Người làm chứng bên lò bánh mì

Chương 3: Người làm chứng bên lò bánh mì

Thằng bé làm ca đêm ở lò bánh mì nhà bà Tơ đã khai xong trước khi tôi kịp quay về, và người dịch lời khai của nó là ông Nhuận.

Tôi biết chuyện ấy lúc bốn giờ chiều, khi theo Khởi về trụ sở. Thượng úy Đạt, cậu phó của Khởi, báo cáo ngắn gọn trong hành lang: trưa nay có một nhân chứng người Điếc tự tới, cậu Đinh Tiến Hào, mười chín tuổi, làm ở lò bánh mì đối diện xưởng. Lúc ấy ông Nhuận đang ngồi làm bản tường trình ở phòng bên, nhân tiện nhờ ông dịch luôn. Có quay video toàn bộ buổi lấy lời khai theo đúng quy định.

– Cậu ấy khai gì? – Khởi hỏi.

Đạt đọc trong sổ.

– Khoảng mười giờ rưỡi tối qua, cậu ấy đứng ở cửa lò bánh mì nghỉ tay, thấy một người đàn ông cao to, mặc áo phao, đội mũ bảo hiểm. Người đó đứng trước cửa xưởng ông Tảo, đập cửa, nói to. Ông Tảo mở cửa cho vào. Khoảng mười một giờ kém mười thì người đó đi ra, đi bộ nhanh ra đầu ngõ.

Khởi im một lúc.

– Áo phao. – Anh nói. – Ninh Tùng mặc áo phao.

– Dạ. Em cũng nghĩ thế.

Tôi đứng sau lưng họ. Tôi muốn hỏi xem video, nhưng không có tư cách gì để hỏi. Tôi là người được gọi tới để dịch cho một cô gái hoảng loạn, và việc ấy đã xong.

Bảy giờ tối, Khởi ra lệnh tạm giữ Ninh Tùng. Lý do: nói dối về nơi ở lúc xảy ra vụ việc, điện thoại có mặt gần hiện trường, có mâu thuẫn tiền bạc với nạn nhân. Nhân chứng lại mô tả người đến xưởng khớp với vóc dáng và trang phục. Tôi không có mặt lúc ấy. Tôi về nhà.

Thằng Bin ngồi ở bàn học, tai đeo tai nghe, mắt dán vào màn hình máy tính. Mười lăm tuổi, cao hơn tôi một cái đầu, cái tuổi chỉ nói với mẹ bằng một chữ, hai chữ. Tôi gõ nhẹ vào vai nó. Nó tháo một bên tai nghe.

– Mẹ ăn chưa?

– Chưa. Con nấu gì?

– Mì.

Tôi ra dấu ĂN, rồi ra dấu MÌ, rồi chỉ vào nó. Đó là trò chơi cũ của hai mẹ con, từ hồi nó lên ba, hồi ông bà ngoại nó còn sống ở Hải Phòng, hồi cả nhà ngồi ăn cơm mà không ai cần lên tiếng. Bin nhìn tay tôi, nhún vai, rồi giơ tay ra dấu lại một cách miễn cưỡng: CON ĂN RỒI. Tay nó vụng, vì đã ba năm nay nó không có ai để ra dấu cùng ngoài tôi.

Tôi ngồi ăn bát mì nguội, nghĩ về đôi tai của Ninh Tùng.

Chín giờ tối, điện thoại rung. Cuộc gọi video. Xuyến.

Em ngồi trên giường trong một căn phòng trọ nhỏ, tường dán giấy hoa, sau lưng là cái mắc treo đầy quần áo. Mắt em sưng đỏ. Em không chào. Em ra dấu ngay.

CHỊ. EM XEM VIDEO CỦA THẦY. SÁNG NAY. QUA VAI CHÚ CÔNG AN.

TÔI BIẾT. CHỊ CŨNG XEM.

ANH NHUẬN DỊCH KHÔNG GIỐNG.

Tôi đặt đôi đũa xuống.

KHÔNG GIỐNG CHỖ NÀO?

Xuyến cắn môi. Em ra dấu chậm, như sợ mình sai.

EM KHÔNG ĐỌC ĐƯỢC HẾT. THẦY RA DẤU KIỂU HẢI PHÒNG CŨ, EM HỌC Ở HÀ NỘI. NHƯNG CÓ MỘT CÂU EM ĐỌC ĐƯỢC. GẦN CUỐI. THẦY NÓI: TAO BIẾT HẾT RỒI. HAI TAY THẦY ĐẶT LÊN TRÁN RỒI MỞ RA, NHƯ THẾ NÀY.

Em làm lại động tác. Hai bàn tay úp lên trán rồi bật ra, những ngón tay xòe như hoa nở. Ở Hà Nội lẫn Hải Phòng, ký hiệu ấy giống nhau: BIẾT HẾT, hiểu ra hết.

ANH NHUẬN KHÔNG DỊCH CÂU ĐÓ. ANH ẤY DỊCH: TAO KHÔNG CHO.

Tôi nhìn em rất lâu. Trong ánh đèn vàng của căn phòng trọ, cô gái hai mươi ba tuổi ngồi khoanh chân, mắt đỏ, hai bàn tay khựng lại giữa không trung chờ tôi trả lời.

EM CHẮC KHÔNG?

EM KHÔNG CHẮC. TỐI QUÁ. EM CHỈ THẤY MỘT LẦN. Rồi em ra dấu thêm, nhanh hơn: NHƯNG THẦY NÓI CÂU ĐÓ VỚI EM NHIỀU LẦN RỒI. KHI EM LÀM SAI MÀ GIẤU. THẦY ĐẶT TAY LÊN TRÁN, MỞ RA. TAO BIẾT HẾT RỒI. EM NHẬN RA TAY THẦY.

Tôi không biết phải trả lời em thế nào. Nghề của tôi có một luật mà người ta dạy ngay ngày đầu: không thêm, không bớt, không đứng về phía ai. Người phiên dịch không phán xét bản dịch của đồng nghiệp bằng cảm giác. Người phiên dịch chỉ được nói cái mình thấy rõ.

Mà tôi thì chưa thấy rõ cái gì cả.

CHỊ SẼ XIN XEM LẠI. Tôi ra dấu. CHỊ HỨA.

Xuyến gật đầu. Rồi em hỏi thêm một câu, và tôi thấy em hỏi câu này còn khó hơn câu trước.

CHỊ. HỌ BẮT ANH TÙNG RỒI À?

TẠM GIỮ.

VÌ THẰNG HÀO KHAI À?

Tôi khựng lại. Em gọi Hào là thằng Hào, cái cách gọi của người quen thân.

EM BIẾT HÀO À?

Xuyến nhìn đi chỗ khác. Một lúc lâu sau em mới ra dấu, rất nhỏ, tay sát ngực, như người ta nói thầm.

BIẾT. HÀNG XÓM.

Rồi em bảo em mệt, em đi ngủ. Màn hình tắt.

Sáng hôm sau, tôi tới trụ sở từ tám giờ. Khởi đang ngồi trong phòng làm việc, trước mặt là cốc trà đặc, cái gạt tàn đầy và một chồng giấy. Mắt anh đỏ ngầu, rõ là cả đêm không ngủ.

– Ninh Tùng không khai gì thêm. – Anh nói, không đợi tôi hỏi. – Nó vẫn bảo chín giờ về ngủ. Đưa bằng chứng định vị ra, nó im. Rồi nó nói nó ra ngoài đi dạo. Đi dạo đúng đầu ngõ bố nó, đúng giờ ấy.

– Anh Khởi, tôi muốn xem video lời khai của cậu Hào.

Anh nhìn tôi.

– Để làm gì?

– Em Xuyến nghĩ ông Nhuận dịch đoạn video của ông Tảo không đúng. Em ấy chỉ ra một câu. Tôi chưa xác nhận được. Nhưng nếu ông Nhuận dịch một đoạn không đúng, tôi muốn biết ông ấy có dịch đoạn khác không đúng không.

Khởi im rất lâu. Rồi anh đứng dậy, ra mở cửa gọi Đạt.

– Cho chị Diệp xem video lời khai của Đinh Tiến Hào. Chị ấy xem ở đây, có tôi ngồi cùng. Không sao chép.

Video dài hai mươi ba phút. Phòng lấy lời khai nhỏ, đèn huỳnh quang trắng. Hào ngồi bên này bàn, gầy nhẳng, tóc húi cua, mặc áo khoác lò bánh mì còn dính bột. Đạt ngồi bên kia. Ông Nhuận ngồi lệch một bên, đúng chỗ đứng của người phiên dịch.

Tôi xem. Khởi ngồi bên cạnh, nhìn tôi chứ không nhìn màn hình.

Vấn đề đầu tiên tôi thấy là góc máy. Camera đặt ở góc phòng, quay cả ba người. Hào ngồi nghiêng, hai bàn tay cậu lúc nào cũng nửa khuất sau vai Đạt. Tôi chỉ đọc được những mảnh rời. NGƯỜI ĐÀN ÔNG. ĐỨNG CỬA. THẦY MỞ. Những đoạn khác tay cậu khuất, hoặc quá nhanh.

Vấn đề thứ hai là ông Nhuận dịch trôi chảy, mạch lạc, đầy đủ, và Hào gật đầu sau mỗi câu ông dịch lại. Tôi biết cái gật đầu ấy. Người Điếc ngồi trong phòng công an, trước mặt một người nghe có quyền, bên cạnh một người phiên dịch lớn tuổi mà ai cũng kính nể, thì gật đầu. Gật đầu không có nghĩa là đồng ý. Gật đầu có nghĩa là tôi đang nhìn ông, ông nói tiếp đi.

Rồi tới phút mười bảy, tôi dừng lại.

Hào giơ tay trái lên, vẫy vẫy bàn tay trái, rồi chỉ vào nó. Một động tác lặp hai lần, rất rõ, ngay trong vùng sáng, không khuất. Rồi cậu ra dấu một chuỗi nhanh, khuất sau vai Đạt.

Ông Nhuận dịch: cậu ấy nói người đó đi về phía tay trái, ra đầu ngõ.

Tôi tua lại. Xem lần nữa.

Có thể đúng. Chỉ tay trái để nói hướng đi, chuyện bình thường. Nhưng người ta chỉ hướng thì chỉ ra xa. Hào không chỉ ra xa. Hào vẫy bàn tay trái của chính mình, rồi chỉ vào nó.

Tôi không chắc. Lại không chắc.

– Có gì không? – Khởi hỏi.

– Có một chỗ tôi muốn hỏi lại chính cậu Hào. – Tôi nói. – Nhưng tôi không chắc. Góc máy khuất.

Khởi gật đầu, ghi một dòng. Anh không hỏi thêm.

Mười giờ, tôi ra đầu ngõ bên đê, ngồi xuống hàng nước chè của bà cụ mà hôm qua tôi đi qua. Bà tên Nghĩa, bảy mươi tám tuổi, bán nước chè ở cái ngõ ấy bốn mươi năm. Bà rót cho tôi một chén chè xanh nóng, chát xít, rồi kể không cần hỏi.

– Tối hôm kia mưa, bà dọn hàng sớm, nhưng nhà bà ngay đầu ngõ, cửa sổ nhìn ra. Gần mười một giờ bà đang ngồi nhặt rau muống cho sáng mai thì nghe trong xưởng ông Tảo có tiếng đàn ông quát. To lắm. Ông Tảo thì có nói được đâu, chỉ ú ớ thôi. Thế là có người nói với ông ấy, mà nói to.

– Bà có nghe ra chữ gì không ạ?

– Chữ tiền. Bà nghe rõ chữ tiền. Hai lần. Với chữ anh. Anh, anh gì đấy. Rồi im.

– Giọng thế nào hả bà? Trẻ hay già?

Bà Nghĩa nghĩ một lúc, nhấp ngụm chè.

– Không trẻ. Khàn khàn. Cái giọng người ta quát mà không quen quát.

Tôi cảm ơn bà, trả tiền chén chè. Lúc tôi đứng dậy, bà níu tay áo tôi.

– Cô là người dịch tay cho mấy đứa câm điếc trong xưởng phải không?

– Cháu là phiên dịch, bà ạ. Các em ấy là người Điếc.

Bà Nghĩa gật gù, như thể đó là một chữ mới bà định học.

– Con bé Xuyến ấy. – Bà nói, hạ giọng. – Tối hôm kia bà thấy nó rồi đấy. Gần mười giờ, nó đeo cái ba lô, đi vào lò bánh mì nhà bà Tơ. Bà tưởng nó về sớm.

Tôi đứng sững. Xuyến nói với Khởi em xuống bến xe lúc sáu giờ sáng.

Tôi chưa kịp nghĩ gì thì điện thoại rung. Một tin nhắn từ Xuyến, không phải video, mà là chữ, những câu ngắn cụt, kiểu người Điếc viết tiếng Việt như viết một thứ tiếng thứ hai của mình.

Chị Diệp. Em nhớ ra một chuyện. Thầy có một tên ký hiệu khác cho anh Nhuận. Không phải gõ kính. Thầy chỉ dùng tên đó khi nói chuyện với ông Mẫn ở Hải Phòng. Em thấy mấy lần. Em không biết tên đó là gì. Em không hỏi.

— Hết chương 3 —