Ngọn đèn treo ở mũi đò

Chương 10: Ngọn đèn treo ở mũi đò

– Cung nữ Ty Đăng Chúc Khúc thị Bèo, tính tình ngay thẳng, có công làm rõ việc trong cung. – Hoàng thượng nói, từng chữ rơi xuống hành lang lạnh. – Phong làm Tài nhân, ở...

– Bẩm Hoàng thượng.

Bèo dập đầu xuống nền gạch. Cả hành lang Tây nín thở. Ngắt lời vua khi vua đang ban chỉ là việc chưa ai trong cung dám làm.

Hoàng thượng dừng lại. Đuốc lửa lách tách. Thái hậu ngừng lần chuỗi hạt.

– Nô tỳ xin Hoàng thượng thu lại ân điển. – Bèo nói, trán vẫn chạm đất. – Nô tỳ không dám nhận.

– Vì sao? – Giọng Hoàng thượng vẫn trầm, không giận, chỉ chậm hơn.

Bèo ngẩng lên. Nàng nhìn những ngọn đèn đã tắt trên hành lang, nhìn mụ Đỗ, ông Phúc, Tráng, Lành, cái Gừng, những người đang quỳ dọc theo tường. Rồi nàng nhìn Hoàng thượng.

– Bẩm, đêm nay những người này đã đứng ra nói. Ông Phúc năm mươi hai năm chưa nói một lời. Anh Tráng sợ mất việc. Cái Lành sợ cho mẹ. Nếu đêm nay kết thúc bằng một cái chỉ phong Tài nhân cho nô tỳ, thì sáng mai cả cung sẽ chỉ nhớ con bé lái đò được phong. Không ai nhớ ông Phúc đã nói gì.

Nàng dừng lại một chút, rồi nói tiếp:

– Nô tỳ biết thắp đèn, biết cắt bấc, biết treo đèn cho gió to không xổ. Nô tỳ xin được làm việc ấy. Mụ Đỗ giữ Ty Đăng Chúc bốn mươi năm, mắt chỉ còn một bên. Nô tỳ xin được theo mụ học giữ bốn trăm mười hai ngọn đèn của cấm thành. Và xin cho Kim Thị Lành được xuất cung trước hạn, về nuôi mẹ ốm.

Không ai nói gì. Quý phi nhìn Bèo như nhìn một con cá biết bay. Hoàng hậu cúi đầu, nhưng Bèo thấy khóe miệng bà khẽ động.

Hoàng thượng không nói. Bèo nhìn thấy trong mắt ngài một điều gì đó rất giống nỗi buồn, rồi lại rất giống sự nhẹ nhõm, rồi chẳng giống gì cả.

Thái hậu bật ra một tiếng cười khàn, lần đầu tiên trong đêm.

– Hoàng đế. – Bà nói. – Con bé này từ chối con trước mặt mẹ con. Ta sống trong cung bốn mươi năm, mới thấy lần đầu.

– Vâng. – Hoàng thượng nói. – Con cũng mới thấy lần đầu.

– Thế thì cho nó đi. – Thái hậu nói. – Người không muốn lên cao thì đứng ở chỗ thấp mới vững. Ty Đăng Chúc thiếu một Chưởng đăng từ khi mụ Đỗ không chịu lên chức. Cho nó làm Chưởng đăng. Con bé Lành cho xuất cung trước Tết Hàn thực.

Bà ngừng một chút, nhìn Bèo.

– Cái tên Bèo của ngươi, ta không quen gọi. – Bà nói. – Từ nay gọi là Thanh Bình. Bèo trên mặt nước trong. Nghe được không?

Bèo dập đầu.

– Bẩm, nô tỳ tạ ơn Thái hậu.

Hoàng thượng không nói thêm câu nào. Ngài đứng dậy, theo Thái hậu về cung Trường Ninh. Lúc đi ngang qua chỗ Bèo quỳ, bước chân ngài chậm lại nửa nhịp. Rồi đi tiếp.

Sáng mồng chín, trời hửng nắng sau mấy ngày rét. Đức phi Đặng Thị Ngân rời cấm thành từ cửa Tây, một cỗ kiệu nhỏ, một chiếc xe chở hòm đồ, Mơ đi bộ bên cạnh. Không ai ra tiễn. Hoàng hậu cho người bế công chúa Tuệ sang cung Khôn Đức từ sáng sớm, để con bé khỏi thấy mẹ đi.

Bèo đứng ở cửa Tây. Nàng không biết vì sao mình đến. Có lẽ vì cái áo bông xanh, mấy đêm rét ở cung Thanh Lộc, câu nói đầu tiên trong cung có người tin nàng.

Kiệu dừng lại khi đi ngang qua nàng. Rèm vén lên một nửa. Đức phi nhìn nàng, khuôn mặt gầy hơn đêm qua, nhưng bình thản.

– Ta làm khổ ngươi nhiều. – Bà nói.

– Bẩm, nương nương cũng cho nô tỳ ăn Tết ở chỗ có lửa.

Đức phi im một lúc.

– Rằm tháng Giêng năm nào, ta cũng treo một trăm cái đèn hoa sen ở sân Thanh Lộc. – Bà nói. – Năm nay sân ấy không còn ai.

– Bẩm, nô tỳ sẽ treo.

Đức phi nhìn nàng thêm một lúc. Rồi rèm kiệu buông xuống. Mơ đi qua, dừng lại một bước, cầm tay Bèo bóp nhẹ một cái. Tay Mơ vẫn thoang thoảng mùi lá trầu. Rồi Mơ đi theo kiệu, không quay lại.

Chiều hôm ấy, Liên sang Ty Đăng Chúc. Không đi một mình, không dẫn theo thái giám, chỉ mang một cái hộp sơn đỏ. Liên đặt cái hộp lên bàn dài, giữa đống nan tre và hồ dán, nói với Bèo bằng cái giọng của người không quen hạ giọng:

– Nương nương sai mang sang. Bảo là trả cái đèn kéo quân.

Trong hộp là một cái đèn kéo quân mới, tám mặt, mỗi mặt một con ngựa phi. Đèn của thợ ngoài phố, giấy dày, nan chuốt kỹ, đẹp hơn cái của Bèo nhiều.

– Nương nương còn dặn một câu. – Liên nói, mắt nhìn đi chỗ khác. – Từ mùa đông năm nay, than của cung Ngọc Hoa lĩnh như các cung khác, không lĩnh trước. Thái y trực đêm, cung Ngọc Hoa chỉ giữ một người. Nương nương bảo Chưởng đăng ra vào các cung, nếu thấy cung nào thiếu than thiếu đèn thì cứ báo thẳng cho nương nương.

Bèo nhìn cái đèn, rồi nhìn Liên.

– Chị thưa với nương nương, nô tỳ tạ ơn.

Liên gật đầu, quay đi. Đến cửa, Liên dừng lại.

– Hoàng tử Khải hỏi con ngựa tên Cò. – Liên nói, không quay lại. – Cái đèn mới không có con nào tên Cò. Hoàng tử không chịu.

Bèo không biết chữ. Nàng cầm bút, chấm mực, vẽ lên mặt giấy dưới chân con ngựa thứ tám một con cò nhỏ, cổ dài, ba nét. Rồi nàng đậy hộp lại, đưa cho Liên.

Mụ Đỗ đứng ở góc kho, nhìn theo, cái mắt còn lại nheo lại như cười.

Rằm tháng Giêng, Bèo cùng mười một đứa con gái Ty Đăng Chúc treo một trăm cái đèn hoa sen ở sân cung Thanh Lộc vắng tanh. Ai hỏi, mụ Đỗ bảo là lệnh Chưởng đăng, không ai hỏi nữa. Đêm ấy từ cung Khôn Đức, Hoàng hậu bế công chúa Tuệ ra đứng ở góc tường phía tây, nơi trông sang được sân Thanh Lộc. Con bé chỉ tay về phía một trăm đốm sáng hồng nhạt, hỏi gì đó. Bèo đứng xa không nghe được. Nàng chỉ thấy Hoàng hậu cúi xuống, nói rất lâu.

Lành xuất cung vào một buổi sáng cuối tháng Giêng, mưa xuân lất phất. Bèo tiễn Lành ra tận cửa Nam. Lành mang theo một cái tay nải vải xanh, trong có mấy bộ quần áo, chút bạc dành dụm, và một gói mứt gừng mụ Đỗ cho mang về biếu mẹ.

– Tao về mở hàng dán đèn lồng ở phố Hàng Thùng. – Lành nói, hai lúm đồng tiền đã trở lại. – Tết sang năm mày ra được thì ghé. Tao dán cho mày một cái đèn kéo quân có con ngựa tên Cò.

– Ừ.

– Bèo. – Lành ngập ngừng. – Thanh Bình. Tao phải gọi là gì?

– Gọi gì cũng được. Ở bến Gián người ta gọi tao là Bèo.

Lành cười, ôm chầm lấy nàng, rồi buông ra, khoác tay nải lên vai. Bèo nhìn cái nút buộc tay nải. Vòng một lần, luồn lên, quấn hai vòng quanh chính nó.

Vòng đầu tiên quấn về bên phải.

– Mày buộc lại rồi à?

– Hôm qua tao ngồi cạnh mụ Đỗ học lại. – Lành nói. – Ngồi cạnh, không ngồi đối diện nữa. Học bóng của người ta mãi, mệt lắm.

Lành bước ra khỏi cửa Nam, vào giữa dòng người đi chợ sáng. Bèo đứng nhìn đến khi cái tay nải xanh lẫn vào những chiếc nón lá ướt mưa.

Đêm ấy, nàng vẫn đến điện Tĩnh Chính.

Đó là điều duy nhất nàng xin giữ lại khi nhận chức Chưởng đăng. Mụ Đỗ cằn nhằn, bảo Chưởng đăng mà đi khêu bấc như con bé mới vào. Nàng bảo bấc ở thư phòng phải cắt dài hơn hai đốt tay một chút, vì Hoàng thượng đọc đến sáng, người khác không biết.

Thư phòng vẫn thế. Ba mặt sách. Tấm bình phong mười hai cánh vẽ mây và núi xa. Bốn cây đèn đồng. Cái đôn gỗ, cái lò than.

Bèo khêu bấc bốn ngọn đèn, rồi ngồi xuống đôn. Sau bình phong, bóng người ngồi thẳng, đầu hơi cúi, lật một tập giấy. Tiếng giấy sột soạt. Tiếng bút chấm mực.

Gần canh ba, giọng nói vang lên sau lụa:

– Ngươi từ chối ta trước mặt cả cấm thành.

– Bẩm, vâng.

– Thái hậu cười suốt ba ngày. Hoàng hậu xin ta đừng giận. Quý phi bảo ngươi điên.

– Bẩm, nô tỳ không điên.

– Ta biết. – Giọng nói im một lúc. – Nếu ngươi là Tài nhân, đêm nay ngươi sẽ không ngồi ở đó. Người ta sẽ cho ngươi một cung riêng, mười người hầu, một cái đèn do người khác thắp. Ngươi sẽ ngồi chờ ta, một đêm, mười đêm, có khi một năm. Ta biết các Tài nhân sống thế nào.

Bèo không đáp.

– Ngươi chọn ngồi ngoài bình phong. – Ngài nói. – Ở đây ngươi thấy ta, ta không thấy ngươi. Ngươi chọn thế.

– Bẩm. – Bèo nói, rất khẽ. – Cha nô tỳ bảo, đèn trên đò không để soi mình.

– Để thuyền khác thấy mà tránh. Ta nhớ.

– Bẩm, còn một nửa câu nữa. Nô tỳ chưa kể.

Bóng sau bình phong ngẩng lên.

– Cha nô tỳ bảo, đèn treo ở mũi đò, người ngồi trong khoang không thấy nó. Chỉ người đứng trên bến bên kia, đêm tối, nhìn sang, mới thấy. – Nàng nói. – Người đứng trên bến nhìn thấy đèn thì biết đò còn đi, biết đò sắp tới. Thế là đủ.

Sau bình phong không có tiếng gì. Rồi có tiếng ghế động. Bóng người đứng dậy, đi đến sát tấm lụa, dừng lại. Hai người cách nhau một lớp lụa vẽ mây, mỏng đến mức Bèo thấy được hơi thở của ngài làm nếp lụa khẽ rung.

Ngài không vòng qua.

– Thế thì đêm nào cũng treo. – Ngài nói. – Ta đứng ở bến.

Ngọn đèn góc đông nam chập chờn. Bèo đứng dậy, cầm cây kéo nhỏ, cắt tàn, khêu bấc. Ngọn lửa sáng lại, hắt lên tấm bình phong hai cái bóng, một ngồi, một đứng, cách nhau một bàn tay.

Nàng cắt bấc dài hơn hai đốt tay một chút. Đủ để cháy đến sáng.

— Hết —