Giàn phơi

Chương 2: Giàn phơi

Sáng hôm sau tôi hỏi lại bố câu "không phải nó" nghĩa là gì. Bố tôi nhìn ra cửa sổ, không trả lời. Tôi hỏi tới lần thứ ba thì ông nhắm mắt, giả ngủ. Bố tôi giả ngủ thì trời sập cũng không dậy.

Tôi nghĩ mãi rồi cho là ông nói cái trống. Không phải nó, không phải cái trống bốn mươi năm trước. Bố tôi tiếc cái trống ông làm hồi trẻ. Người già hay thế. Tôi để chuyện ấy sang một bên. Tôi có hai tháng và một tấm da sáu chục cân.

Ba ngày ngâm. Nước bể phải thay hai lần, lần nào thay cũng phải lấy gậy khều tấm da lật mặt, mùi bốc lên làm con chó nhà hàng xóm ngồi đầu ngõ sủa mãi. Ngày thứ tư, tôi vớt da lên, trải lên cái bàn gỗ dài kê dưới mái hiên, bắt đầu cạo lông.

Cạo lông da trâu không phải việc của đàn bà, người làng bảo thế. Dao cạo phải sắc, tay phải đều, kéo một đường từ cổ xuống mông, đè vừa đủ để lông bật lên cả chân mà không khứa vào da. Khứa một đường là thành vết, căng lên trống là nứt từ chỗ đó. Bố tôi cạo một tấm da trâu mất nửa ngày. Tôi mất một ngày rưỡi. Tôi không nhanh bằng bố, nhưng tôi chưa khứa hỏng tấm da nào.

Phiên về sáng thứ Bảy, đúng lúc tôi đang cạo tới phần vai.

Anh mặc cái áo khoác gió màu xanh công trình, đeo găng tay cao su, lôi từ trong xe ra một cái túi đồ nghề. Một cái thước dây, một cái máy đo độ ẩm cầm tay, một cái máy ảnh, một cái đèn pin đội đầu, một cuộn băng dính. Anh bày ra mép bàn như bác sĩ chuẩn bị mổ.

– Anh định làm gì?

– Phụ cô.

– Anh biết cạo lông không?

– Không. – Anh nói. – Nhưng tôi biết đo.

Anh cắm hai cái kim của máy đo độ ẩm vào mép da. Con số nhảy lên. Anh ghi vào một cuốn sổ nhỏ. Rồi anh đo chiều dài, chiều rộng, đo độ dày ở năm điểm, chụp ảnh từng góc. Tôi đứng nhìn, con dao cạo trong tay, không biết nên cười hay nên đuổi.

– Bố tôi bịt trống năm mươi năm chưa đo cái gì bao giờ. – Tôi nói.

– Bố cô có đôi tay năm mươi năm. – Anh nói, không ngẩng lên. – Tôi thì không có. Tôi chỉ có cái máy.

Câu ấy làm tôi nguôi đi một nửa. Nửa còn lại nguôi nốt lúc anh cởi găng, xắn tay áo, cầm cái gậy khều giúp tôi lật tấm da mà không than một câu về mùi.

Cạo xong lông là lạng mặt trong. Lớp mỡ, lớp thịt bám dưới da phải lạng sạch, lạng cho đều, chỗ nào dày quá thì lạng mỏng bớt. Nhà ông Tề có máy lạng, chạy vèo một cái là xong. Nhà tôi lạng tay, bằng con dao lưỡi cong của ông nội tôi để lại, cán gỗ nhãn đen bóng. Tôi lạng từng nhát nhỏ, tay trái miết lên mặt da để cảm độ dày.

Phiên đứng bên cạnh, cầm cái máy đo độ dày.

– Chỗ này năm ly hai. – Anh nói. – Chỗ cô vừa lạng còn bốn ly tám.

– Tôi biết.

– Sao cô biết?

– Tay tôi biết.

Anh đo lại. Bốn ly tám. Anh nhìn tay tôi, rồi nhìn tôi, rồi không nói gì nữa, chỉ đứng đo theo những chỗ tôi lạng, như đang kiểm tra một cái máy anh không hiểu vì sao lại chạy được.

Trưa hôm ấy Trọng sang.

Trọng là thợ đóng tang trống ở làng bên, cách nhà tôi hai cây số. Ba mươi tuổi, cao, đen, ít nói, tay to như cái mỏ cày. Hai đứa chơi với nhau từ hồi còn cởi truồng tắm ao. Lớn lên, nhà tôi bịt trống thì nhà nó đóng tang, bố tôi với bố nó làm ăn với nhau hai chục năm. Cả hai làng đều coi như chuyện đã rồi, chỉ chờ ngày ăn trầu. Chỉ có tôi với Trọng là chưa bao giờ nói ra chuyện ấy.

Trọng xách theo một nắm xôi gấc gói lá chuối, đặt lên bàn.

– U tao đồ, bảo mang sang cho mày.

– Cảm ơn bác.

Nó nhìn tấm da, rồi nhìn Phiên, gật đầu chào. Phiên gật đầu lại.

– Tang một mét sáu à? – Trọng hỏi tôi.

– Ừ. Gỗ mít. Mày có gỗ không?

– Có. Gỗ mít già nhà ông Cửu bên Tiên Phong, tao mua để dành từ năm ngoái. Đủ cho một cái. – Nó lấy thước, đo lại tấm da, gật gù. – Da tốt đấy. Dày.

– Dày như da trâu mười tuổi. – Tôi nói, lần thứ hai.

Trọng ngẩng lên nhìn Phiên.

– Trâu bao nhiêu tuổi hả anh?

– Hai mươi bảy. – Phiên nói.

– Trâu già thế mà da dày thế à? – Trọng nói, không có ý gì, chỉ ngạc nhiên. Rồi nó quay sang bàn với tôi chuyện số dăm, chuyện đai.

U tôi đi chợ về, thấy Trọng thì mừng ra mặt, giữ lại ăn cơm. Mâm cơm bốn người, u tôi gắp thức ăn cho Trọng, rồi gắp cho Phiên vì phép lịch sự, rồi lại gắp cho Trọng. Tôi ngồi ăn, mặt nóng ran. Phiên ăn hết bát cơm, khen canh cua ngon, rồi xin phép ra sân làm tiếp.

Chiều, Trọng về rồi, Phiên mới hỏi, giọng như hỏi giá vật liệu:

– Anh Trọng là... gì của cô?

– Bạn.

– Bạn gì mà u cô gắp cho mười hai lần.

– Anh đếm à?

– Tôi là kỹ sư. – Anh nói. – Tôi đếm mọi thứ.

Tôi không biết trả lời thế nào, nên tôi cúi xuống lạng da, lạng hơi mạnh tay một chút.

Hai ngày cuối tuần, chúng tôi lạng xong tấm da và căng lên giàn phơi. Giàn phơi là cái khung tre vuông dựng giữa sân, mỗi cạnh bốn mét, xung quanh có những cái lỗ để xỏ dây. Tôi đục lỗ dọc theo mép da, cứ một gang tay một lỗ, xỏ dây dù, kéo căng tấm da lên khung. Phải kéo đều bốn phía, phía nào căng hơn thì da lệch, khô ra méo. Phiên giữ một đầu, tôi giữ một đầu, kéo, buộc, kéo, buộc, cho tới khi tấm da phẳng như mặt trống, trắng ngà dưới nắng hanh.

Xong việc, trời tối. Phiên ngồi trên bậc thềm, uống chén nước chè u tôi pha. Tôi ngồi cách anh một quãng, ngâm hai bàn tay vào chậu nước muối cho đỡ rát.

– Tối nay anh kể gì cho ông? – Tôi hỏi.

– Kể là da lên giàn rồi. – Anh nói. – Kể là cô lạng tay, không cần máy, sai có hai phần mười ly. Ông thích nghe kiểu ấy.

– Ông anh làm nghề gì?

– Làm ruộng. Nuôi trâu. Cả đời ông chỉ biết có thế. – Anh xoay chén nước trong tay. – Con Mốc ông nuôi từ khi nó mới đẻ. Nó là trâu cái, đẻ cho nhà tôi bảy lứa. Sau không đẻ nữa thì ông giữ lại cày. Người ta bảo bán đi lấy tiền, ông không bán. Người ta trả mấy chục triệu, ông cũng không bán.

– Trâu cái à? – Tôi hỏi. – Da trâu cái thường mỏng hơn.

Anh im một lúc.

– Con Mốc to lắm. – Anh nói. – To như trâu đực.

Rồi anh kể. Năm anh mười ba tuổi, theo ông ra bãi sông chăn trâu. Có con trâu đực của nhà ai lồng lên, chẳng hiểu vì sao, lao thẳng về phía anh, sừng chĩa ra như hai cái liềm. Anh đứng chết trân. Con Mốc từ dưới sông phi lên, đâm sầm vào sườn con trâu đực, chắn trước mặt anh. Sừng con kia rạch một đường dài trên vai trái con Mốc, máu chảy ướt cả bãi cỏ.

– Ông tôi khâu vết thương cho nó bằng kim khâu bao tải. – Phiên nói. – Đắp thuốc lá giã nát. Ba tháng sau lành, để lại một cái sẹo cong cong như lưỡi liềm. Từ đấy ông bảo con Mốc nợ tôi một mạng, à không, tôi nợ con Mốc một mạng. Ông nói lẫn lộn, cả đời nói lẫn lộn.

Anh cười, nhưng tiếng cười vấp vào đâu đó trong cổ họng.

– Thế bố anh đâu? – Tôi hỏi. – Sao không phải bố anh đi đặt trống?

– Bố tôi ở nhà trông ông. – Phiên nói, nhanh hơn mọi câu khác. – Bố tôi không thích chuyện cái trống này lắm. Bố bảo tiền đâu mà bày vẽ, ông thì sắp đi rồi. Bố tôi nói thế thôi, chứ cả nhà ai cũng sợ ông.

– Còn anh? Anh có thích không?

Anh uống nốt chén nước chè, đặt xuống bậc thềm, rất nhẹ.

– Tôi xây cầu. – Anh nói. – Tôi tin cái gì đo được. Cái trống này tôi không đo được. Nhưng ông muốn, thì tôi làm.

Tôi nhìn ra giàn phơi. Trong bóng tối, tấm da căng trên khung tre, mờ mờ như một tấm màn chiếu phim. Ở đâu đó trên tấm da ấy có một vết sẹo hình lưỡi liềm. Trâu cày nào chẳng đầy sẹo, tôi đã thấy mấy vết ở vai lúc cạo lông. Tôi định mai sáng ra sẽ tìm cho đúng cái sẹo ấy, đánh dấu lại, để khi cắt mặt trống, nó nằm ở chỗ đẹp nhất, chỗ người ta nhìn thấy.

Tôi định thế. Nhưng sáng hôm sau, khi tôi mở cửa, trời đã đổ mưa phùn.

Thứ mưa phùn cuối năm của đồng bằng Bắc Bộ, không to, không ồn, chỉ lây rây như ai rắc bột, nhưng dai, dai như đỉa. Nó phủ lên mọi thứ một lớp ẩm mỏng. Quần áo phơi ba ngày không khô. Tường nhà rịn nước. Nền gạch trơn như bôi mỡ.

Tấm da trên giàn phơi, chiều qua đã se mặt, sáng nay mềm oặt trở lại, ướt sũng, xám xịt.

Phiên đã về Hà Nội từ tối qua. Tôi đứng một mình dưới mái hiên, nhìn tấm da, không biết làm gì.

Ông Tề đi qua cổng, đội áo mưa, dừng xe. Ông nhìn tấm da, rồi nhìn trời, rồi lắc đầu.

– Mưa này phải mười ngày, Luyện ạ. – Ông nói. – Da để ngoài mười ngày không khô thì nó thối từ trong ra. Mang sang lò sấy của chú mà sấy. Chú lấy rẻ.

– Sấy lò thì da giòn, chú ạ. Bố cháu không bao giờ sấy da trống đại.

– Bố mày thời khác. – Ông Tề nói, không giận. – Giờ khách cần trống thì phải có trống. Mày cứng đầu thì mất cả da lẫn khách. Nghĩ đi.

Ông đi. Tôi đứng nhìn tấm da, nghe mưa rì rào trên mái tôn, và đếm. Hôm nay là hai mươi tháng Mười Một âm lịch. Còn năm mươi ngày tới mùng mười tháng Giêng.

— Hết chương 2 —