Tre Đồi Tổ trổ bông

Chương 1: Tre Đồi Tổ trổ bông

Sáng hôm ấy bụi tre nhà họ Tiêu trổ bông, và tới trưa thì người ta đã đổ tội cho cây tre cong của tôi.

Tôi biết chuyện trước cả sư phụ. Giờ Dần tôi đã xuống Bờ Lạc tưới khí, như mọi sáng trong năm năm nay. Sương còn đặc, tôi đi bằng trí nhớ hơn bằng mắt: qua cái suối cạn, rẽ trái ở hòn đá có vết chân dê, men theo mép vực ba mươi bước là tới. Cây tre của tôi mọc chênh vênh ngay mép vực, cong như cái lưng bà nội tôi lúc ngồi đan rổ. Sáu đốt. Đốt nào cũng lệch qua một bên, cái mắt tre ở mỗi đốt không tròn mà dẹt và cong, như con mắt người đang nheo cười. Người Bờ Lạc gọi nó là cây mắt cong. Người Đồi Tổ gọi nó là cây tre què.

Tôi đặt hai bàn tay lên thân tre, thở đều, cho khí đi từ đan điền ra lòng bàn tay rồi chảy vào thân cây, chậm như rót nước vào chai cổ nhỏ. Lá tre trên đầu xào xạc dù không có gió. Tre nhà nào nghe tiếng chủ nhà nấy. Năm năm, sáng nào nó cũng chào tôi như thế.

Tưới xong, tôi leo lên mỏm đá đầu Bờ Lạc ngồi nghỉ. Từ đó nhìn ngang qua con khe là thấy Đồi Tổ. Mặt trời vừa lên, sương rút xuống thung, và tôi thấy trên đỉnh Đồi Tổ, trên những ngọn tre già cao vút của nhà họ Tiêu, có một màu gì đó không phải màu xanh.

Màu vàng úa. Lấm tấm, rủ xuống từng chùm, giống bông lúa sắp gặt.

Tôi ngồi im trên mỏm đá, quên cả thở. Tôi biết cái màu ấy. Hồi tôi lên tám, cả lũy tre sau xóm Đát Tre của tôi trổ đúng cái màu ấy. Bà nội tôi đứng ngoài hè nhìn, mặt buồn hiu, nói một câu mà tới giờ tôi còn nhớ nguyên văn:

– Tre trổ bông là tre sắp đi rồi đó con. Đi cả bụi. Đi luôn cả họ hàng nó, dầu cách mấy cánh đồng.

Sáu tháng sau, lũy tre ấy chết khô. Cả xóm phải đi mua tre ở chợ Bến Lác về đan rổ, giá đắt gấp ba.

Tới giờ Thìn, cả Thất Tiết Kiếm Phái đã đổ ra Đồi Tổ. Không chỉ bụi nhà Tiêu. Bụi nhà Phùng, bụi nhà Lạc, bụi nhà Đoàn, mười bốn bụi tre thế gia trên Đồi Tổ, bụi nào cũng lấm tấm vàng trên ngọn. Đệ tử thế gia đứng dưới gốc tre nhà mình, ngửa cổ nhìn lên, mặt tái mét. Có đứa con gái nhà Lạc mới mười lăm tuổi ngồi bệt xuống đất khóc. Ở núi Bảy Đốt, ai cũng biết cái luật đầu tiên người ta dạy cho đứa Đâm Măng: cây tre của mày chết trước ngày hạ kiếm thì mày rụng đốt, về lại tay trắng như hôm mới lên núi.

Hội Hạ Kiếm sáu năm mới có một lần. Lần tới còn ba mươi lăm ngày nữa.

Tôi đứng lẫn trong đám đệ tử Bờ Lạc ở mép rừng, không dám đi lên. Đệ tử Bờ Lạc không được lên Đồi Tổ khi không có việc. Luật không ghi, nhưng ai cũng biết.

Kha Thị Mơ chen tới cạnh tôi, thở hồng hộc. Mơ ở Bờ Lạc cùng năm với tôi, quê tận vùng chè trung du, nói giọng Bắc, nhanh như ném đá.

– Nan, mày thấy chưa? Cả mười bốn bụi. Cả mười bốn bụi cùng một sáng!

– Thấy rồi.

– Sao thế? Bệnh gì?

– Hổng phải bệnh. – Tôi nói. – Tre tới tuổi thì trổ bông. Bụi cùng một gốc mẹ thì trổ cùng lúc.

Mơ nhìn tôi như nhìn con mèo biết nói.

– Mày biết à?

– Bà nội tui nói.

Tôi chưa kịp kể thêm thì có tiếng chiêng.

Ba hồi chiêng đồng từ Tiết Đường vọng xuống, chậm và nặng. Đó là chiêng gọi toàn môn. Năm năm tôi ở núi Bảy Đốt, mới nghe lần thứ hai.

Sân Tiết Đường lát đá xanh, rộng đủ cho năm trăm người đứng. Chưởng môn Lục Trọng Khê ngồi trên bục cao, tóc bạc, râu bạc, mắt nhắm như ngủ. Ông đã Ra Hoa từ ba mươi năm trước và chưa ai biết ông Kết Hạt chưa. Dưới bục, hai bên là các trưởng lão. Bên trái, đứng đầu là trưởng lão Tiêu Cảnh Dực, chủ Kiếm Đường, người đàn ông cao lớn, mặt vuông, giọng sang sảng. Bụi tre đứng đầu Đồi Tổ là bụi nhà ông. Bên phải, đứng cuối hàng, là sư phụ tôi.

Sư phụ tôi là Mạnh Thanh Ân, nữ trưởng lão duy nhất của Thất Tiết Kiếm Phái. Năm năm trước, ngày tôi lên núi với một bọc quần áo và cây lạt đỏ buộc cổ tay, không trưởng lão nào chịu nhận một đứa con gái xóm đan đát làm đệ tử. Bà nhận. Bà không nói vì sao. Bà chỉ nói: tay đứa này có chai đan rổ, cầm kiếm sẽ không run.

Tiêu Cảnh Dực bước lên.

– Toàn môn nghe đây. – Ông nói. – Sáng nay mười bốn bụi tre Đồi Tổ trổ bông. Tre Đồi Tổ là tre tổ, giữ trên núi này một trăm hai mươi năm, chưa từng trổ bông. Nay trổ cùng lúc, là có bệnh.

Cả sân xôn xao.

– Ta đã cho người đi xem. – Tiêu Cảnh Dực nói tiếp. – Tre Bờ Lạc không trổ. Một bụi cũng không.

Tôi thấy lưng mình lạnh đi.

– Tre Bờ Lạc là tre lạc. – Ông nói, giọng chậm lại, như để từng chữ rơi cho trúng. – Không rõ gốc, không rõ giống, đệ tử mang từ đâu tới thì trồng đó. Năm năm nay Bờ Lạc trồng thêm ba mươi bụi, gấp đôi mọi năm. Tre lạc mang bệnh mà không phát, như người mang dịch mà không ốm. Gió thổi từ Bờ Lạc lên Đồi Tổ. Phấn tre bay theo gió.

Có tiếng ai đó ở hàng Đồi Tổ gào lên: đốt nó đi!

Rồi nhiều tiếng nữa.

Chưởng môn mở mắt. Ông giơ một tay. Cả sân im.

– Kiếm Đường muốn gì? – Ông hỏi, giọng khàn như tiếng tre già cọ vào nhau.

– Đốt Bờ Lạc. – Tiêu Cảnh Dực nói. – Sạch gốc, để bệnh không lan thêm. Đệ tử Bờ Lạc có cây bị đốt thì Kiếm Đường cấp măng mới khi bệnh hết.

– Cấp măng mới thì cây cũ rụng đốt. – Một giọng nói vang lên từ hàng Bờ Lạc. Tôi không biết ai. – Năm năm tu thành tro à?

– Năm năm của mười hai đứa. – Tiêu Cảnh Dực nói, không quay lại nhìn. – Đổi lấy một trăm hai mươi năm của Đồi Tổ.

Sân lại xôn xao. Tôi nhìn sư phụ. Bà đứng im, hai tay giấu trong tay áo, mắt nhìn xuống nền đá. Bà không nói gì.

Chưởng môn nhắm mắt lại. Gió trên đỉnh núi lùa qua sân, không ai dám thở mạnh. Rồi ông nói:

– Ba mươi ngày. Nếu trong ba mươi ngày có ai chứng được tre Bờ Lạc không mang bệnh, thì thôi. Không ai chứng được, thì đốt.

Ông đứng dậy, đi vào trong. Sân Tiết Đường vỡ ra như tổ ong.

Tôi không nhớ mình đi về Bờ Lạc bằng đường nào. Tôi chỉ nhớ lúc tới nơi, trời đã xế, nắng chiều nghiêng nghiêng xuyên qua lá. Đệ tử Bờ Lạc ngồi rải rác dưới gốc cây của mình, không ai nói với ai. Mơ ngồi dưới cây của nó, ôm gối. Một thằng nhỏ mới Đâm Măng năm ngoái, quê tận miền biển, ôm cây măng chưa cao tới vai của nó mà khóc thút thít.

Tôi ngồi xuống dưới cây mắt cong. Lá trên đầu xào xạc. Tôi nhìn sang Đồi Tổ. Mười bốn bụi tre già vàng ngọn dưới nắng chiều, đẹp tới mức nếu không biết thì tưởng là mùa lúa chín.

Bà nội tôi mất ba năm trước, lúc tôi đang ở trên núi. Tôi không về kịp. Cái tôi còn giữ của bà là sợi lạt đỏ trên cổ tay. Bà chẻ nó từ một cây tre cật, vót mỏng như sợi chỉ, nhuộm bằng nước củ nâu, buộc lên tay tôi đêm trước ngày tôi đi.

– Lên núi lạ, đi rừng lạ, lạc đường thì buộc lạt mà đánh dấu. – Bà dặn. – Đi tới đâu buộc tới đó. Lạt đỏ dễ thấy.

Tôi xoay sợi lạt trên cổ tay. Năm năm, màu đỏ đã bạc thành màu gạch. Tôi chưa lạc đường lần nào.

Tôi nghĩ về câu của bà nội. Đi luôn cả họ hàng nó, dầu cách mấy cánh đồng.

Nếu bà nói đúng, thì mười bốn bụi tre trên Đồi Tổ trổ bông cùng một sáng không phải vì bệnh. Mà vì chúng là một nhà. Cùng một gốc mẹ. Tới tuổi thì cùng đi.

Còn tre Bờ Lạc không trổ, vì tre Bờ Lạc là tre lạc. Mỗi cây một gốc, mỗi cây một quê, cây của tôi từ xóm Đát Tre, cây của Mơ từ vùng chè, cây của thằng nhỏ kia từ làng biển. Chúng không có họ hàng nào trên núi này để mà đi cùng.

Nhưng bà nội tôi là bà già đan rổ. Ở Tiết Đường, không ai nghe lời bà già đan rổ.

Tôi phải làm cho họ thấy.

Tôi đứng dậy, rút con dao rựa nhỏ ở thắt lưng, cái rựa tôi mang từ xóm lên, chuôi quấn mây. Tôi đi tới cái bụi tre gai già nhất Bờ Lạc, thứ tre không ai nuôi, chỉ để làm hàng rào. Tôi chặt một cây. Rồi tôi ngồi xuống, chẻ đôi, chẻ tư, chẻ tám, chẻ cho tới khi cây tre thành một bó lạt mỏng, trắng ngà, dài bằng sải tay.

Mơ đi tới, đứng nhìn.

– Mày làm gì đấy?

– Chẻ lạt.

– Để làm gì?

– Nhuộm. – Tôi nói. – Một nửa đỏ, một nửa để trắng.

Mơ ngồi xuống cạnh tôi. Nó không hỏi thêm. Nó cầm lấy một nửa cây tre, rút con dao nhíp của nó ra, chẻ theo.

Trời tối dần. Ở bên kia khe, trên Đồi Tổ, đèn lồng thắp lên dưới mười bốn gốc tre, đệ tử thế gia thức canh cây của mình, như người ta thức canh người ốm. Tiếng khóc của con bé nhà Lạc vẳng sang tận đây.

Gần nửa đêm, có tiếng bước chân từ phía Đồi Tổ đi xuống con khe. Bước chân nhẹ, đều, không vội. Tiếng lá khô vỡ dưới gót giày. Rồi dừng lại ở mép Bờ Lạc, ngay dưới mỏm đá.

Một ngọn đèn lồng giơ lên. Dưới đèn là một khuôn mặt tôi biết, dù chưa từng nói với nó câu nào.

Tiêu Hành Viễn. Cháu ruột trưởng lão Kiếm Đường. Đốt tám. Cây tre của anh ta đứng ngay cạnh bụi tre nhà Tiêu, cái bụi trổ bông đầu tiên sáng nay.

Anh ta nhìn bó lạt trắng trong tay tôi. Rồi nhìn sợi lạt đỏ trên cổ tay tôi.

– Cô là Quản Thị Nan. – Anh ta nói. Không phải câu hỏi. – Lúc sáng ở Tiết Đường, cô là người duy nhất ở Bờ Lạc không nhìn chú tôi. Cô nhìn ngọn tre.

— Hết chương 1 —