Qua khe cửa

Chương 8: Qua khe cửa

– Cô Ba. – Bà gọi khẽ qua khe ván.

Bên ngoài im bặt. Cả tiếng thở cũng nín lại. Rồi một tiếng sụt sịt, và giọng cô Ba vỡ ra, nhỏ như tiếng con mèo con:

– Chị Xoan... sao chị biết là tôi?

– Bồ kết. Cả phủ chỉ cô gội bồ kết.

Cô Ba bật khóc. Lần này cô không nén nữa. Bà nghe cô ngồi sụp xuống trước cửa, lưng tựa vào cánh cửa gỗ, đầu gối co lên. Bà cũng ngồi xuống, lưng tựa vào phía bên này. Hai người cách nhau một tấm ván dày hai đốt ngón tay.

Bà chờ cô khóc xong.

– Là tôi. – Cô Ba nói, khi đã nói được. – Ngọc bội là tôi bỏ vào. Sách là tôi lấy ra. Chìa khóa là tôi chôn lại.

– Em biết.

– Chị biết từ bao giờ?

– Từ lúc thấy hòm không còn quyển sách nào.

Cô Ba im một lúc.

– Chị Hiền bên Nhị phòng đến tìm tôi, hôm sau cái hôm thư dạm hỏi đến. – Cô nói. – Chị ấy bảo thím Hai thương tôi. Thím Hai bảo bà nội đã viết di huấn từ bốn năm trước, giao quyền quản gia cho Nhị phòng. Rằm này đọc lên, thím Hai giữ ấn phủ, việc gả con cháu trong phủ thím Hai được nói. Thím Hai sẽ từ hôn nhà ông Thị lang cho tôi. Chỉ cần một việc.

– Việc gì?

– Chị không được đọc di huấn hôm rằm. – Cô Ba nói. – Chị Hiền bảo chị khó bảo, đọc gì cũng cứng như đá, lỡ chị đọc ra cái gì làm bà nội đổi ý thì hỏng. Chỉ cần chị đi khỏi phủ mấy hôm. Tôi nghĩ... tôi nghĩ nếu chị bị nghi lấy đồ thì người ta trả chị về làng. Về làng thì có sao đâu. Chị ở nhà với mẹ, với em. Còn tôi thì thoát.

Bà nhắm mắt lại. Bên ngoài gió bấc rít qua mái tranh.

– Tôi không biết người ta tát chị. Tôi không biết người ta giam chị. – Giọng cô Ba run lên. – Tối nay tôi đi qua phòng thím Hai, nghe thím Hai dặn chị Hiền: đọc xong di huấn thì giải con bé kia lên quan cho sạch, kẻo nó còn ở đây là còn lắm mồm. Giải lên quan, chị Xoan ơi. Ăn cắp ngọc bội của nhà quan. Người ta đánh chị chết mất.

Cô khóc tiếp. Bà ngồi yên, nghe tiếng khóc ấy qua tấm ván. Bà đã giận cô suốt ba ngày. Ba ngày nằm trên đống rơm, bà nghĩ ra cả trăm câu để nói nếu gặp lại cô. Giờ cô ở ngay đó, cách một tấm ván, mà bà không nhớ nổi câu nào.

– Cô Ba. – Bà nói. – Thím Hai bảo bà nội viết di huấn giao quyền cho Nhị phòng. Thím Hai có đọc tờ di huấn ấy không?

– Tôi không biết. Hộp niêm phong.

– Thế sao thím Hai biết trong ấy viết gì?

Cô Ba im bặt. Bà nghe tiếng cô thở, gấp, rồi chậm lại.

– Đêm kia cái hộp ấy ra khỏi tủ một đêm. – Bà nói. – Sang dãy Nhị phòng rồi về. Thằng Tũn thấy.

Bên ngoài lặng đi rất lâu.

– Thím Hai... – Cô Ba thì thào. – Thím Hai đổi?

Bà không trả lời câu ấy. Bà kể chuyện khác.

– Cái hôm thư dạm hỏi đến, em đọc cho cụ nghe, đúng từng chữ. Đọc xong, cụ bảo mọi người ra hết, chỉ giữ em lại. Cụ hỏi em hai câu. Câu thứ nhất: con đọc có sai chữ nào không. Câu thứ hai: cái Thư có ưng không.

Cô Ba nín thở.

– Em bảo cô Ba không ưng. Cô Ba khóc. – Bà nói. – Cụ bảo: tốt.

Bà nghe một tiếng động khẽ, như tiếng trán người ta chạm vào cánh cửa gỗ.

– Bà nội hỏi thế à? – Giọng cô Ba nhỏ như hơi thở. – Bà nội hỏi tôi có ưng không?

– Dạ.

– Sao chị không nói với tôi?

– Vì cô Ba không hỏi em. Cô Ba chỉ bảo em đọc sai.

Bên ngoài, cô Ba bật ra một tiếng nửa cười nửa khóc.

– Cô Ba. – Bà nói. – Em không đọc sai thư cho cô, không phải vì em không thương cô. Mà vì nếu em sai một lần, cụ sẽ không tin em nữa. Rồi đến lúc cần một người cụ tin, đọc cho cụ một tờ giấy thật, thì không còn ai. Ngày mai là cái lúc ấy đấy.

– Chị giận tôi không?

– Em giận. – Bà nói thật. – Nhưng giận để sau. Giờ em hỏi cô một câu, như cụ hỏi: cô ưng cái gì?

Cô Ba không trả lời. Bà nghe tiếng cô đứng dậy, tiếng váy lụa sột soạt. Rồi tiếng chân trần xa dần trên lối gạch lạnh. Cô không hứa gì cả.

Gần sáng ngày mười bốn, trời rét đậm. Bà nằm co trong đống rơm, nửa thức nửa ngủ, thì nghe tiếng gõ ba cái lên khung ô thông gió.

– Cô Xoan.

Giọng thầy La, nhưng khác mọi khi. Không còn cái giọng nhăn nhở.

Bà trèo lên đống củi, ghé mắt ra. Trời tờ mờ. Thầy La đứng trên cái chum úp, cái hòm gỗ to đã đeo sau lưng.

– Thầy đi đâu?

– Đi về. – Anh ta nói. – Tối qua ông Tiêu lục phòng tui, lôi ra một nắm lá ớt khô trong hòm thuốc. Tui không có lá ớt. Rứa mà Đại phu nhân tin. Bà ấy bảo qua rằm thì tui phải đi, nhưng tui nghĩ đi sớm cho êm. Ở lại là cái cớ để người ta nói cô với tui là một bọn.

– Cụ có nói gì không?

– Cụ không nói gì. – Anh ta im một lúc. – Mắt trái của cụ chín rồi. Bữa ni khều là vừa. Qua tháng Giêng mộng nó cứng, khều khó hơn.

Bà nắm lấy khung ô thông gió, gỗ lạnh buốt.

Thầy La lục trong ngực áo, lấy ra một cái lọ sành nhỏ, nút sáp ong vàng. Anh ta đẩy qua ô thông gió.

– Thuốc của tui. Sắc tối qua, ở bếp nhà bà hàng nước đầu phố. Không ai đụng được. – Anh ta nói. – Cô giữ giùm. Nếu có ngày cụ cần, nhỏ sáng tối, mỗi bên ba giọt. Cô đọc được chữ tui, cô biết.

Bà cầm cái lọ. Còn ấm, như cái hôm bên giếng.

– Thầy về phủ Thuận?

– Tui ngồi ở quán nước bà Lụa đầu phố Hàng Than tới trưa rằm. – Anh ta nói, không nhìn vào ô cửa. – Rằm cả họ về giỗ, cổng phủ mở, ai đi ra đi vô cũng được. Nếu cụ cần thầy thuốc thì cho người ra gọi. Nếu không...

Anh ta bỏ lửng.

– Nếu không thì sao?

– Thì tui đi. – Anh ta nói. – Cô có văn tự ba năm, có má, có hai đứa em. Tui là thằng thầy thuốc đeo hòm đi bộ. Tui biết.

Bà muốn nói gì đó. Bà muốn hỏi: thầy biết cái gì. Nhưng tiếng gà trong chuồng bắt đầu gáy, từng con một, và từ phía nhà bếp đã có ánh lửa.

– Cô Xoan. – Anh ta nói, rất nhanh. – Hôm cụ hỏi cô tả mặt tui, cô tả mấy câu?

Bà sững người.

– Sao thầy biết?

– Vú Thìn kể cho tui. Vú nói to lắm. – Anh ta cười, cái răng khểnh lộ ra dưới ánh trời mờ. – Bốn câu. Đen, gầy, răng khểnh, hát sai lời. Vú bảo rứa là đủ rồi.

Rồi anh ta nhảy xuống khỏi cái chum, đi về phía cổng sau. Bà nhìn theo cái hòm gỗ to lắc lư trên lưng anh ta, đến khi nó khuất sau mấy gốc nhãn.

Bà ôm cái lọ thuốc, ngồi suốt ngày mười bốn trong kho củi. Bống mang cơm, bà ăn không biết mùi. Tũn qua, bảo cả phủ đang dọn cỗ, giết lợn, gói bánh, người từ các chi họ đã kéo về đầy nhà khách. Cô Hương đọc tập dượt trong Thọ Xuân đường cả buổi chiều, gõ lên cổ tay cụ, cụ không chê lần nào.

Chiều tối, Tũn qua lần cuối. Nó không đổi vai, đặt hẳn đôi thùng xuống, ngồi bệt cạnh vách.

– Chị Xoan, có chuyện lạ. – Nó nói. – Cả chiều nay cô Ba ngồi trong Thọ Xuân đường với cụ. Không đọc gì, không nói gì, chỉ ngồi bóc lạc với vú Thìn. Phu nhân sang gọi về thử áo mặc giỗ, cô Ba bảo không đi. Cả phủ xì xào cô Ba ốm.

– Cụ có nói gì không?

– Cụ cho ngồi. – Tũn gãi đầu. – Lúc em gánh nước vào chum, em thấy cụ đưa tay sờ mặt cô Ba. Sờ lâu lắm. Sờ cả chỗ dưới mắt. Cô Ba khóc mà không ra tiếng.

Bà nhắm mắt. Bà thấy được cảnh ấy rõ như đang đứng trong Thọ Xuân đường: bàn tay khô như rễ cây lần trên một khuôn mặt tròn, tìm cái nốt ruồi khóc.

– Còn một chuyện nữa. – Tũn hạ giọng. – Lúc nhá nhem, em thấy ông Tiêu đứng ở cổng sau nói chuyện với hai người lạ, áo nâu, dáng bặm trợn. Nghe như người của nhà nào bên phố Hàng Bè. Ông Tiêu bảo họ mai đến muộn, đợi giỗ xong, đừng vào cổng chính. Em không biết họ là ai.

Bà biết. Hàng Bè là nơi có mấy chiếu bạc ông Nhị gia hay ngồi. Hai nghìn lạng. Người ta đến đòi.

– Tũn. Mai cả họ về, cổng mở. Em có ra phố được không?

– Được ạ. Mai em đi gánh thêm nước ở giếng đầu phố cho bếp.

– Thế thì nếu mai có ai trong phủ cần gọi thầy thuốc, em chạy ra quán nước bà Lụa đầu phố Hàng Than. Chạy cho nhanh.

Tũn gật đầu, không hỏi vì sao. Nó gánh nước đi, đôi thùng kẽo kẹt xa dần.

Đêm ấy bà không ngủ.

Gần sáng ngày rằm, khi trời còn tối, bà nghe tiếng sắt khẽ chạm vào sắt ở cửa kho. Tiếng khóa xoay. Rồi im lặng. Không có tiếng chân đi vào. Không có tiếng chân đi ra.

Bà chờ mãi. Rồi bà bò ra cửa, đẩy nhẹ.

Cánh cửa mở ra. Cái khóa sắt to treo lủng lẳng, đã mở, chìa khóa vẫn cắm trong ổ. Trên đầu chìa khóa buộc một dải lụa vàng nhạt, thơm mùi bồ kết.

— Hết chương 8 —