Chuyến xe muối vào Sài Gòn

Chương 9: Chuyến xe muối vào Sài Gòn

– Đưa tao ba mảnh chim.

Ky nói câu đó ở cổng trường, sáng ngày thi tốt nghiệp đầu tiên, cuối tháng Sáu, giữa đám phụ huynh đứng chen nhau dưới gốc me tây. Tôi đang cầm túi đựng bút thước, căn cước, thẻ dự thi. Tôi nhìn nó như nhìn người mất trí.

– Bữa nay thi Văn đó mày.

– Tao biết. Thi xong đưa. – Nó nói. – Tháng Tám bà nung mẻ lớn. Tao nặn lại cho con Nghi một con. Lấy ba mảnh cũ đập nhỏ, trộn vô đất mới. Bà nói gốm có xương gốm cũ thì chịu lửa hơn.

– Mày nặn lại thì kêu giống hồi xưa không?

Ky nhún vai.

– Không con nào giống con nào. – Nó nói. – Mày biết rồi mà.

Rồi chuông vào phòng thi reo.

Hai ngày thi tốt nghiệp trôi qua như mọi kỳ thi trong đời học sinh: căng như dây đàn trước khi vào phòng, rồi chưa kịp thấy gì đã hết giờ, rồi đứng ở cổng nghe người ta so đáp án tới đau đầu. Chiếp ra khỏi phòng thi Toán, mặt xám ngoét, nói nó tô bừa bốn câu. Diệu Lý nghe xong, lấy cái đề của nó, dò từng câu, rồi tuyên bố ít nhất năm điểm, đủ đậu, đủ vô cao đẳng. Chiếp ôm chầm lấy Diệu Lý giữa sân, nhấc bổng lên khỏi mặt đất. Diệu Lý đấm vào vai nó ba cái, mặt đỏ như trái gấc, mà không la.

Mẫn Nghi thi xong môn cuối, đi thẳng ra sạp nho của bà Thơ, thay bà dọn hàng. Tôi ghé ngang. Nó ngồi lặt nho hư, đúng cái tư thế của bà nó, hai tay thoăn thoắt.

– Mai ông đi hả? – Nó hỏi, không ngẩng lên.

– Tối mai.

– Đi xe nào?

– Xe ba tui.

Nó ngẩng lên. Rồi nó cười. Không nói gì, nhưng cười, lần đầu tiên tôi thấy nó cười từ lúc ở Gò Vấp về. Nó bốc một chùm nho đỏ ngọt nhất trong rổ, bỏ vào bịch nylon, cột lại, đưa cho tôi.

– Ăn dọc đường. Nho để ăn thì phải ngọt.

Xe tải chở muối của ba tôi là một chiếc xe tám tấn cũ, sơn xanh lá đã bạc màu, cabin có hai ghế với một cái giường hẹp phía sau cho tài xế ngủ. Tối hôm đó xe chở mười tấn muối hạt đóng bao, vượt tải hai tấn, như mọi chuyến. Ba nói chạy chậm thì không sao.

Chúng tôi rời nhà lúc chín giờ tối. Má đứng ở ngõ, dúi vào tay tôi một hộp cơm, một hộp xôi, một chai nước, một cái áo khoác, một bịch thuốc đau bụng, một bịch thuốc say xe, dù tôi chưa bao giờ say xe. Ba đợi má dúi hết rồi mới nổ máy.

Xe chạy dọc quốc lộ, ra khỏi Phan Rang, qua Cà Ná. Ba chạy đều sáu chục cây số giờ, không vượt ai, không ai vượt cũng không sao. Đèn pha xe tải quét lên những bụi xương rồng ven đường, lên những cột cây số trắng, lên những cái biển báo. Trong cabin chỉ có tiếng máy và tiếng radio rè rè ba vặn nhỏ hết cỡ, phát một chương trình ca nhạc đêm khuya.

Tôi ngồi ghế phụ, ôm cái túi đựng giấy, bút chì, tẩy, thước, giấy dự thi. Tôi không ngủ được. Ba cũng không nói gì.

Qua khỏi Cà Ná một đoạn, ba lên tiếng.

– Thi vẽ cái gì?

– Hai môn. Vẽ đầu tượng thạch cao. Với vẽ bố cục, ra đề tại chỗ.

– Đầu tượng là đầu ai?

– Thì tượng người ta làm sẵn. Mỗi phòng một tượng.

Ba gật đầu, như hiểu. Xe lên một con dốc, ba sang số, tiếng máy gằn lại.

– Hồi đó tao đậu trung cấp xây dựng. – Ba nói.

Tôi quay sang. Ba vẫn nhìn đường.

– Năm chín mươi tám. Trường ở Nha Trang. Tao đậu, giấy báo về tới nhà. Tháng sau ông nội mày đi biển không về.

Ba nói câu đó như nói về giá dầu, không nhấn chữ nào. Đèn pha quét lên một tấm biển báo khúc cua.

– Bà nội mày có một mình. Ba đứa em. Tao ở nhà cào muối, rồi đi phụ xe, rồi lái xe. Hai mươi bảy năm.

Tôi không biết nói gì. Ba sống với tôi mười tám năm, không nhắc chuyện đó một lần. Tôi chỉ biết ông nội mất ngoài biển, không biết là năm nào, không biết là tháng sau một tờ giấy báo đậu.

– Trung cấp xây dựng thì học gì ba?

– Đọc bản vẽ. Tính sắt, tính xi măng. Xây nhà. – Ba nói. Rồi ba im một lúc. – Tao không biết vẽ. Tao chỉ biết coi bản vẽ người ta. Bữa thằng Tư làng bên xây nhà, tao coi bản vẽ, tao thấy cái cầu thang người ta vẽ sai, đi lên đụng đầu vô dầm. Tao nói, không ai nghe. Xây xong, ai đi lên cũng phải cúi đầu.

Ông cười. Một tiếng cười ngắn trong mũi.

– Mày vẽ cái gương chiếu hậu thiếu một con ốc. – Ba nói. – Tao thấy liền. Người không biết thì không thấy. Thấy được cái sai thì mới làm đúng được.

Xe chạy qua một thị trấn ven biển, đèn đường vàng hắt vào cabin từng vệt. Tôi nhìn bàn tay ba trên vô lăng, những ngón tay to, đốt ngón sưng lên vì hai mươi bảy năm cầm vô lăng và cào muối.

– Ba. – Tôi nói. – Học kiến trúc năm năm. Học phí cao.

– Tao biết.

– Con đi làm thêm được.

– Thì đi. – Ba nói. – Tao chạy thêm chuyến.

Rồi ba vặn radio to lên một chút. Ngoài trời, ở phía đông, biển đen thẫm, chỉ thấy đèn của mấy chiếc thuyền đánh cá lấp lánh rất xa như những ngôi sao rơi xuống nước.

Tôi ngủ thiếp đi lúc nào không biết. Khi tôi tỉnh dậy, xe đã dừng ở một trạm nghỉ, trời còn tối. Trên người tôi có cái áo khoác của má. Ba không ở trong cabin. Tôi nhìn ra. Ba đứng ngoài, cạnh thùng xe, đang dùng đèn pin soi kiểm tra từng cái bánh xe, gõ từng cái bằng cây búa cao su, nghiêng tai nghe, như bà Phấn gõ vào từng cái bình mới ra lò.

Sáng hôm sau ba thả tôi ở cổng trường thi, rồi chạy đi giao muối ở một kho phía ngoại thành. Trước khi đi, ông chỉ nói một câu: "Chiều tao đón. Thi xong đứng đây."

Phòng thi đầu tượng là một căn phòng rộng, ánh sáng từ cửa sổ hắt vào một phía, ba mươi cái giá vẽ xếp thành hình vòng cung quanh một cái bục. Trên bục là một cái đầu tượng thạch cao, một người đàn ông có râu, mắt nhìn xuống, cái mũi thẳng như lưỡi rìu. Tôi chưa bao giờ vẽ tượng thạch cao. Ở Phan Rang không có lớp luyện thi vẽ nào dạy tượng. Tôi chỉ vẽ cò, vẽ tháp, vẽ xe tải, vẽ nhà ống, vẽ đồng muối.

Đứa con trai ngồi giá bên cạnh tôi nói giọng Sài Gòn, đã học luyện thi hai năm, có hẳn một hộp chì từ 2H tới 8B. Nó dựng hình trong mười phút. Tôi ngồi nhìn cái đầu tượng mười lăm phút, không vẽ được nét nào.

Rồi tôi nghĩ tới con cò đeo kính. Cái chân duỗi sai. Cái chân co đúng mà thầy Kiệm vẽ bằng chì mờ. Tôi nghĩ tới cái gương chiếu hậu. Ba con ốc.

Thấy được cái sai thì mới làm đúng được.

Tôi đứng dậy. Đứa bên cạnh ngó lên. Tôi đi vòng quanh cái bục, nhìn cái đầu tượng từ phía tôi, rồi từ phía trái, rồi từ phía phải, như Chiếp đi vòng quanh cái trại 11A1. Tôi nhìn ánh sáng hắt lên trán tượng, bóng đổ xuống dưới mũi. Rồi tôi quay về ghế. Tôi không dựng hình. Tôi vẽ cái bóng trước. Cái bóng đổ dưới mũi, cái bóng hõm dưới mắt, cái bóng dưới cằm, như vẽ những vệt bụi đỏ trên tấm phông năm lớp mười. Từ những cái bóng, cái đầu tượng hiện ra.

Tôi không biết mình vẽ có đúng phương pháp không. Tôi chỉ biết lúc hết giờ, đứa con trai bên cạnh nhìn sang bài tôi, ngừng tay, nhìn lâu, rồi hỏi tôi học luyện thi ở đâu.

– Ở Phan Rang. – Tôi nói.

– Lớp nào?

Tôi nghĩ một chút.

– Lớp đồng muối.

Môn bố cục chiều hôm đó, đề ra là "Ngôi nhà trong gió". Tôi suýt cười thành tiếng trong phòng thi. Tôi vẽ một căn nhà ống hẹp ba mét, bốn tầng, mỗi tầng một kiểu, chồng lên nhau như những cái hộp khác cỡ, đứng giữa một cánh đồng muối mênh mông trắng lóa. Gió thổi từ biển vào, xuyên qua căn nhà qua những ô cửa tròn khoét trên tường, ra phía sau. Trên ban công tầng trên cùng có năm con chim nhỏ đậu thành hàng, con nào cũng mỏ ngắn, đuôi vểnh.

Năm giờ chiều, tôi đứng ở cổng trường thi. Năm giờ mười, một chiếc xe tải màu xanh lá bạc màu chạy tới, chiếm hết một nửa con đường, bị một ông bảo vệ trường thổi còi đuổi. Ba thò đầu ra khỏi cabin, vẫy tôi lên.

– Thi được không?

– Con không biết.

Ba gật đầu, như thể câu trả lời đó là đủ.

Về tới Phan Rang thì đã sáu giờ sáng hôm sau. Tôi đạp xe lên làng gốm Bàu Trúc, mười bảy cây số, đưa cho Ky cái hộp bút sắt. Ba mảnh chim đất nằm trong đó, trên một miếng bông gòn.

Ky mở ra, nhìn ba mảnh rất lâu. Rồi nó đóng lại.

– Tháng Tám. – Nó nói. – Mẻ lớn. Trước ngày tụi mày đi.

– Mày có chắc kêu được không?

Ky không trả lời. Nó cầm cái hộp bút đi vào nhà. Qua khung cửa, tôi thấy bà Phấn ngồi trong góc, bên một cái bàn kê thấp, đang đi lùi quanh một khối đất. Ky đặt cái hộp bút sắt lên bàn trước mặt bà. Bà dừng lại, mở ra, nhìn ba mảnh chim, rồi ngước lên nhìn tôi ở ngoài sân.

Bà nói một câu tiếng Chăm với Ky. Ky không dịch.

Hai tuần sau, có điểm thi tốt nghiệp. Ba tuần sau, có điểm thi năng khiếu.

Cái tin nhắn báo điểm tới lúc mười giờ đêm. Tôi đang ngồi ở bậc cửa nhìn ra đồng muối tối đen. Tôi mở ra, đọc, đọc lại. Rồi tôi tắt điện thoại, ngồi yên.

Trong nhà, ba tôi đang ngồi tính dầu, tính phí cầu đường, nói một mình trong bếp như đọc kinh. Tôi đứng dậy, đi vào, đứng ở cửa bếp.

Ba ngẩng lên.

Tôi chưa kịp nói gì thì ba đã nhìn mặt tôi, rồi cúi xuống, tiếp tục bấm máy tính. Nhưng tôi nghe ông cộng một con số, rồi cộng lại, rồi cộng lại lần thứ ba, cùng một con số đó, như không nhớ mình đang tính cái gì.

— Hết chương 9 —