trưa rồi xuống dãy xưởng phía sau. Cô có một cái bàn trong góc phòng kỹ thuật, kê cạnh cửa sổ nhìn ra bãi phơi sợi. Trên bàn là chiếc máy tính để bàn cũ của xưởng, màn hình to, Vỹ mua lại của một công ty thiết kế. Sáu năm, mọi bản vẽ của cô nằm trong đó: bản phác bằng bút chì đã quét vào, bản tô màu, bản chuyển sang lưới dệt, từng ô một, hàng nghìn ô. Mỗi mẫu Cò Mây là một đơn vị hoa văn lặp lại, rộng ba trăm hai mươi sợi, cao bốn trăm tám mươi hàng. Người ngoài nhìn thì thấy hoa, thấy cò. Cô nhìn thì thấy những con số.

Cô bật máy. Màn hình xanh lên, chạy một lúc, rồi hiện ra một trang trắng tinh với dòng chữ mời đặt tên người dùng mới.

Cô tắt máy, bật lại. Vẫn thế.

– Chị Lanh tìm gì đấy?

Trinh đứng ở cửa phòng kỹ thuật, tay ôm một tập hóa đơn. Chị dâu cả bốn mươi tuổi, tóc cắt ngắn ngang cằm, đeo kính gọng mảnh, lúc nào cũng thơm mùi nước hoa đắt tiền. Trinh làm kế toán cho xưởng từ ngày về làm dâu. Ai trong làng nói chuyện tiền nong với nhà họ Phan đều biết phải qua cửa Trinh.

– Máy của em bị làm sao thế chị?

– À, chị quên chưa báo. – Trinh bước vào, đặt tập hóa đơn xuống bàn. – Tuần trước bên tin học đến cài lại hết máy trong xưởng, chuyển sang hệ thống quản lý mới. Máy nào cũng phải xóa trắng cài lại. Dữ liệu cũ thì họ sao lưu rồi.

– Sao lưu ở đâu hả chị? Em lấy lại mấy bản gốc.

– Chị phải hỏi lại bên họ. – Trinh mỉm cười. – Mà dữ liệu ấy là của xưởng, chị Lanh cần thì làm đơn, anh Cương duyệt. Bây giờ cái gì cũng phải có quy trình, không như hồi trước mạnh ai nấy lấy được.

Lanh nhìn chị dâu. Trinh nhìn lại, cặp kính phản chiếu cái cửa sổ, không thấy được mắt.

– Thế còn mấy tập giấy vẽ trong ngăn kéo?

– Chị cho người dọn rồi. Phòng kỹ thuật phải gọn gàng để đón đoàn khách Sài Gòn tuần sau. Giấy tờ để trong kho, có ai vứt đi đâu.

– Chìa khóa kho ai giữ hả chị?

– Chị giữ. – Trinh vẫn cười. – Chị Lanh cần gì cứ nói chị.

Cô kéo ngăn kéo bàn. Trống trơn, sạch đến mức không còn cả một mẩu tẩy. Cái hộp thiếc đựng bút chì, cái thước kẻ ô, cái kính lúp cô mua ở chợ đồ cũ để soi sợi, tất cả đã biến mất. Chỉ có ở góc trong cùng một tờ giấy nhớ màu vàng còn dính lại, nét chữ của Vỹ: Vợ ơi đừng thức khuya, sợi không chạy mất đâu.

Lanh gỡ tờ giấy, gấp làm tư, bỏ vào túi áo.

Tối hôm ấy cả nhà ăn cơm muộn. Cương và Trinh ở lại ăn, bàn chuyện chuyến hàng đi Sài Gòn. Bà Hảo ăn ít, chốc chốc lại gắp cho bé Sữa một miếng cá. Lanh ngồi đối diện chị dâu, nghe Trinh kể bên đối tác Sài Gòn khó tính thế nào, bà chủ nhà mốt bên ấy tên là Thoại Khanh, sáu mươi tuổi mà còn đi giày cao gót, hỏi từng sợi tơ, từng nước nhuộm.

– Bà ấy chỉ thích làm việc với người có tên tuổi. – Trinh nói. – Lần trước anh Cương vào chào, bà ấy hỏi ngay ai là người thiết kế. Anh Cương bảo là anh, bà ấy mới gật.

Lanh đặt đũa xuống.

– Lần trước là lần nào ạ?

Trinh khựng lại nửa giây. Cương gắp một miếng thịt cho vợ.

– Tháng trước. – Anh trả lời thay. – Lúc chú Vỹ còn. Chú ấy biết.

Bà Hảo ho khan. Bé Sữa đòi xuống khỏi ghế. Câu chuyện trôi sang chuyện giá tơ tằm năm nay lên ba mươi phần trăm.

Đêm, Lanh nằm cạnh con trên tầng ba. Bé Sữa ngủ say, một tay vắt lên cổ mẹ. Ngoài cửa sổ, đèn đường trong ngõ hắt vàng lên bức tường nhà bên. Cô không ngủ được.

Tháng trước, Vỹ còn sống. Tháng trước, Vỹ có nói gì với cô về chuyến đi Sài Gòn của anh Cương không? Cô cố nhớ. Cô chỉ nhớ một tối Vỹ về muộn, đứng ở cửa phòng nhìn cô vẽ rất lâu, rồi bảo: "Sắp tới em sẽ có một tin vui." Cô hỏi tin gì, anh lắc đầu, bảo chưa chắc chắn, bao giờ chắc anh mới nói. Rồi anh đi tắm. Rồi những chuyện khác xen vào. Rồi anh không bao giờ nói nữa.

Gần một giờ sáng, Lanh dậy, mở tủ, lấy cái túi xách Vỹ mang theo hôm tai nạn. Cảnh sát trả lại cho gia đình, cô cất vào tủ mà chưa dám mở. Trong túi có ví, giấy tờ xe, một gói kẹo lạc mua ở trạm dừng chân, và chiếc điện thoại của anh, màn hình nứt một đường chéo.

Cô cắm sạc. Màn hình sáng lên, đòi mật khẩu sáu số.

Lanh thử ngày sinh của Vỹ. Sai. Thử ngày cưới. Sai. Màn hình báo còn ba lần, sai nữa sẽ khóa.

Cô ngồi trên mép giường, nhìn đứa con gái đang ngủ.

Một, hai, không, bảy. Rồi hai số cuối năm sinh của con.

Màn hình mở ra. Hình nền là ảnh bé Sữa đội cái mũ len có hai cái tai mèo, ngồi trên đùi mẹ, sau lưng là khung dệt cũ của cụ Nhâm. Lanh không nhớ Vỹ chụp tấm ảnh ấy bao giờ.

Cô mở phần tin nhắn. Tin nhắn cuối cùng Vỹ nhận được, hai giờ trước tai nạn, từ một số máy có tên lưu trong danh bạ là "Bà Khanh SG". Chỉ một dòng:

"Hợp đồng tôi đã cho người soạn xong. Cậu nhớ đưa cô ấy vào gặp tôi, đích thân cô ấy. Tôi chỉ ký với người vẽ."

— Hết chương 1 —