Lễ dạm ngõ thiếu một người

Chương 4: Lễ dạm ngõ thiếu một người

Mẹ tôi nói đúng một câu về lễ dạm ngõ, vào tối thứ Sáu, khi tôi đang là cái áo sơ mi trắng duy nhất tôi có.

– Mày đi thì đi. – Mẹ nói từ trong buồng, qua cánh cửa khép hờ. – Tao không đi.

– Mẹ, người ta chỉ dạm ngõ thôi. Mẹ không đi thì nhà người ta nghĩ sao?

– Nghĩ sao thì nghĩ.

Tôi đặt cái bàn là xuống. Mến ngồi ở bậc cửa bếp, đang xếp mấy quả cau vào cái khay nhựa đỏ, nghe thấy thế thì cúi gằm mặt xuống, xếp đi xếp lại một quả cau ba lần.

Cả tuần ấy, tôi với Chinh gặp nhau bốn lần. Lần nào cũng ở quán nước đầu dốc, lần nào cũng có cuốn sổ nhỏ của cô nằm giữa bàn. Cô ghi, tôi gật. Mâm quả bao nhiêu. Trầu cau mua ở đâu. Người đi mấy người. Ai nói lời thưa chuyện. Cô hỏi tôi bên nhà tôi có ông chú bà bác nào đứng ra được không. Tôi bảo có cậu Đông, em trai mẹ, ở Hải Phòng, làm ở nhà máy đóng tàu. Cô ghi tên cậu vào sổ, ngòi bút dừng lại một giây ở chữ Hải Phòng, rồi viết tiếp.

Tôi không biết cô có nhớ không. Cái nhà máy đóng tàu ấy, cái chân thợ hàn ấy. Cô bảo tôi đừng ở lại vì cô, và tôi đã ở lại.

Sáng thứ Bảy, cậu Đông từ Hải Phòng về sớm, đi xe khách chuyến bốn giờ. Cậu năm mươi chín tuổi, to béo, giọng ồm ồm, người ám mùi dầu máy. Cậu vào buồng nói chuyện với mẹ tôi nửa tiếng. Tôi nghe tiếng cậu nói to, tiếng mẹ tôi nói nhỏ, rồi tiếng cậu thở dài. Cậu đi ra, lắc đầu với tôi.

– Chịu. – Cậu nói. – Chị ấy cứng hơn thép tấm.

Chín giờ sáng, ba người nhà tôi đi bộ lên dốc. Cậu Đông đi trước, bưng khay trầu cau. Mến đi giữa, mặc áo dài màu hồng phấn, mặt căng thẳng tới mức môi trắng bệch. Tôi đi sau cùng, xách giỏ hoa quả, cái chân trái kêu lục cục mỗi bước.

Nhà bác Bộ ở tầng ba của dãy nhà tập thể năm tầng xây từ thời bao cấp, tường vàng loang lổ, cầu thang hẹp và dốc, mỗi bậc cao tới gần gang tay. Tôi đã leo cái cầu thang này một lần, mười một năm trước, hai chân. Và một lần nữa, mười năm trước, một chân với đôi nạng, nửa đêm, say khướt.

Tôi dừng lại ở chân cầu thang. Ngước lên.

Dọc theo bức tường bên trái, từ bậc đầu tiên lên tới chiếu nghỉ tầng hai, có một cái tay vịn mới. Ống sắt tròn, sơn màu xám, bắt vào tường bằng những cái giá chữ L, lỗ khoan còn trắng bụi vữa. Cái tay vịn chạy tiếp lên tầng ba, tới tận cửa nhà bác Bộ.

– Cái này mới lắp à? – Cậu Đông hỏi, lấy tay lắc thử. Chắc như đinh đóng cột.

Mến nhìn tôi. Tôi không nói gì. Tôi đặt bàn tay trái lên cái ống sắt lạnh, và bắt đầu leo.

Nhà bác Bộ chật, nhưng sạch sẽ, gọn gàng. Bàn thờ gia tiên thắp hương thơm nức. Bác Bộ ngồi trên cái ghế tựa có gối kê lưng, mặc bộ com lê màu ghi cũ, cổ thắt cà vạt đỏ. Bác bảy mươi tư tuổi, gầy rộc, nhưng mắt vẫn sáng, tóc chải bóng. Thằng Tùng đứng cạnh bố, mặt đỏ như gấc. Trên cái giá gỗ cạnh bàn thờ, tôi thấy một chiếc đèn lò cũ, loại vỏ sắt từ những năm tám mươi, lau bóng loáng, đặt trang trọng như một món đồ thờ. Đèn của bác Bộ, chiếc đèn bác đeo ba mươi năm. Chinh mặc áo dài màu xanh lam, đứng ở cửa bếp, tay cầm cái khay chén.

– Thảnh. – Bác Bộ gọi, giọng run run. – Lại đây cháu. Lại đây bác xem nào.

Tôi đi tới. Bác Bộ nắm lấy tay tôi, nắm rất chặt, bàn tay khô và lạnh. Bác nhìn xuống cái chân trái của tôi, rồi nhìn lên mặt tôi.

– Bố cháu với bác cùng tổ mười năm. – Bác nói. – Bác bế cháu từ hồi cháu còn đỏ hỏn. Mười năm nay bác không dám nhìn mặt cháu.

– Sao lại không dám hả bác?

Bác Bộ không trả lời. Bác chỉ vỗ vỗ vào mu bàn tay tôi, rồi buông ra, quay sang chào cậu Đông.

Cậu Đông nói lời thưa chuyện. Cậu nói không hay, lắp bắp mấy lần, quên mất câu, phải nhìn vào tờ giấy Mến viết sẵn nhét trong túi áo. Bác Bộ đáp lời, chậm rãi, câu nào cũng đủ lễ. Đến đoạn hỏi về phía nhà trai mời ai đến, bác Bộ dừng lại, nhìn quanh.

– Bà Nhạn không đến à cháu? – Bác hỏi tôi.

Cả căn phòng im lặng. Mến cúi mặt. Thằng Tùng nhìn xuống đất. Cậu Đông ho khan.

– Mẹ cháu mệt ạ. – Tôi nói. – Mẹ cháu gửi lời xin lỗi hai bác.

Bác Bộ nhìn tôi, rồi nhìn sang Chinh. Chinh vẫn đứng ở cửa bếp, khay chén trong tay, mặt không biểu lộ gì.

– Ừ. – Bác Bộ nói. – Bác hiểu.

Lễ dạm ngõ xong lúc mười giờ rưỡi. Hai nhà ấn định ngày ăn hỏi, ngày cưới. Ăn hỏi đầu tháng Mười Một. Cưới giữa tháng Mười Hai, trước khi vào rét đậm. Cậu Đông với bác Bộ uống mấy chén rượu, kể chuyện mỏ, chuyện tàu, cười ha hả. Mến với thằng Tùng ngồi một góc, không nói gì nhiều, chỉ thỉnh thoảng nhìn nhau rồi lại cúi xuống.

Lúc ra về, tôi xuống trước. Tôi cần xuống trước, vì xuống cầu thang với cái chân giả chậm gấp đôi lên cầu thang, và tôi không muốn ai đứng sau lưng nhìn mình.

Chinh đi theo xuống. Tới chiếu nghỉ tầng hai, cô gọi.

– Anh Thảnh.

Tôi dừng lại, tay vẫn bám vào cái tay vịn mới.

– Cái tay vịn này, cô lắp à? – Tôi hỏi, không quay lại.

– Em với Tùng lắp. Hôm thứ Tư.

– Vì hôm nay tôi lên?

Chinh không trả lời ngay. Tôi quay lại. Cô đứng trên bậc cao hơn tôi ba bậc, tà áo dài xanh lam chấm gót, tay đặt lên cái ống sắt xám, ngay trên tay tôi một khoảng.

– Tôi không cần ai thương hại. – Tôi nói. – Mười năm nay tôi leo cầu thang không cần tay vịn.

– Em biết.

– Thế lắp làm gì?

– Bố em. – Chinh nói. Giọng cô bình thản. – Tháng trước bố em ngã ở chiếu nghỉ tầng hai, gãy hai cái xương sườn. Bác sĩ bảo người già ngã thêm lần nữa là không dậy được. Em định lắp từ lâu. Tuần này em mới về được.

Tôi đứng im. Cái mặt nóng bừng lên như vừa bị ai tát. Tôi nhìn xuống cái tay vịn, những lỗ khoan còn trắng bụi vữa, những cái giá chữ L vặn chặt từng con vít.

– Anh thử bám vào xem có chắc không. – Chinh nói. – Bố em nặng hơn anh.

Cô đi lướt qua tôi, xuống cầu thang. Tôi nghe tiếng guốc cô gõ trên những bậc xi măng, đều đặn, nhỏ dần.

Chiều hôm ấy, thằng Tùng xuống quán tôi. Quán buổi chiều không bán, chỉ có tôi ngồi ngâm gạo, rửa khuôn. Nó ngồi xuống cái ghế nhựa, lóng ngóng không biết để tay vào đâu.

– Anh. – Nó nói. – Em có chuyện muốn nói với anh. Em chưa dám nói với Mến.

– Nói đi.

– Em đã làm đơn xin chuyển lên mặt bằng. Xưởng sửa chữa cơ điện. Phải chờ duyệt. Người ta bảo phải sang tháng Mười Hai mới có quyết định. – Tùng ngừng lại. – Nghĩa là trước ngày cưới, em vẫn phải đi lò thêm một tháng nữa. Tổ em đang làm ở lò chợ mức âm một trăm năm mươi, khu vực phía đông.

Tôi đặt cái khuôn xuống.

– Mức âm một trăm năm mươi.

– Không phải khu cũ của anh đâu. Khu mới. Lò mới đào, khoan thăm dò nước kỹ rồi. – Tùng nói nhanh. – Em chỉ sợ Mến lo. Với lại bác gái mà biết...

– Thì sao?

– Thì bác gái càng không cho. – Tùng nhìn tôi. – Anh, em không giống anh ngày xưa đâu. Em hứa với Mến rồi. Cưới xong em lên mặt bằng. Em không ở lại dưới đấy vì ai cả.

Tôi nhìn nó. Thằng bé mười tám tuổi năm nào lí nhí xin lỗi tôi ở cổng nhà, giờ ngồi đây, to cao, hiền lành, nói với tôi câu mà mười một năm trước tôi đã không nói được với mẹ.

– Ừ. – Tôi nói. – Thế thì giữ lời.

Tối hôm ấy, lần đầu tiên sau một tuần, mẹ tôi ngồi vào mâm cơm với hai anh em. Mẹ ăn vài miếng, rồi đặt đũa xuống.

– Mến. – Mẹ gọi.

– Dạ.

– Mày cưới nó thì mày cưới. Tao không cấm được mày. – Mẹ nói, giọng đều đều. – Nhưng hôm cưới, mày đừng bắt tao ngồi mâm với nhà đó.

Mến buông đũa, chạy vào buồng. Mẹ tôi ngồi lại, nhìn bát cơm còn đầy. Tôi nhìn mẹ. Lần đầu tiên tôi để ý, tay mẹ đặt trên mặt bàn đang run.

Đêm đó trời mưa. Mưa cuối thu ở Cẩm Phả không to, nhưng dai, hắt chéo từ biển vào, ướt cả những chỗ tưởng không bao giờ ướt. Mười hai giờ đêm, tôi dậy ninh nước dùng như mọi khi. Ba giờ sáng, tôi đẩy xe hàng ra quán. Bốn giờ, tôi kéo tấm bạt che, kê lại bàn ghế.

Cái bậc xi măng trước quán đọng một lớp nước mỏng, phủ thêm một lớp bùn than mỏng nữa, thứ bùn đen trơn như mỡ mà xe tải chở than rơi vãi suốt ngày. Tôi biết nó trơn. Mười năm nay sáng nào tôi cũng biết nó trơn.

Sáng hôm ấy, tôi bước hụt.

Cái chân giả trượt trên mặt xi măng. Tôi ngã sấp, cả người đổ về bên trái, toàn bộ sức nặng dồn xuống cái chân giả đang vặn ngang. Một tiếng rắc khô khốc vang lên, không to, nhưng tôi nghe rõ như tiếng tảng đá năm nào.

Tôi nằm trên bậc xi măng ướt, mưa táp vào mặt. Tôi đưa tay sờ xuống. Cái vỏ ôm lấy mỏm cụt, cái vỏ có khắc bốn con số ở mặt sau, đã nứt một đường dài từ mép trên xuống tận khớp nối.

— Hết chương 4 —