Thầy thuốc ở nhà ngang

Chương 3: Thầy thuốc ở nhà ngang

Thầy thuốc La Đình Kiên đến phủ họ Phương vào một buổi sáng mưa phùn, lưng đeo một cái hòm gỗ to gần bằng người, chân đi đôi dép rơm ướt sũng. Quản gia Tiêu đứng ở cổng nhìn anh ta từ đầu đến chân, cái nhìn ông ta vẫn dành cho người đi bán chổi.

– Thầy là thầy thuốc mắt? – Quản gia hỏi.

– Dạ không phải thầy thuốc mắt thì ai đeo cái hòm nặng rứa đi bộ từ bến sông lên đây hả ông? – Anh ta đáp, giọng phủ Thuận nặng trịch, rồi cười, để lộ một cái răng khểnh.

Bà đứng ở hiên Thọ Xuân đường, nghe thấy câu ấy, suýt bật cười, phải cắn môi lại.

Anh ta hai mươi sáu tuổi, cao, gầy, da đen sạm như người làm đồng. Áo nâu đã bạc màu ở hai vai vì quai hòm cọ vào. Nhưng hai bàn tay thì khác hẳn: ngón dài, móng cắt sát, sạch như tay người viết chữ. Anh ta tháo hòm, rửa tay ba lần dưới vò nước mưa ở hiên, rồi mới bước vào.

Cụ bà ngồi trên sập. Đại phu nhân, Nhị phu nhân, cô Ba và cả ông Nhị gia đều có mặt. Ông Nhị gia Phương Văn Tuệ năm ấy ngoài bốn mươi, mặt tròn, má phị, mắt lờ đờ như người thiếu ngủ, áo the nhàu. Người ta bảo ông thức trắng đêm ở mấy chiếu bạc ngoài phố Hàng Bè. Bà chỉ thấy ông ngáp ba lần trong lúc thầy thuốc khám mắt.

Thầy La không nói nhiều. Anh ta xin một ngọn đèn, bảo bà cầm đứng bên trái cụ. Anh ta lấy một tấm gương đồng nhỏ, hắt ánh đèn vào mắt cụ, nhìn rất lâu, mắt trái rồi mắt phải. Rồi anh ta giơ tay qua lại trước mặt cụ, hỏi cụ thấy gì.

– Thấy tối. – Cụ nói.

Thầy La im một lúc, nhìn cụ, rồi nhìn ngọn đèn trong tay bà.

– Dạ. Mắt trái của cụ mộng đã chín. Mắt phải còn non. – Anh ta nói, rõ ràng, không vòng vo. – Mộng chín thì khều được. Nhưng mắt cụ đang đỏ, mi sưng, lòng mắt khô. Khều bây giờ là hỏng. Phải nhỏ thuốc một tháng cho mắt lành đã. Rồi tháng sau con khều mắt trái.

– Khều xong thì nhìn thấy? – Đại phu nhân hỏi.

– Dạ, thấy. Nhưng không thấy như con gái mười tám. – Thầy La nói. – Thấy được mặt người, thấy được màu áo, thấy đường đi. Đọc chữ nhỏ thì con không dám hứa.

Nhị phu nhân cười.

– Thầy thật thà quá. Thầy thuốc ngoài phố ai cũng hứa sáng như gương.

– Dạ, thầy thuốc ngoài phố hứa xong thì đi ạ. – Thầy La nói. – Con còn phải ở lại một tháng.

Cụ bà phẩy tay.

– Cho thầy ở nhà ngang. Xoan, thầy cần gì thì đọc, thầy dặn gì thì đọc lại cho ta nghe.

Thế là thầy La ở gian nhà ngang sát vách phòng bà. Đêm đầu tiên, bà nghe tiếng anh ta lục cục bày lọ thuốc, rồi tiếng anh ta hát nhỏ một câu hò mái nhì, giọng lệch tông, hát được nửa câu thì quên lời, ậm ừ cho hết.

Sáng hôm sau anh ta đưa cho bà một tờ giấy, bảo đọc cho cụ nghe. Đó là cách nhỏ thuốc và những điều phải kiêng: không ăn đồ cay, không ngồi chỗ gió, không khóc, sáng tối mỗi bên mắt ba giọt. Bà cầm tờ giấy lên, nhíu mày. Chữ anh ta viết như gà bới, nét này đè lên nét kia, có chữ bà đọc ba lần mới ra.

– Thưa thầy, chữ này là chữ gì?

– Chữ "khóc". Không khóc.

– Em tưởng chữ "khô".

– Rứa cũng đúng. Không khóc cho mắt khỏi khô. – Anh ta gãi đầu. – Cô đọc chữ người ta mà chê hả?

– Em không chê. Em chỉ hỏi.

– Hỏi mà mặt rứa là chê.

Bà quay đi, nhưng không nhịn được cười. Lần đầu tiên từ khi vào phủ, bà cười thành tiếng. Cụ bà ngồi trên sập nghe thấy, khẽ hỏi vú Thìn con bé cười gì. Vú Thìn không nghe, chỉ gật đầu lia lịa, bảo trời hôm nay đẹp.

Thuốc nhỏ mắt do chính tay thầy La sắc. Mỗi chiều anh ta xuống bếp, đứng cạnh cái Bống, bỏ vào nồi đất mấy thứ lá, mấy thứ vỏ cây, đun nhỏ lửa từ đầu giờ Thân đến cuối giờ Dậu. Sắc xong, anh ta lọc qua ba lần vải màn, để nguội, rót vào một cái lọ sành nhỏ, nút bằng nút gỗ, rồi nhỏ một lớp sáp ong vàng lên trên cho kín. Đêm để lọ thuốc trong tủ gỗ ở Thọ Xuân đường, sáng ra mới bóc sáp.

Bà cầm đèn đứng bên trái, anh ta nhỏ thuốc. Cụ bà ngồi ngửa đầu, không kêu một tiếng. Thuốc nhỏ vào thì cay, mắt cụ chảy nước. Vú Thìn đứng bên cạnh lau, miệng lẩm bẩm gì đó, chắc là trách thầy thuốc làm cụ khóc.

– Không phải khóc đâu vú! – Thầy La nói to vào tai vú. – Thuốc nó rửa mắt!

– Hả? Thuốc gì?

– Thôi! – Anh ta xua tay, quay sang bà. – Cái nhà ni, người không thấy, người không nghe, còn mấy người nghe được thấy được thì không ai nói thật.

Bà nhìn anh ta. Anh ta cũng nhìn bà, rồi cúi xuống thu dọn đồ.

Mười ngày đầu, mắt cụ đỡ dần. Mi bớt sưng, lòng trắng bớt đỏ. Cụ ngủ được, sáng dậy không còn rên đau đầu. Đại phu nhân sáng nào cũng sang hỏi, mặt tươi như hoa.

Có một đêm, gần canh ba, bà nghe tiếng người lảo đảo ngoài hiên nhà ngang. Ông Nhị gia đi đâu về, áo the xộc xệch, hơi rượu nồng nặc. Ông đứng trước cửa phòng thầy La, gõ cửa thình thình.

– Thầy thuốc! Thầy thuốc mắt! – Ông gọi, giọng lè nhè. – Thầy chữa được mắt, thế thầy có chữa được cái bệnh đỏ đen không?

Thầy La mở cửa, cầm đèn.

– Dạ, bệnh đó con chịu. Bệnh đó người bệnh tự chữa.

Ông Nhị gia cười hô hố, rồi ngồi phịch xuống bậc thềm.

– Tự chữa. Tự chữa bằng gì? – Ông lẩm bẩm. – Hai nghìn lạng. Thầy biết hai nghìn lạng là bao nhiêu không? Là cái hiệu lụa. Là cái ruộng Đông Ngạn. Là cả cái mặt của tôi. Bà cụ mà nhìn thấy được, bà cụ đọc sổ được, thì tôi...

Ông im bặt, như chợt nhận ra mình đang nói với ai. Ông đứng dậy, phủi áo, nhìn thầy La bằng đôi mắt đỏ ngầu.

– Tôi say. Thầy không nghe thấy gì.

– Dạ, con không nghe thấy gì. – Thầy La nói. – Con chỉ chữa mắt, không chữa tai.

Ông Nhị gia đi rồi. Thầy La đứng ở cửa một lúc, rồi quay sang nhìn cánh cửa phòng bà, nơi bà đang đứng sau khe cửa, nín thở.

– Cô cũng không nghe thấy gì hả? – Anh ta hỏi khẽ.

– Dạ không.

– Ừ. – Anh ta thổi tắt đèn. – Cả nhà ni không ai nghe thấy gì. Chỉ có vú Thìn điếc là nghe thấy hết.

Bà không hiểu câu ấy là đùa hay thật. Mãi về sau bà mới biết, câu ấy đúng hơn anh ta tưởng.

Đêm thứ mười một, bà ra giếng sau rửa mặt thì thấy thầy La ngồi trên thành giếng, cầm một cái gói vải nhỏ, tung lên tung xuống trong tay. Gói vải kêu leng keng.

– Thầy chưa ngủ ạ?

– Chưa. Đang nghĩ cách tiêu hai mươi lạng bạc. – Anh ta nói, rồi ném cái gói vải sang cho bà.

Bà bắt lấy. Nặng.

– Người hầu của Nhị phu nhân đưa tui chiều ni. – Anh ta nói. – Nhờ tui chữa chậm chậm. Chữa đến sang xuân rồi hẵng khều. Nói là sợ cụ già yếu, khều sớm nguy hiểm. Hai mươi lạng là tiền thương cụ.

– Thế thầy có nhận không?

– Nhận chứ. – Anh ta cười. – Nhận rồi mai trả. Không nhận thì người ta tưởng mình đòi thêm.

– Sao thầy kể với em?

Thầy La nhìn bà một lúc. Dưới ánh trăng non, mặt anh ta không còn vẻ nhăn nhở.

– Vì cô là người đọc. Cô biết chữ. Tui thì biết mắt. – Anh ta nói. – Mộng trong mắt cụ, tui nhìn là biết chín hay non. Còn mộng trong cái nhà ni, tui nhìn không ra. Cô ở đây lâu hơn tui, cô thấy.

– Em không thấy gì cả.

– Cô thấy. – Anh ta nói. – Cái hôm tui khám, tui hỏi cụ thấy gì, cụ nói thấy tối. Lúc đó cô đang cầm đèn bên trái. Cô có để ý cụ quay mặt đi đâu không?

Bà không trả lời. Bà nhớ, mà không dám nhớ. Lúc thầy La giơ tay qua lại, mặt cụ hơi nghiêng về phía bên trái. Phía có ngọn đèn.

– Tui chỉ nói rứa thôi. – Thầy La nhảy xuống khỏi thành giếng. – Mai tui trả bạc. Cô đừng nói với ai.

Anh ta đi về nhà ngang. Bà đứng một mình bên giếng, gói bạc vẫn trong tay. Bà chạy theo, gọi khẽ, đưa trả gói bạc. Tay anh ta chạm vào tay bà. Nóng.

Sáng hôm sau, như mọi sáng, thầy La bóc lớp sáp ong trên miệng lọ, nhỏ thuốc vào mắt cụ.

Được một lát, cụ đưa hai tay lên ôm mặt. Rồi cụ kêu lên, lần đầu tiên bà nghe cụ kêu. Hai mắt cụ đỏ rực, nước mắt chảy ròng ròng, mi mắt sưng phồng lên trông thấy.

Vú Thìn thét lên. Thầy La lao tới, banh mắt cụ ra xem, mặt tái mét. Anh ta cầm cái lọ lên ngửi, rồi đổ một giọt ra lòng bàn tay mình, nếm.

– Không phải thuốc của tui. – Anh ta nói, giọng khàn đi. – Thuốc này đã bị tráo.

Đến khi trời sáng rõ, cả Thọ Xuân đường đã chật người. Đại phu nhân đứng giữa nhà, mặt trắng bệch, chỉ thẳng vào thầy La.

– Tôi mời anh về chữa mắt cho mẹ tôi, anh làm mẹ tôi thành thế này! – Bà ta run lên. – Tiêu! Đuổi nó ra khỏi phủ ngay!

Quản gia Tiêu bước lên. Thầy La đứng yên, không cãi.

Cụ bà ngồi trên sập, mắt nhắm nghiền, vú Thìn đang đắp khăn lạnh lên. Cụ giơ một tay lên.

– Để nó ở lại. – Cụ nói.

— Hết chương 3 —