Tờ phiếu dán sau bìa

Chương 1: Tờ phiếu dán sau bìa

– Ký dưới tên thằng Vọng nghe con, dòng trên hết chỗ rồi.

Cô Lành nói mà không ngẩng lên, tay vẫn đóng con dấu tím vào tờ phiếu dán sau bìa. Con dấu ngày tháng của thư viện trường kêu một tiếng cạch khô khốc, mực lem ra một góc. Trâm Anh cầm cây bút bi buộc dây thun vào cạnh bàn, cúi xuống. Tờ phiếu mượn sách màu vàng nhạt, kẻ ô bằng mực xanh, đã kín gần hết. Dòng cuối có chữ ai viết nghiêng, nét mảnh, cuối chữ "g" kéo dài ra như cái móc câu: Đình Vọng, 10A4.

Cô ghi tên mình vào khoảng trống chật chội còn lại, phải viết nhỏ hơn mọi khi. Trần Trâm Anh, 10A1. Hai cái tên chồng lên nhau, chữ cô tròn và đứng, chữ người kia nghiêng như sắp đổ.

Đó là tháng Chín năm 2009, tuần thứ ba của năm lớp Mười, ở một trường cấp ba ven sông Nhật Lệ, Đồng Hới. Thư viện nằm cuối dãy nhà C, cửa sổ nhìn ra hàng phi lao, chiều nào gió từ biển thổi vào cũng làm mấy tấm rèm vải xanh phồng lên như buồm. Trâm Anh vào thư viện không phải vì mê đọc. Cô vào vì mạ cô bán cháo canh ở chợ từ năm giờ chiều tới tám giờ tối, nhà không có ai, mà ở lại trường thì có quạt trần và có chỗ ngồi yên.

Cuốn sách cô vừa mượn tên là "Bầu trời mùa hạ", bìa cứng đã bong một góc, in hình chòm sao Thần Nông trên nền xanh thẫm. Cô chọn nó vì cái bìa đẹp. Về nhà, cô mở ra, lật qua mấy trang hình vẽ chòm sao đánh số, rồi lật thẳng ra sau bìa nhìn lại tờ phiếu. Đình Vọng. Lớp 10A4. Cùng khối với cô mà cô chưa nghe tên.

Tuần sau, cô trả cuốn đó, mượn một cuốn về thủy triều vì nhìn thấy nó nằm cạnh. Lật ra sau bìa: Đình Vọng, mượn ngày 2 tháng 9. Cô chưa kịp nghĩ gì thì cô Lành đã đóng dấu.

Cuốn thứ ba là sách về cách người xưa đi biển. Cô không định mượn, chỉ rút ra coi, rồi thấy sau bìa có cái tên ấy, cái móc câu ở chữ "g" ấy, thế là cô đem lên bàn.

– Con mới đổi gu hả? – Cô Lành hỏi, kéo cặp kính xuống mũi. – Tháng trước con toàn mượn truyện.

– Dạ, con đổi cho biết.

– Biết chi?

Trâm Anh không trả lời được. Cô Lành cười, đóng dấu, đẩy cuốn sách qua.

Cô Lành năm đó chừng năm mươi, tóc cắt ngắn, mặc áo bà ba màu cánh sen ngày nào cũng như ngày nấy, quanh cổ đeo cái kính lão buộc sợi dây đỏ. Cô làm thủ thư ở trường hai mươi năm. Cô thuộc gần hết học trò trong trường không phải qua mặt mà qua tên trên phiếu mượn. Có lần cô nói với Trâm Anh, đứa mô mượn sách nấu ăn thì nhà có chuyện buồn, đứa mô mượn sách luyện thi từ lớp Mười thì mạ nó đứng ngoài cổng mỗi chiều. Trâm Anh nghe vậy thì sợ, vì cô không biết cô Lành đọc được gì từ tên mình.

Đến cuối tháng Mười, cô đã mượn bảy cuốn, cuốn nào sau bìa cũng có tên Đình Vọng. Cô bắt đầu thấy mình hơi giống mấy đứa bạn theo dõi ca sĩ, chỉ khác là cô không biết người mình đang theo dõi trông như thế nào.

Cô hỏi con Hằng ngồi bàn trên:

– 10A4 có đứa tên Vọng không mày?

– Đình Vọng hả? Có. Thằng ở bên Bảo Ninh, đi xe đạp qua cầu. Cao cao, đen thui, tóc dựng như lông nhím. Răng mày hỏi?

– Hỏi chơi.

– Hỏi chơi mà mặt rứa?

Con Hằng chồm qua bàn. Trâm Anh đẩy nó về chỗ.

Chiều thứ Sáu, cô đứng ở cầu thang tầng hai nhìn xuống bãi xe của khối Mười. Gần năm giờ, trống tan vừa dứt, học trò túa ra. Cô không biết mình đang tìm cái gì, một cái đầu tóc dựng như lông nhím chăng. Cuối cùng cô thấy một thằng con trai cao hơn đám bạn nửa cái đầu, áo trắng bỏ ngoài quần, cặp đeo một quai, dắt chiếc xe đạp cũ màu xanh lá đã tróc sơn. Nó dừng ở cổng, ngẩng mặt lên trời một lúc lâu, như đang đọc chữ trên mấy đám mây. Rồi nó đạp xe đi về phía cầu Nhật Lệ.

Cô nhìn theo. Trời chiều hôm đó có một đám mây dài như con cá trích, phía tây đỏ ửng lên. Cô cũng ngẩng lên, nhìn đúng chỗ thằng kia nhìn, và không thấy gì ngoài mây.

Thứ Hai sau đó cô mượn cuốn "Mây và gió". Cô Lành nhìn cô qua cặp kính lâu hơn mọi khi.

– Cuốn ni mới có người trả sáng ni.

– Dạ.

– Thằng đó đọc chậm lắm. Một cuốn nó giữ đúng hai tuần, ngày cuối mới đem trả. Con đọc nhanh, cẩn thận kẻo hết sách mà đọc.

Trâm Anh đỏ mặt tới mang tai. Cô Lành đóng dấu, không nói gì nữa.

Cuốn "Mây và gió" có thứ mà mấy cuốn trước không có. Ở trang về mây ti, ai đó đã viết bút chì vào lề, chữ nghiêng, rất nhỏ: "Mây đuôi ngựa thì hai, ba ngày nữa đổi gió. Ba nói đúng." Bên dưới, cũng nét chữ ấy, một dòng khác, mực khác hẳn, như viết sau: "Đúng thiệt. Thứ Tư gió mùa về."

Trâm Anh nhìn mấy chữ đó, thấy buồn cười. Ai lại cãi nhau với cuốn sách, rồi quay lại báo cho cuốn sách biết là mình thua. Tối đó, đợi mạ đi chợ, cô ngồi ở bậc thềm nhà trong kiệt nhỏ đường Lý Thường Kiệt, ngẩng nhìn trời. Mây chiều đã tan, chỉ còn vài vệt mỏng như ai lấy ngón tay quẹt bột. Cô không biết đó là mây gì. Cô cũng không biết vì sao mình muốn biết.

Mạ về lúc tám rưỡi, tay xách cái nồi nhôm còn ấm, trong đáy còn dăm sợi bánh canh và mấy khoanh chả. Mạ tên Diệu, người nhỏ thó, lưng hơi còng vì ngồi bên nồi cháo canh mười mấy năm. Mạ hỏi câu mạ hỏi mỗi tối:

– Học bài chưa?

– Rồi mạ.

– Học chi mà ngồi ngoài thềm ngó trời?

– Con coi mây.

– Coi mây để làm chi? – Mạ đặt cái nồi xuống bậc. – Mây không cho con đậu đại học. Mạ nói rồi, con phải vô y. Nhà mình không có ai làm nghề mà người ta phải cúi đầu chào. Có con là có.

Trâm Anh không cãi. Từ năm cô học lớp Năm, mạ đã nói câu đó. Ba cô mất năm cô sáu tuổi, bệnh gan, nằm ở bệnh viện tỉnh ba tháng. Mạ chỉ nhớ một điều về ba tháng đó: người bác sĩ trẻ đi qua giường bệnh, ai cũng đứng dậy. Mạ muốn con mình là người được đứng dậy chào. Cô hiểu, nên không cãi.

Cuối học kỳ một, cô mượn cuốn thứ mười hai. Lần này là một cuốn sách mỏng về sao, in giấy đen trắng, tên là "Bản đồ trời cho người mới bắt đầu". Bìa trước đã rách, ai đó dán lại bằng băng keo trong. Cô Lành rút tờ phiếu sau bìa ra đóng dấu, và cô thấy tên mình ở đó.

Không phải dòng mới cô sắp viết. Một dòng cũ. Trần Trâm Anh, 10A1, mượn ngày 14 tháng 9.

Cô không nhớ đã từng mượn cuốn này. Cô đọc lại ngày. Mười bốn tháng Chín. Tuần thứ hai của năm học, trước cả cuốn "Bầu trời mùa hạ". Rồi cô nhớ ra: hôm đó cô vào thư viện lần đầu, rút đại một cuốn mỏng nhất trên giá để có cớ ngồi lại tới năm giờ. Đọc được ba trang thì ngủ gục. Trả lại hôm sau, quên luôn.

Ngay dưới tên cô, chữ nghiêng, chữ "g" móc câu: Đình Vọng, 10A4, mượn ngày 16 tháng 9.

Trâm Anh đứng im trước bàn thủ thư. Cô Lành đã đóng dấu xong, đẩy cuốn sách tới, rồi thấy cô không cầm, mới ngẩng lên.

– Răng rứa con?

– Dạ không.

Cô ôm cuốn sách đi ra. Tới cửa, cô quay lại.

– Cô ơi, thư viện mình có giữ phiếu cũ không cô? Mấy phiếu đầy rồi á.

– Có chớ. Đầy thì cô dán phiếu mới đè lên, phiếu cũ cô gỡ ra bỏ vô hộp, giữ năm năm. Con hỏi làm chi?

– Con hỏi chơi.

Cô Lành nhìn cô một lúc. Cái nhìn không cười, cũng không trách, giống cái nhìn của người bán cá biết rõ con cá nào còn tươi.

– Học trò bây giờ hỏi chơi nhiều quá.

Tối đó, Trâm Anh ngồi ở bậc thềm mở cuốn "Bản đồ trời" ra. Lần này cô đọc thật. Sách viết cho người không biết gì, câu ngắn, có hình vẽ tay bàn tay giơ ra trước mặt để đo góc giữa hai ngôi sao: một nắm tay là mười độ, ba ngón tay là năm độ. Cô giơ tay lên, nắm lại, đưa ra trước mặt, đo từ mái nhà hàng xóm lên tới một ngôi sao sáng nằm thấp ở phía tây. Hai nắm tay. Hai mươi độ. Cô không biết ngôi sao đó tên gì.

Ở trang cuối cùng, sát gáy, có một dòng bút chì mờ tới mức phải nghiêng sách dưới bóng đèn mới đọc ra: "Người mượn trước mình đọc tới trang 3 thì gấp góc. Mình gấp lại cho thẳng rồi."

Cô lật về trang ba. Góc trang có một vết gấp cũ, đã được miết lại phẳng, chỉ còn đường hằn chéo như vết sẹo nhỏ.

Trâm Anh ngồi yên rất lâu. Gió từ sông thổi vào kiệt, mang theo mùi bùn và mùi khói bếp nhà ai nướng cá. Trên trời, ngôi sao sáng ở phía tây đã xuống thấp gần chạm mái nhà hàng xóm. Cô không biết mình nên thấy xấu hổ hay buồn cười. Ba tháng nay, cô cứ nghĩ mình là người đi theo dấu một đứa con trai lạ qua từng tờ phiếu mượn. Hóa ra đứa con trai lạ ấy đã đi theo dấu cô từ trước, từ cuốn sách đầu tiên cô mượn rồi bỏ quên, và còn cẩn thận miết lại cái góc trang cô gấp.

Hay không phải. Có thể nó chỉ tình cờ mượn cuốn đó sau cô. Có thể nó gấp lại góc trang của mọi cuốn sách trong thư viện vì nó là loại người như vậy. Cô tự nói với mình như thế, rồi tự thấy không tin.

Sáng thứ Hai, cô đến thư viện sớm, trước giờ chào cờ. Cô Lành đang lau bàn bằng cái khăn sọc caro.

– Cô ơi, con trả sách.

– Nhanh rứa. Cuốn ni thằng Vọng giữ hai tuần đó.

– Con đọc xong rồi.

Cô Lành nhận sách, mở bìa sau, đóng dấu ngày trả. Trâm Anh nhìn tay cô Lành, nhìn con dấu tím, nhìn giá sách sau lưng cô. Ở góc trong cùng có một cái hộp các tông đựng bánh trung thu cũ, nắp đề mấy chữ bằng bút lông: "Phiếu 2005 – 2009".

– Con muốn mượn cuốn chi nữa?

– Dạ chưa. Con... con ra chào cờ.

Cô quay đi. Tới cửa thư viện thì một thằng con trai đi vào, áo trắng bỏ ngoài quần, tóc dựng như lông nhím, tay ôm một cuốn sách về sóng biển đã quá hạn một ngày. Nó đi nhanh, gần như đụng vai cô, rồi lùi lại một bước để nhường đường. Hai đứa đứng chắn hai bên khung cửa, khoảng giữa đủ cho một người đi qua mà không ai đi.

Nó nhìn cô. Nó không nhìn mặt cô trước, nó nhìn cái bảng tên thêu trên ngực áo cô: Trần Trâm Anh, 10A1. Nó đọc chậm, môi mấp máy, như người đọc một dòng trên phiếu mượn. Rồi nó mới ngẩng lên.

– Bạn trả cuốn "Bản đồ trời" rồi hả? – nó hỏi. Giọng Bảo Ninh, chữ "rồi" bẹt ra. – Mình định mượn lại lần nữa.

Trâm Anh đứng như trời trồng. Ngoài sân, trống chào cờ vừa nổi lên tiếng thứ nhất.

– Bạn biết mình à?

Thằng con trai gãi đầu. Tóc nó dựng lên thêm.

– Biết tên thôi. Cuốn đầu tiên mình mượn ở đây, tên bạn nằm trên tên mình. Rồi mình cứ tưởng...

Nó ngừng lại, nhìn xuống cuốn sách trong tay, như câu tiếp theo được in ở đó mà nó chưa đọc tới.

Tiếng trống thứ hai. Cô Lành ở trong đằng hắng một tiếng rất to.

Thằng con trai không nói hết câu. Nó cúi đầu, lách qua cô vào trong. Trâm Anh chạy ra sân, đứng vào hàng lớp mình khi bài quốc ca đã bắt đầu, tim đập như vừa chạy năm vòng sân. Suốt buổi chào cờ, cô chỉ nghĩ một chuyện: nó cứ tưởng cái gì. Tưởng cô chọn sách hay, nên nó mượn theo? Hay tưởng chỉ có mình nó đi theo một cái tên?

Cô quay đầu về phía thư viện. Qua khung cửa sổ, sau tấm rèm xanh đang phồng lên vì gió, cô thấy cô Lành đứng nhìn ra sân, tay cầm cái hộp bánh trung thu cũ, đang lắc đầu.

— Hết chương 1 —