Thùng tổ không còn là thùng tổ

Chương 5: Thùng tổ không còn là thùng tổ

Cô Chanh rót giọt mắm cuối cùng trong cái chai hai mươi ml ra một cái muỗng sứ trắng, và trước khi nó chạm lưỡi, cô đã biết.

Phòng làm việc tạm của công an ở Dương Đông, bảy giờ sáng. Máy lạnh tắt cho đỡ lẫn mùi. Trên bàn, ông Hạo đặt sẵn một ly nước lọc, một dĩa dưa leo xắt lát, và cái biên bản mở niêm phong có chữ ký của ông, của Ngân, của một cán bộ kiểm sát viên được mời tới chứng kiến. Ông kiểm sát viên đứng tựa tủ sắt, khoanh tay, mặt nửa tò mò nửa nghi ngờ. Ông đã làm nghề hai mươi năm, nghe nói tới chuyện giám định bằng mắt, bằng tay, chưa nghe giám định bằng lưỡi.

Cô Chanh không để ý tới ông ta. Cô nhìn muỗng mắm. Màu cánh gián, nhưng nhạt hơn một chút so với cái màu cô nhớ. Cô nghiêng muỗng. Mắm chảy nhanh. Nhĩ thùng già thì sánh, chảy chậm, để lại trên mặt sứ một lớp mỏng như dầu. Cái này chảy như nước.

Cô đưa lên mũi. Mặn. Tanh. Và dưới cái tanh là một mùi cô quen từ hồi còn con nít đi theo má ra nhà thùng: mùi cá chưa rã hết, mùi tanh sống, còn hơi ngai ngái của thịt cá.

Cô nếm.

Mặn trước, mặn gắt, mặn đứng trên lưỡi không chịu tan. Ngọt sau, mà ngọt ngắn, ngọt mỏng, như một tiếng nói bị cắt ngang. Hậu thì chát. Không có khói. Không có giòn. Không có cơm cháy.

Cô súc miệng bằng nước lọc, ăn một lát dưa leo, rồi nếm lại lần nữa. Ông Hạo không nói gì. Ngân nín thở. Ông kiểm sát viên thôi khoanh tay.

– Đây không phải nhĩ thùng mười chín. – Cô nói. – Đây là chượp non. Cá mới gài chừng tám, chín tháng. Cá chưa rã hết, còn mùi tanh sống. Đạm thấp, chừng hai mươi lăm, ba mươi độ là cùng. Mắm này để thêm một năm nữa mới đáng gọi là mắm.

Ông Hạo nghiêng người tới trước.

– Chị chắc không? Chị nói chị sổ mũi.

– Hôm đó tui sổ mũi nên tui không dám nói. Giờ tui hết rồi. Tui nói được. Tui ký tên vô được.

Ông kiểm sát viên lên tiếng lần đầu, giọng Bắc, từ tốn:

– Chị ơi, cho tôi hỏi. Nhỡ đâu cái thùng này người ta đã rút hết nước cốt từ trước, rồi đổ nước muối vào ngâm tiếp, thì nó ra loại nhạt hơn chứ? Tôi nghe người ta nói nghề nước mắm vẫn làm thế.

Cô Chanh gật đầu, không phật ý. Câu hỏi đúng.

– Dạ, có. Rút nhĩ xong người ta châm nước muối vô xác cá, ngâm ra nước hai, nước ba. Nhưng nước hai rút từ xác mắm cũ thì nó lợt, nó nhạt, mà nó không tanh sống, vì cá rã hết rồi. Còn cái này tanh sống. Cái này là cá mới. Thùng mười chín gài nén từ tháng Năm năm kia. Cá trong đó phải rã nát hết rồi. Mắm chảy ra từ lù thùng mười chín mà có mùi cá mới, thì chỉ có một cách giải thích.

– Cách gì?

– Có người rút nhĩ thùng mười chín ra, rồi múc nước của một thùng chượp non khác châm vô cho đầy lại.

Ông kiểm sát viên im. Ông Hạo đứng dậy.

– Mình đi.

Họ tới nhà thùng lúc tám giờ kém. Út Tiên đang ngồi ngoài hiên với con Ghe, hai mắt thâm quầng, cả đêm không ngủ vì thằng Khôi vẫn còn ở trụ sở. Chú Bảy Thình đang quét sân, cây chổi tàu dừa sột soạt trên nền đất. Thấy xe công an, chú dựng chổi vào gốc mận, đi ra.

Ông Hạo nói ngắn gọn ông cần rút mẫu ở thùng mười chín, có kiểm sát viên chứng kiến. Ông nhờ chú Bảy mở lù và leo lên coi mặt thùng, vì chú là người thạo nhất.

Chú Bảy Thình nhìn ông Hạo, rồi nhìn cô Chanh.

– Thùng mười chín có chuyện gì hả đại úy?

– Mình coi thử đã chú.

Chú gật, đi vào lấy cái xô sành và cái thang tre. Cô Chanh để ý hai bàn tay chú hơi run khi dựng thang, nhưng người làm thùng bốn mươi năm mà run khi phải leo lên cái thùng nơi ông chủ mình nằm chết dưới chân, thì cũng là chuyện thường.

Chú mở lù trước. Cái lù thùng mười chín là một ống nhựa ngắn cắm xuyên qua đáy thùng, bên trong lót rơm và sạn để lọc, đầu ngoài bịt nút gỗ quấn vải. Chú rút nút. Mắm chảy ra, một dòng đều, hứng vào xô sành.

Cô Chanh không cần nếm. Cô đứng cách một bước, và cái mũi đã hoàn toàn thông của cô bắt được ngay: tanh sống, chát, không khói. Giống y cái chai mẫu.

Nhưng cô vẫn nếm. Ông kiểm sát viên nhìn cô nếm, nhìn cô súc miệng, nhìn cô gật đầu.

– Giống. Cùng một thứ mắm.

Rồi chú Bảy Thình leo lên thang. Thùng cao gần bốn thước, miệng thùng rộng như cái nong. Chú đứng trên bậc thang chót, kéo tấm bạt che miệng, rồi gỡ mấy cây tre gài nén. Ông Hạo leo lên một cái thang khác dựng bên cạnh, cô Chanh đứng dưới nhìn lên.

– Chú Bảy. – Cô Chanh gọi. – Chú coi xác cá giùm tui. Nát hay còn nguyên con?

Chú Bảy cúi xuống miệng thùng một lúc lâu. Rồi chú lấy cái vá gỗ cán dài khều khều lớp mặt.

– Nát. – Chú nói, giọng vọng xuống như từ trong cái giếng. – Nát hết. Cá gài năm kia mà.

Cô Chanh nhìn ông Hạo. Ông hiểu.

Xác cá trong thùng mười chín là xác cá già, đã rã nát hai năm. Nhưng thứ nước chảy ra từ lù là nước của cá mới. Cái xác thì của thùng mười chín. Cái hồn thì của một thùng khác.

Thùng mười chín đã bị tráo.

Không phải tráo cả thùng, ai mà khiêng nổi mấy chục tấn. Người ta rút cái phần quý nhất, cái phần lỏng, cái phần mà người nhà thùng gọi là nhĩ, từ lù dưới đáy ra. Rồi người ta châm vào từ miệng thùng thứ nước chượp non múc từ thùng khác, cho mặt thùng đầy như cũ. Mắt nhìn không ra. Cân không ra. Mặt thùng vẫn cao chừng đó, nút lù vẫn quấn vải như cũ.

Chỉ có cái lưỡi là ra.

Chú Bảy Thình leo xuống. Chú đứng dưới chân thang, đúng chỗ ông Tư nằm hôm trước, nhìn cái xô sành đầy mắm, hai tay buông thõng. Rồi chú ngồi sụp xuống nền xi măng, hai tay ôm mặt, vai rung lên.

– Trời ơi ông Tư ơi. – Chú nói qua kẽ tay. – Ông biết mà ông không nói với tui.

Út Tiên từ ngoài hiên chạy vô, đứng sững ở cửa nhà thùng. Con Ghe theo sau, chạy tới chỗ chú Bảy, liếm tay chú. Chú gạt nó ra.

Ông Hạo leo xuống, đứng nhìn cái thùng một hồi lâu, rồi quay sang cô Chanh.

– Thùng mười chín là thùng quý nhất?

– Một trong mấy cái quý nhất. Ông Tư có chừng mười mấy thùng già, gài nén từ hai năm trở lên. Thùng mười chín là thùng ổng thương nhất.

– Những thùng kia thì sao?

Cô Chanh không trả lời. Cô quay lại nhìn bốn hàng thùng gỗ đứng im trong bóng tối nhà thùng, sáu mươi bốn cái, bụng phình, đai mây quấn, như sáu mươi bốn ông già đứng khoanh tay, mỗi ông giữ một bí mật.

– Tui phải nếm hết. – Cô nói. – Không có cách nào khác.

– Bao lâu?

– Một ngày. Nếu không ai làm phiền tui.

Ông Hạo gật đầu, rồi quay sang Ngân.

– Em gọi về tỉnh, báo cáo anh Trưởng phòng là vụ này lớn hơn mình nghĩ. Không phải một ông già té thang. Không phải một vụ cãi nhau trong nhà. – Ông dừng lại. – Và em hỏi giùm anh, cháu Khôi tối qua khai tới đâu rồi.

Ngân đi ra ngoài gọi điện. Ông kiểm sát viên cũng đi ra, mặt trầm ngâm. Ông Hạo vẫn đứng đó, nhìn chú Bảy Thình đang ngồi dưới chân thang.

– Chú Bảy. – Ông nói. – Chú nói hồi đó chú là người giữ cái thùng này khỏi cháy.

Chú Bảy ngẩng lên. Mặt chú đẫm nước mắt.

– Dạ. Năm tám mươi lăm. Tui hai mươi tuổi. Lửa bắt từ cái bếp nấu cơm của mấy người làm, gió nồm thổi vô, cháy rụi mười một cái thùng. Thùng này cháy sém một bên. Tui leo lên đứng trên miệng nó, người ta chuyền nước lên, tui dội suốt đêm. Sáng ra tóc tui cháy xém hết một bên đầu. Ông Tư ổng ôm tui khóc. – Chú lấy mu bàn tay quệt mắt. – Ổng nói, Thình à, cái thùng này sống là nhờ mày, sau này nhà thùng này có một phần của mày.

Ông Hạo không nói gì một lúc.

– Ông cụ nói câu đó trước mặt ai?

– Trước mặt bà Tư. Bà mất rồi.

– Có giấy tờ gì không chú?

Chú Bảy Thình lắc đầu, cười một tiếng như khóc.

– Hồi đó ai làm giấy tờ, đại úy. Người ta nói với nhau một câu là xong.

Cô Chanh đứng nghe, thấy trong ngực mình nặng trĩu. Cô nhớ ông Tư đã kể chuyện thùng mười chín với cô năm ngoái. Ông kể chuyện cái thẹo, chuyện mùi cơm cháy, chuyện thằng Thình leo lên tưới nước suốt đêm. Ông không kể cái câu hứa.

Ông Hạo cảm ơn chú Bảy, dặn chú đừng đụng tới thùng mười chín nữa, rồi đi ra hiên. Cô Chanh đi theo.

Út Tiên đứng ở hiên, tay vịn cột, nhìn ông Hạo.

– Đại úy. – Cô nói, giọng run. – Vậy là... không phải thằng Khôi, phải không? Thằng Khôi lấy có thùng ba. Nó đâu có biết làm mấy chuyện này.

Ông Hạo nhìn cô.

– Chị Tiên, cháu Khôi học công nghệ thực phẩm. Cháu có máy đo đạm. Cháu có chìa khóa kho chiết. Cháu có can nhựa mới trong phòng. Cháu có trang bán hàng trên mạng. Cháu biết thùng nào ngon. Tui chưa nói được gì hết.

Tiên đứng im. Rồi cô quay người đi vào nhà, không nói thêm một lời.

Đúng lúc đó điện thoại ông Hạo reo. Màn hình hiện lên khuôn mặt một con bé chừng sáu tuổi, tóc cột hai chùm. Ông nhìn nó một giây, rồi bấm nghe, giọng ông lập tức đổi khác, mềm hẳn.

– Ba nghe nè con.

– Ba ơi, ba còn say sóng không?

– Hết rồi con. Ba đang ở trên bờ.

– Chừng nào ba về?

Ông Hạo nhìn ra con sông Dương Đông, nhìn mấy chiếc ghe máy đậu san sát bên bờ, nhìn cái nhà thùng tối om với sáu mươi bốn cái thùng gỗ.

– Chừng nào ba ăn hết sáu mươi bốn chén mắm thì ba về.

Con bé cười khanh khách. Ông cũng cười. Rồi ông tắt máy, mặt trở lại như cũ.

Ngân từ ngoài cổng đi vô, cầm điện thoại, mặt nghiêm trọng.

– Anh Hạo. Bên trụ sở báo về. Mấy anh kiểm tra trang bán hàng của Mạc Khôi trên mạng. Có một dòng sản phẩm đăng từ tám tháng trước, giá một triệu hai một chai năm trăm ml. Tên sản phẩm là nhĩ thùng tổ, gài nén năm năm.

Ông Hạo dừng lại.

– Thùng tổ.

– Dạ. Và trong phần mô tả, cháu nó viết: có hậu khói nhẹ như cơm cháy.

— Hết chương 5 —