Mẹ tôi chẻ củi lúc nửa đêm

Chương 8: Mẹ tôi chẻ củi lúc nửa đêm

Mẹ tôi có một thói quen mà cả xóm biết. Đêm nào không ngủ được, mẹ ra chái bếp chẻ củi.

Thói quen ấy có từ năm bố tôi mất. Những đêm đầu tiên sau đám tang, hàng xóm nghe tiếng rìu bổ củi từ nửa đêm tới gần sáng, tưởng nhà có cỗ. Rồi họ quen. Mười lăm năm nay, nhà tôi đun bếp ga, còn nồi nước dùng của tôi thì đun bếp than tổ ong, chẳng ai cần đến củi. Nhưng góc chái lúc nào cũng có một đống củi chẻ sẵn, xếp vuông vắn như xếp gạch, cao tới ngang ngực người lớn. Thỉnh thoảng mẹ gánh đi cho bà Tư đầu ngõ, cho nhà thằng Hiếu, cho cái quán bún đầu chợ.

Tôi đứng ở cổng, nhìn mẹ.

Mẹ mặc cái áo len cũ màu nâu, tóc bạc xõa xuống vai, không búi. Dưới ngọn đèn sợi đốt vàng vọt, mẹ đặt một khúc gỗ keo lên cái thớt gỗ lớn, giơ rìu lên, bổ xuống. Cốp. Khúc gỗ tách đôi. Mẹ nhặt một nửa, đặt lên thớt, bổ tiếp. Cốp. Nhỏ người như thế, gầy như thế, sáu mươi tư tuổi, mà nhát rìu nào cũng gọn, cũng trúng.

Tôi mở cổng. Mẹ nghe tiếng bản lề, nhưng không quay lại. Mẹ bổ thêm một nhát nữa.

– Mày đi đâu về muộn thế? – Mẹ hỏi.

– Con ra quán bà Lụa.

Cái rìu đang giơ lên dừng lại giữa chừng. Mẹ đứng như thế mấy giây, hai tay cầm cán rìu, lưỡi rìu chĩa lên trời. Rồi mẹ hạ rìu xuống, chống cán vào thớt.

– Mụ ấy nói với mày rồi à.

Không phải câu hỏi. Mẹ tôi biết. Có lẽ mẹ đã biết từ lúc thấy tôi đứng ở cổng, từ cái cách tôi đứng.

– Mẹ. – Tôi nói. – Có phải không?

Mẹ không trả lời. Mẹ ngồi xuống cái ghế con cạnh đống củi, đặt cái rìu ngang qua đùi, hai bàn tay úp lên cán rìu. Mẹ nhìn đống củi xếp vuông vắn trước mặt.

– Phải. – Mẹ nói.

Một chữ. Chỉ một chữ. Tôi đã nghĩ sẽ phải hỏi, phải gặng, phải cãi. Mẹ tôi chỉ nói một chữ, rồi ngồi đó, như thể chữ ấy đã nằm sẵn trong cổ họng mẹ mười một năm, nặng tới mức chỉ cần hé môi là nó tự rơi ra.

Tôi kéo một cái ghế con khác, ngồi xuống đối diện mẹ. Cái chân giả duỗi ra phía trước, chạm vào một khúc củi.

– Tại sao hả mẹ?

Mẹ tôi nhìn cái chân giả của tôi. Nhìn rất lâu.

– Bố mày đi lò ba mươi năm. – Mẹ nói. Giọng mẹ đều đều, như đọc một bài đã thuộc. – Tao lấy bố mày năm mười chín tuổi. Ba mươi năm, đêm nào bố mày đi ca ba là đêm ấy tao không ngủ. Tao nằm nghe còi mỏ. Còi hú một hồi dài là đổi ca. Còi hú ba hồi ngắn là có chuyện. Ba mươi năm tao nằm đếm tiếng còi. Rồi bố mày về hưu. Tao tưởng thế là xong. Hai năm sau bố mày nằm một chỗ, ho ra than. Mày nhớ không? Bố mày ho ra những cục đờm đen như mực. Bác sĩ bảo phổi bố mày như tổ ong. Tao ngồi cạnh giường bố mày tám tháng, nghe bố mày thở. Như cái bễ thủng. Rồi không thở nữa.

Mẹ dừng lại. Ngón tay mẹ miết lên cán rìu, lên những vết nứt nhỏ trên lớp gỗ đã bóng lên vì tay cầm.

– Đám ma bố mày xong, tao thề với bố mày, tao không để thằng Thảnh đi lò. – Mẹ nói. – Mày cãi tao. Mày bảo lò bây giờ khác rồi, an toàn rồi, máy móc rồi. Mày đi. Tao không cản được. Tao nghĩ, thôi thì nó đi vài năm, kiếm ít vốn rồi nó nghỉ. Rồi cậu Đông xin được cho mày chỗ ở nhà máy đóng tàu. Tao mừng tới mức đi chùa thắp hương. Mày không đi.

– Mẹ...

– Mày không đi vì con bé ấy. – Mẹ nói. – Mày không nói, nhưng tao biết. Tao là mẹ mày. Mặt mày bảo. Bố nó nằm một chỗ, nó không bỏ bố nó được, thì mày không bỏ nó được. Thế là mày ở lại cái mỏ. Thế là đêm nào mày đi ca ba, tao lại nằm nghe còi.

Mẹ ngẩng lên nhìn tôi. Lần đầu tiên trong tối hôm ấy.

– Đêm bục nước, còi hú ba hồi ngắn. – Mẹ nói. – Ba hồi ngắn, Thảnh ạ. Ba mươi năm tao sợ nghe nó vì bố mày. Bố mày không bao giờ bị. Tới lượt mày.

Tôi không nói được gì. Tôi ngồi nhìn mẹ, nhìn đôi mắt mẹ khô khốc dưới ngọn đèn vàng. Mẹ tôi không khóc. Mẹ tôi khóc đã hết từ mười lăm năm trước.

– Ba ngày tao ngồi ngoài sân mỏ. – Mẹ nói tiếp. – Ba ngày tao nghĩ, nếu nó sống, nếu nó lên được, thì nó không được xuống đấy nữa. Không bao giờ. Tối ngày thứ ba, người ta bảo con bé phòng đèn chỉ ra chỗ mày. Người ta bảo nếu đúng chỗ thì mai đào tới. Tao đi vào phòng đèn. Tao thấy nó đứng đấy, trước cái bảng. Tao nghĩ, chừng nào còn nó, thằng Thảnh còn ở lại cái mỏ này. Nó cứu được mày lần này, lần sau thì ai cứu.

– Thế là mẹ bắt cô ấy hứa.

– Tao không bắt. – Mẹ nói. – Tao xin. Tao xin nó buông mày ra. Nó quỳ xuống, nó hứa. Tao không bảo nó quỳ. Tao không bảo nó đi Hà Nội. Tao không bảo nó trốn mười một năm. Tao chỉ bảo nó buông mày ra, để mày đi.

– Rồi con có đi đâu không mẹ? – Tôi hỏi. Giọng tôi bắt đầu run. – Con mất một cái chân. Con không đi lò được nữa. Con cũng không đi Hải Phòng. Con ngồi đây mười một năm, bán bánh trước cổng mỏ, sáng nào cũng nhìn thợ lò đi qua. Mẹ được cái gì?

Mẹ tôi không trả lời ngay. Mẹ nhìn đống củi. Đống củi xếp vuông vắn, cao ngang ngực.

– Tao được mười một năm nhìn mày ngồi một mình. – Mẹ nói.

Tôi đứng dậy. Cái ghế con đổ ra sau. Tôi đi ra giữa sân, đứng đó, hai tay buông thõng, ngửa mặt lên nhìn bầu trời đen kịt không một vì sao. Gió từ biển thổi vào, mằn mặn, lạnh.

– Mẹ nói với con cô ấy lên Hà Nội có người quen. – Tôi nói, không quay lại. – Mẹ ngồi gọt táo, mẹ nói nghe đâu có người quen.

– Phải. Tao nói dối.

– Tại sao?

– Vì tao muốn mày ghét nó. – Mẹ nói. – Ghét thì mày quên nhanh. Ghét thì mày không đi tìm. Tao nghĩ, mày ghét nó vài năm, rồi mày gặp đứa khác, rồi mày lấy vợ, rồi mày đi đâu đó xa cái mỏ này. Tao tính sai. Mày ghét nó mười một năm mà mày không quên. Mày không lấy ai. Mày không đi đâu.

Tôi quay lại. Mẹ vẫn ngồi trên cái ghế con, cái rìu ngang đùi.

– Sao mẹ không nói với con? Mười một năm. Sao mẹ không nói?

– Tao định nói. – Mẹ tôi nói. – Năm đầu tao định nói. Rồi tao nghĩ, nói ra thì mày ghét tao. Năm thứ hai tao định nói. Rồi tao nghĩ, con bé chắc đã có người khác rồi, nói ra chỉ làm mày đau thêm. Năm nào tao cũng định nói. Năm nào tao cũng tìm được một lý do để không nói. – Mẹ dừng lại. – Hôm qua, nó quỳ trong nhà này, sửa chân cho mày. Tao ngồi trong góc bếp, nhìn hai bàn tay nó đặt lên cái chân cụt của mày. Không ghê. Không sợ. Như người ta sờ vào một thứ mình đã thuộc. Lúc ấy tao mới biết tao đã làm cái gì.

Mẹ đặt cái rìu xuống đất. Rồi mẹ cúi người xuống, hai khuỷu tay chống lên đầu gối, hai bàn tay ôm lấy mặt. Đôi vai nhỏ của mẹ rung lên.

Mẹ tôi khóc. Lần đầu tiên sau mười lăm năm, tôi thấy mẹ khóc.

Tôi đứng giữa sân. Tôi giận. Tôi giận tới mức muốn đập vỡ cái gì đó, muốn hét lên, muốn bỏ đi khỏi cái nhà này ngay đêm nay. Nhưng tôi nhìn mẹ, cái dáng người nhỏ thó gập đôi trên cái ghế con, bên cạnh đống củi mười lăm năm chẻ trong những đêm mất ngủ, và tôi không làm được gì cả.

Tôi đi tới, ngồi xuống cạnh mẹ. Tôi không ôm mẹ. Tôi không nói gì. Tôi chỉ ngồi đó, vai chạm vai, và để mẹ khóc.

Một lúc lâu sau, mẹ ngồi thẳng dậy, lấy vạt áo len lau mặt.

– Mai tao sang nhà bác Bộ. – Mẹ nói. Giọng mẹ khàn đặc. – Tao xin lỗi nhà người ta. Đám cưới con Mến, tao ngồi mâm.

– Mẹ.

– Còn con bé ấy. – Mẹ nói tiếp. – Tao có lỗi với nó. Tao sẽ nói với nó. Còn mày, mày giận tao thì cứ giận. Cưới xong cho em mày rồi hẵng giận. Tao chịu được.

Đêm đó tôi không ngủ. Tôi không dậy ninh nước dùng. Tôi nằm trên giường, nhìn lên trần nhà, nghe tiếng mẹ trở mình ở buồng bên, nghe tiếng sóng biển xa xa, nghe tiếng còi đổi ca của mỏ, một hồi dài, lúc hai giờ sáng.

Năm giờ sáng, Mến gõ cửa buồng tôi. Nó mặc áo khoác, tóc chưa chải, mặt hốt hoảng.

– Anh. – Nó nói. – Chị Chinh đi rồi.

Tôi ngồi bật dậy.

– Đi đâu?

– Đi Hà Nội. Chuyến xe năm giờ. Anh Tùng vừa gọi em. Chị ấy bảo có việc gấp ở trung tâm, phải về sớm. – Mến ngập ngừng. – Nhưng anh Tùng bảo không phải thế. Đêm qua chị ấy cầm một cái hộp sang nhà mình, định đưa cho anh. Chị ấy đứng ngoài ngõ, đúng lúc anh với mẹ nói chuyện ngoài sân. Chị ấy nghe hết. Rồi chị ấy quay về, ngồi ở cầu thang tới ba giờ sáng.

– Nghe thấy?

– Đêm khuya, đứng ngoài ngõ nghe rõ từng tiếng trong sân nhà mình anh ạ. Chị ấy kể với anh Tùng thế, rồi khóc.

Mến chìa ra trước mặt tôi một cái hộp nhỏ bằng gỗ, cỡ bao diêm, nắp trượt, mặt hộp đã mòn nhẵn vì tay cầm.

– Chị ấy gửi anh Tùng đưa cho anh. Chị ấy dặn, đưa sau khi chị ấy đi.

Tôi cầm cái hộp. Nó nhẹ tênh. Tôi đẩy nắp trượt ra.

Trên một miếng vải nhung đỏ đã bạc màu, nằm gọn một cái thẻ đồng hình chữ nhật, to bằng hai đốt ngón tay, có lỗ xỏ ở một đầu. Mặt đồng đã xỉn đi, mấy góc cạnh mòn tròn vì được cầm nắm quá nhiều. Nhưng ba con số khắc chìm trên mặt thẻ vẫn còn nguyên, rõ từng nét.

318.

— Hết chương 8 —