Tiếng chim trong lễ khai giảng

Chương 1: Tiếng chim trong lễ khai giảng

Tiếng chim thứ ba vang lên đúng lúc thầy hiệu trưởng đọc tới chữ "năm học mới".

Không phải chim thật. Chim thật ở Phan Rang tháng Chín không ai dại gì đậu trên cái sân xi măng nóng bốc hơi lúc bảy giờ sáng. Tiếng này tròn, hơi rè, như ai thổi vào miệng một cái chai nhỏ. Nó kêu từ phía cuối hàng lớp 10A6, chỗ tôi đứng, rồi tắt. Mấy trăm cái đầu quay lại. Thầy hiệu trưởng ngừng đọc, ngó xuống, rồi đọc tiếp. Nhưng trên bục, người đàn ông đeo kính gọng đen đứng sau thầy hiệu trưởng thì không đọc gì cả. Ông bước xuống ba bậc tam cấp, đi thẳng về phía chúng tôi.

Tôi biết ông là ai trước khi biết tên. Học sinh trường nào cũng có một người như vậy: giám thị. Ông đi không nhanh, nhưng mỗi bước dứt khoát như đóng cọc, đôi giày da đen bóng cát không bám nổi. Cả hàng 10A6 đứng thẳng lên như có ai rút một sợi dây qua lưng.

Tôi thì có lý do riêng để sợ. Trên đầu gối tôi, trong cuốn tập vẽ kẹp dưới cái mũ, là một bức ký họa còn ướt chì: một con cò gầy đeo kính, cổ dài, đứng một chân trên cái bục. Tôi vẽ nó trong lúc chờ lễ chào cờ, vì tôi chỉ có hai cách để chịu nổi đám đông, một là đếm gạch, hai là vẽ.

Tiếng chim thứ tư vang lên. Lần này gần hơn, ngay sau lưng tôi.

Tôi quay lại. Thằng con trai đứng cuối hàng da ngăm, tóc xoăn tít, vai to hơn mọi đứa lớp mười một cái đầu. Nó đang chụm hai tay trước miệng, không phải để thổi, mà để giấu. Mắt nó không nhìn ông giám thị. Mắt nó nhìn về phía bức tường rào sau dãy nhà vệ sinh, chỗ có cây me tây già rủ cành ra ngoài đường.

Trên bức tường đó, một cái chân mang dép tổ ong đang tìm chỗ đặt.

– Ky! – Có ai đó rít lên ở hàng bên cạnh. – Thầy Kiệm tới kìa!

Thằng tóc xoăn tên Ky. Nó buông tay xuống, nhanh như chớp nhét vào túi quần một vật màu nâu đỏ to bằng quả trứng gà. Nhưng không đủ nhanh. Thầy Kiệm đã đứng ngay trước mặt nó, cách tôi đúng một bước chân.

– Đưa đây.

Ky móc trong túi ra. Đó là một con chim bằng đất nung, mỏ ngắn, đuôi vểnh, trên lưng có một cái lỗ tròn và hai bên cánh hai lỗ nhỏ hơn. Màu đất không đều, chỗ đỏ gạch, chỗ ám khói đen, như con chim vừa bay qua đám cháy.

Thầy Kiệm cầm con chim lên, xoay một vòng, rồi ngước mắt nhìn bức tường. Cái chân dép tổ ong đã biến mất. Thay vào đó là tiếng sột soạt sau bụi hoa giấy, và một đứa con trai to như cái tủ lạnh bước ra, áo trắng dính đầy lá me, tay xách đôi dép, chân trần đen cháy. Nó cười hì hì như vừa thắng giải.

– Em trễ có hai phút thôi thầy. Xe bò của ông em đứt dây.

– Em lớp nào?

– Dạ, 10A6. Năm ngoái em học 10A2.

Cả hàng lớp tôi ồ lên khe khẽ. Học lại lớp mười. Thằng to như cái tủ lạnh vẫn cười, đi thẳng vào hàng, đứng sát sau lưng Ky như thể đó là chỗ của nó từ đầu.

Thầy Kiệm không nói gì thêm. Ông chỉ cúi xuống. Và tôi biết ông thấy cuốn tập vẽ trên đầu gối tôi, vì cái mũ đã trượt xuống cát, và con cò đeo kính nằm đó, phơi giữa nắng.

Ông nhặt cuốn tập lên. Nhìn rất lâu. Lâu đến mức tôi nghe được tiếng trống trường đánh ba hồi chín tiếng, tiếng thầy hiệu trưởng tuyên bố khai giảng, tiếng cả sân vỗ tay, mà ông vẫn chưa ngẩng lên.

– Vẽ đẹp. – Ông nói. – Cái chân sai. Cò đứng một chân thì co chân kia lên bụng, không duỗi ra sau.

Rồi ông kẹp cuốn tập dưới nách cùng với con chim đất.

– Ba đứa. Tan lễ lên phòng giám thị.

– Bốn. – Một giọng con gái vang lên từ hàng bên cạnh.

Tôi quay sang. Đứng ngoài hàng lớp 10A5, cách mọi người một khoảng như một hòn đảo, là một đứa con gái mặc quần tây xanh đen thay vì váy, đeo đôi giày vải trắng tinh mà ở Phan Rang ai đi giày trắng cũng là người mới tới. Tóc nó cột cao, mặt không cười.

– Em cũng không mặc đồng phục đúng quy định. – Nó nói, giọng Sài Gòn, từng chữ rõ ràng như đọc. – Thầy ghi em luôn đi, khỏi mắc công lát nữa thầy quay lại.

Thầy Kiệm nhìn nó, rồi nhìn xuống đôi giày trắng.

– Em là Mẫn Nghi. Học sinh chuyển trường.

– Dạ.

– Bốn đứa.

Phòng giám thị nằm cuối dãy nhà A, có một cái quạt trần quay chậm như người già và một cái tủ kính chứa toàn cờ thi đua. Bốn chúng tôi đứng thành hàng ngang. Thằng to như cái tủ lạnh tên Chiếp, nó tự giới thiệu với tôi bằng cách huých vai một cái làm tôi lảo đảo. Ky không nói gì, mắt nhìn chằm chằm con chim đất nằm trên bàn thầy. Mẫn Nghi nhìn ra cửa sổ.

Thầy Kiệm ngồi viết. Viết xong, ông xé tờ giấy, gọi ra ngoài:

– Diệu Lý.

Một đứa con gái bước vào. Áo dài trắng phẳng phiu không một vết nhăn, tóc kẹp gọn sau gáy bằng cái kẹp đen, trên ngực áo đã đeo sẵn bảng tên. Lớp trưởng. Tôi nhận ra nó vì hồi sáng nó đứng đầu hàng 10A6, điểm danh từng đứa bằng giọng của người đã thuộc lòng danh sách từ tối hôm trước.

– Bốn bạn này bị phạt dọn kho thể dục sau giờ học, một tuần. – Thầy Kiệm đưa tờ giấy. – Con giám sát.

Con. Không phải "em". Tôi thấy Mẫn Nghi quay lại từ cửa sổ, nhướng một bên chân mày. Chiếp thì khịt mũi. Diệu Lý cầm tờ giấy, mặt không đổi sắc, nhưng tai nó đỏ lên từ dái tai tới tận đỉnh.

– Dạ, thưa thầy.

– Còn cái này. – Thầy Kiệm cầm con chim đất lên. – Thầy giữ. Cuối tuần lên lấy.

Ky lần đầu tiên mở miệng.

– Thầy cho em lấy liền được không thầy. Của bà nội em. Bà nặn để bán, bữa nay phải giao.

– Cuối tuần.

– Bà em ngoài bảy mươi rồi, thầy.

Thầy Kiệm nhìn Ky. Rồi ông làm một việc mà về sau chúng tôi bàn tán suốt ba năm: ông đưa con chim lên miệng, thổi một hơi.

Tiếng chim vang lên trong phòng giám thị, tròn và rè, nghe khác hẳn lúc ngoài sân. Ông thổi thêm một lần, bịt một lỗ cánh. Tiếng chim cao lên nửa cung. Ông đặt con chim lại lên bàn, đẩy về phía Ky.

– Kêu sai giọng. – Ông nói. – Bà em bán không được đâu. Cầm về.

Tôi nhớ nét mặt Ky lúc đó. Nó không cảm ơn. Nó cầm con chim lên, nắm chặt trong lòng bàn tay như nắm một cục than, rồi bước ra khỏi phòng trước cả khi được cho phép.

Kho thể dục là một gian nhà cấp bốn mái tôn nằm sát tường rào phía tây, giữa trưa vào đó như chui vào lò bánh mì. Bên trong chất đủ thứ của mười mấy năm: lưới bóng chuyền mục, nệm nhảy cao rách lòi mút vàng, những cây cột cờ trại gãy đôi, mấy thùng cát tập ném lựu đạn gỗ, và một con mô hình người bằng xốp mà ai đó đã vẽ râu lên mặt. Ánh sáng lọt vào qua những lỗ đinh trên mái, thành từng cột bụi đứng im.

Ngày đầu, không ai nói với ai câu nào. Diệu Lý đứng ở cửa, cầm tờ giấy phân công tự kẻ bằng thước: Chiếp khiêng đồ nặng, Ky phân loại, tôi quét, Mẫn Nghi lau. Nó đọc phân công như đọc thông báo.

– Bà là lớp trưởng hay là con ông giám thị? – Chiếp hỏi, tay vác nguyên cái nệm nhảy cao lên vai như vác bao muối.

– Cả hai. – Diệu Lý đáp, không ngẩng lên. – Ông cứ làm cho xong đi, tui còn về học thêm.

– Học thêm gì giờ này?

– Toán. Ba tui dạy.

Chiếp huýt một tiếng sáo dài, đầy ý nghĩa. Diệu Lý không thèm đáp.

Ngày thứ ba thì có chuyện. Bốn giờ chiều, gió nồm thổi lên như mọi chiều tháng Chín ở Phan Rang, cát từ sân bóng bốc thành từng cuộn, đập vào mái tôn rào rào như mưa đá. Chúng tôi đang kéo cái bàn bóng bàn gãy chân ra góc thì cánh cửa kho đánh rầm một cái. Rồi một tiếng lách cách bên ngoài.

Chiếp chạy ra đẩy. Cửa không nhúc nhích.

– Ai khóa? – Mẫn Nghi hỏi.

– Chú bảo vệ. – Diệu Lý nói, giọng bình thản như đọc dự báo thời tiết, nhưng tay đã móc điện thoại ra. – Chú đi khóa cửa các phòng lúc bốn giờ. Chắc chú tưởng kho không có ai.

Nó bấm. Rồi bấm lại. Rồi nhìn màn hình.

– Hết pin.

Không ai trong bốn đứa còn lại mang điện thoại. Tôi để ở nhà vì ba tôi cấm mang lên trường. Chiếp không có điện thoại. Ky để trong cặp, cặp ở lớp. Mẫn Nghi nói điện thoại của nó đang ở chỗ bà ngoại sửa màn hình.

– Mình la. – Chiếp đề nghị.

Chúng tôi la. Năm cái miệng, gào tên chú bảo vệ, gào "có ai không", gào cả những câu mà nếu thầy Kiệm nghe được thì chắc phạt thêm một tuần. Gió nồm nuốt sạch. Kho thể dục nằm ở góc xa nhất của trường, bên kia tường là một bãi đất trống mọc đầy xương rồng, xa hơn nữa là ruộng nho.

Năm giờ. Mái tôn bắt đầu nguội, tiếng tôn co lại kêu tách tách. Trời ngả sang màu cam. Mẫn Nghi ngồi trên cái nệm rách, ôm gối. Diệu Lý đứng sát cửa, cứ vài phút lại gõ, tay đỏ cả lên.

– Ba tui sáu giờ không thấy tui ở lớp học thêm là ổng đi kiếm. – Nó nói, không biết nói với ai. – Ổng sẽ kiếm ra.

– Rồi ổng phạt bà luôn hả? – Chiếp hỏi.

Diệu Lý không trả lời.

Lúc đó Ky đứng dậy. Nó móc trong túi quần ra con chim đất, cái con mà thầy Kiệm bảo kêu sai giọng. Nó đi tới chỗ tường kho sát với bãi xương rồng, nơi có một khe hở giữa tường gạch và mái tôn rộng chừng ba ngón tay. Nó kê miệng con chim vào khe hở, rồi thổi.

Một tiếng dài. Ngừng. Một tiếng dài.

– Mày thổi cho ai nghe? – Tôi hỏi.

– Cho thằng Bảy, em họ tao. Nó chăn dê ngoài bãi đó, giờ này lùa dê về.

Nó thổi tiếp. Tiếng chim đất rè rè lọt qua khe tường, tôi tưởng tượng nó bay qua bãi xương rồng, qua mấy giàn nho, tan vào gió. Tôi không tin có ai nghe.

Mười phút sau, có tiếng chim đáp lại. Cao hơn, trong hơn, từ xa vọng tới. Rồi tiếng dê kêu be be, tiếng chân chạy trên cát, và một giọng con nít lanh lảnh bên kia tường:

– Anh Ky! Anh làm gì trong đó?

Mười lăm phút sau, chú bảo vệ mở cửa, mặt tái đi, miệng liên tục nói "chết chú, chết chú". Diệu Lý bước ra trước, chỉnh lại tà áo dài, cảm ơn chú bằng giọng của một người lớn. Rồi nó đi thẳng ra cổng, không ngoái lại.

Chúng tôi ra tới cổng thì thấy thầy Kiệm đứng đó, cạnh chiếc xe máy cũ. Ông không hỏi gì. Diệu Lý leo lên yên sau. Lúc xe chạy ngang chúng tôi, tôi thấy nó quay đầu lại, nhìn Ky. Chỉ một giây.

Hôm sau là ngày cuối cùng của án phạt. Ky tới kho trễ nửa tiếng, tay xách một cái túi vải. Nó dốc túi lên tấm nệm rách. Bốn con chim đất lăn ra, cùng một kiểu với con của nó, mỏ ngắn, đuôi vểnh, ba cái lỗ, nhưng mỗi con ám khói một kiểu.

– Bà nội tao nặn một mẻ mười con để bán cho khách tham quan. – Ky nói. – Nung xong, năm con kêu không đúng giọng. Không con nào giống con nào. Khách không mua. Bà định đập bỏ.

Nó đẩy về phía mỗi đứa một con.

– Một tiếng dài là "ra đây". Hai tiếng ngắn là "có chuyện". Hai tiếng dài là "tao vẫn ở đây". Thằng Bảy với tao xài vậy từ nhỏ.

Chiếp cầm con chim của nó lên thổi thử, tiếng trầm như con cu gáy. Con của tôi kêu đục, hơi khàn, như chim sáo bị cảm. Con của Diệu Lý trong nhất, cao nhất. Nó cầm lên, ngắm, nhưng không thổi, cất vào túi áo dài. Mẫn Nghi thì không cầm.

– Tui không cần đâu. – Nó nói. – Tết này mẹ tui ra đón tui về lại Sài Gòn rồi. Mấy người khỏi làm quen với tui làm gì cho mất công.

Ky không rút lại. Nó để con chim nằm trên tấm nệm, cạnh chân Mẫn Nghi, rồi quay đi khiêng nốt cây cột cờ gãy.

Lúc về, tôi là đứa cuối cùng khóa cửa kho. Con chim đất vẫn nằm trên tấm nệm, màu đỏ gạch có một vệt khói đen chạy chéo qua lưng như một vết sẹo. Tôi đứng nhìn nó một lúc, rồi bỏ nó vào túi mình, định bụng mai trả lại cho Ky.

Tới cổng trường, tôi thấy Mẫn Nghi đứng chờ dưới gốc me tây, tay chìa ra.

– Đưa đây. – Nó nói. – Tui đổi ý rồi. Còn bốn tháng nữa mới Tết.

— Hết chương 1 —