Ba bóng đèn

Chương 9: Ba bóng đèn

Sáng mười tám tháng Chạp, sân gạch nhà tổ họ Vũ đỗ bốn chiếc ô tô. Chiếc xe xám của Viễn. Chiếc xe đen bóng của ông Lương. Một chiếc xe trắng biển Hà Nội của cô Út. Và một chiếc xe bảy chỗ màu bạc có dán lô gô Dệt Kim Hải trên cửa.

Nhiễu đến bằng xe tải nhỏ của nhà máy, ngồi ghế phụ, sau thùng xe là cái tủ soi màu đã tháo khỏi phòng thí nghiệm, bọc chăn bông cẩn thận như bọc đồ cưới. Ông Bảy Toản lái xe. Ông bảo cả đời ông chưa chở cái gì nhẹ mà phải đi chậm thế.

Viễn đợi cô ở gốc cau. Anh cầm hai cốc trà nóng, đưa cô một cốc, rồi đứng cạnh cô nhìn ông Bảy Toản cởi dây chằng thùng xe.

– Mấy hôm nay em không ngủ được – cô nói. – Cả nhà máy hỏi em có thật không. Em không trả lời ai.

– Anh biết. Thắm kể với anh. Nó bảo chị Nhiễu im như cái thùng thuốc.

– Anh định thế nào?

Anh xoay cốc trà trong tay.

– Hồi sáng anh vào viện. Anh bảo bố hôm nay anh sẽ nói. Bố anh không nói được, nhưng bố nắm tay anh. Nắm chặt lắm. – Anh uống một ngụm trà. – Hai mươi năm nay anh sợ người ta biết. Sợ đến mức sáng nào cũng đi dán nhãn cho cái bút. Hôm nay chú Lương sẽ nói thay anh. Anh không muốn ai nói thay anh nữa.

– Anh sợ không?

– Sợ. – Anh nhìn cô. – Nhưng anh sợ cái khác hơn. Anh sợ đứng trong đó, nghe người ta nói về màu đỏ, mà em không ở đấy để bảo anh nó trông thế nào.

Nhiễu cầm cốc trà, không uống. Cô nhìn cái thùng xe, cái tủ soi bọc chăn bông. Rồi cô nói:

– Em ở đây.

Gian giữa nhà tổ đã kê một cái bàn dài, phủ khăn trắng. Bà Tần ngồi ở đầu bàn, trên cái tràng kỷ quen thuộc, cơi trầu bên cạnh. Bên trái bà là Viễn, hôm nay vẫn sơ mi xám. Bên phải là ông Lương, áo vest đen, cà vạt đỏ thẫm. Cô Út ngồi cạnh ông, một người đàn bà ngoài năm mươi, tóc uốn, đeo kính, tay ôm cái túi xách da như ôm một đứa trẻ. Cuối bàn là một người đàn ông trung niên đeo kính gọng vàng, ông Kha, phó tổng giám đốc Kim Hải.

Bảo Thoa ngồi ở cái ghế sát tường, cạnh cửa sổ, máy tính xách tay mở trên đùi. Tùng đứng sau lưng bố, không ngồi.

Nhiễu và ông Bảy Toản khiêng cái tủ soi vào, đặt lên cái bàn nhỏ ở góc gian. Cô cắm điện. Cô không nhìn ai.

– Bắt đầu đi – bà Tần nói. – Bà già rồi, ngồi lâu đau lưng.

Ông Lương đứng dậy. Ông nói về đơn hàng. Về tám nghìn mét bị trả. Về hai mươi phần trăm tiền phạt. Về khoản vay ngân hàng nhà máy đang gánh. Về những cái máy dệt đã chạy hai mươi năm. Ông nói rõ ràng, mạch lạc, không to tiếng. Nhiễu nghe và nghĩ, ông này không phải người xấu. Ông chỉ là người đã quá quen với việc mình đúng.

– Còn một chuyện – ông Lương nói, và lần đầu tiên giọng ông chậm lại. – Chuyện này con không muốn nói. Nhưng mẹ và các cổ đông có quyền biết. Tổng giám đốc tạm quyền của nhà máy, cháu Viễn, có vấn đề về mắt. Cháu không phân biệt được màu đỏ với màu xanh. Một nhà máy nhuộm mà người đứng đầu không nhìn thấy màu...

Cô Út quay phắt sang nhìn Viễn. Ông Kha ở cuối bàn nhướng mày, ghi gì đó vào sổ.

Viễn đứng dậy trước khi ông Lương nói hết câu.

– Đúng – anh nói. – Cháu mù màu đỏ lục. Từ bé. Bà biết, bố biết, mẹ cháu biết. Cháu giấu vì sợ đúng cái câu chú vừa nói: một nhà máy nhuộm mà người đứng đầu không nhìn thấy màu.

Gian nhà im phăng phắc. Có tiếng gà gáy sau vườn.

– Cháu không cãi chú – Viễn nói tiếp. – Cháu không nhìn thấy cái màu đỏ Thành Nam mà nhà mình bán hai mươi năm nay. Cháu chưa bao giờ nhìn thấy nó. Nhưng cháu xin cả nhà năm phút, để một người nhìn thấy nó nói.

Anh quay về phía góc gian. Nhiễu đứng lên.

Cô không quen nói trước đông người. Cô chỉ quen nói với vải. Nên cô làm như cô vẫn làm với vải: cô mở cái tủ soi, đặt vào ba mảnh vải.

– Đây là ba mảnh – cô nói. – Một mảnh mẫu chuẩn của khách Nhật. Một mảnh lô một, cái lô bị trả về. Một mảnh lô mới, nhuộm tuần trước, năm nghìn mét. Cháu xin cả nhà lại gần xem.

Không ai động đậy. Rồi bà Tần chống tay đứng dậy, chậm chạp đi đến. Cô Út đi theo mẹ. Ông Kha cũng đến, tò mò. Ông Lương ngồi yên một lúc, rồi cũng đứng dậy.

Nhiễu bật đèn thứ nhất, ánh sáng ban ngày.

– Cả nhà thấy ba mảnh này có khác nhau không ạ?

Bà Tần cúi xuống nhìn. Cô Út nheo mắt sau cặp kính. Ông Kha ghé sát vào.

– Không – cô Út nói. – Giống hệt.

– Giống – ông Kha nói.

Ông Lương không nói gì, nhưng ông lắc đầu.

– Cả nhà mắt tốt cả – Nhiễu nói. – Cháu cũng thấy giống. Bốn người soi màu ở nhà máy cũng thấy giống. Cái máy đo màu nhập từ Đức cũng đo ra giống. Lô một đi Nhật, vì ai cũng thấy giống.

Cô tắt đèn thứ nhất. Bật đèn thứ hai, TL84.

Thứ ánh sáng trắng hơi ngả hồng tràn ra. Cô Út kêu khẽ một tiếng. Bà Tần đứng thẳng người lên.

Mảnh vải lô một, nằm giữa hai mảnh kia, xỉn đi như có ai rắc một lớp bụi nâu lên nó.

– Đây là đèn cửa hàng bên Nhật – Nhiễu nói. – Người ta đứng dưới đèn này mua áo. Nhà máy có đèn này trong tủ soi. Nhưng từ tháng Chín, bóng đèn ấy bị tháo ra.

Cô bật đèn thứ ba, đèn vàng. Lô một chuyển hẳn sang màu gạch nung. Hai mảnh kia vẫn là thứ đỏ mận chín, không đổi một chút nào.

Ông Kha khẽ huýt sáo.

– Nhà máy không mất màu đỏ Thành Nam vì một người mù màu – Nhiễu nói, và cô thấy giọng mình run, nhưng cô vẫn nói. – Cả nhà mình mắt tốt, đứng đây, dưới đèn trắng, không ai thấy. Nhà máy mất màu ấy vì một bóng đèn bị tháo ra mà không ai hỏi, vì thuốc nhuộm bị đổi mà không ai ngửi, vì công thức mười lăm năm sửa đi sửa lại mà không ai giữ bản gốc. Anh Viễn không nhìn thấy màu đỏ. Nhưng anh ấy là người đầu tiên hỏi vì sao cái bóng đèn ấy không có.

Cô tháo sợi chỉ đỏ trên cổ tay, đặt vào giữa ba mảnh vải, ngay dưới đèn vàng.

– Còn đây là đỏ số mười bốn. Bố cháu nhuộm bằng thuốc gốc mang về từ năm 2011. Mười lăm năm nay màu ấy ở trên tay cháu, qua nắng, qua mưa, qua nước xút. Dưới đèn nào nó cũng thế này. Lô mới nhuộm tuần trước, bố cháu đứng nhìn, khớp với nó dưới cả ba đèn.

Bảo Thoa đứng dậy từ chỗ cửa sổ, cầm máy tính đi đến.

– Bên em gửi ảnh và số đo mẫu lô mới sang Nhật từ hôm qua – cô nói. – Sáng nay khách trả lời. Họ chấp nhận. Giao năm nghìn mét đầu trước Tết, phần còn lại trước rằm tháng Giêng. Không phạt.

Cô Út ngồi xuống ghế, chậm rãi, như người vừa đi một quãng đường dài. Cô nhìn Viễn qua cặp kính, nhìn rất kỹ, như nhìn đứa cháu mình bế từ hồi đỏ hỏn mà bây giờ mới thấy rõ mặt.

– Sao cháu không nói với cô sớm hơn? – cô hỏi, giọng không trách, chỉ mệt. – Cô tưởng cả nhà này không có gì giấu cô.

– Cháu sợ cô thương cháu – Viễn nói. – Thương thì cô sẽ bỏ phiếu vì thương. Cháu muốn cô bỏ phiếu vì cái nhà máy.

Ông Kha gấp cuốn sổ lại.

– Cho tôi hỏi một câu – ông Kha nói, giọng lịch sự. – Ai đã đổi thuốc nhuộm? Bên tôi nếu hợp tác thì cần biết chuyện ấy có lặp lại không.

Ông Lương đứng thẳng lên. Nhiễu thấy ông hít vào, như người chuẩn bị nhận một cú đấm. Cô biết ông định nói gì. Ông định nhận. Ông là giám đốc sản xuất, hợp đồng ký theo ủy quyền của ông, ông nhận thì không ai cãi được.

Mười lăm năm trước, có một người trưởng ca đã nhận thay ông theo đúng cách ấy.

– Con đổi.

Tùng bước ra từ sau lưng bố. Kính cậu ta đã lau sạch, áo sơ mi trắng cài cúc đến tận cổ.

– Con đổi thuốc, thưa bà. Con tự tìm nhà cung cấp, tự ép giá, tự chỉnh công thức cho qua đèn ban ngày. Con tháo bóng đèn TL84. Con hoãn bảo dưỡng van giảm áp nồi hơi, tuần trước suýt nổ. Bố con ký ủy quyền mua hàng cho con, nhưng bố con không biết con mua cái gì. – Cậu ta quay sang ông Kha. – Chuyện ấy sẽ không lặp lại, vì con xin thôi chức trưởng phòng kiểm tra chất lượng từ hôm nay.

Ông Lương quay lại nhìn con trai. Rồi ông làm một việc mà Nhiễu không ngờ: ông đặt tay lên vai Tùng, bàn tay to bè, nặng, đặt xuống nhẹ như đặt lên một tấm vải mới nhuộm còn ướt.

Ông quay về phía bà Tần.

– Mẹ – ông nói. – Con rút đề xuất hợp tác với Kim Hải. – Ông nhìn ông Kha. – Xin lỗi anh Kha, để anh mất công về đây. – Rồi ông quay lại bà Tần. – Con xin thôi chức giám đốc sản xuất. Thằng Tùng nó làm sai là vì con dạy nó phải có con số. Con dạy nó thế, thì con phải chịu.

Bà Tần không trả lời. Bà nhổ bã trầu vào ống nhổ, lau miệng bằng cái khăn tay trắng. Rồi bà quay ra phía cửa, phía cái sân gạch có cây cau cao vượt mái.

– Chưa xong – bà nói. – Còn một chuyện. Chuyện mười lăm năm.

Bà gọi to, giọng tám mươi ba tuổi mà vẫn vang khắp sân:

– Cửu ơi! Vào đây!

Nhiễu giật mình quay ra cửa. Cô không biết bố cô ở đây. Ông Cửu bước vào từ hiên, nơi chắc ông đã ngồi từ sáng bên cạnh hai cái khung cửi cũ. Lĩnh đi sau ông, mặt đỏ bừng vì lạnh. Ông vẫn mặc cái áo công nhân xanh bạc phếch có thêu chữ VŨ THỊNH – PX NHUỘM.

Bà Tần chỉ ông Cửu vào cái ghế bên cạnh bà. Rồi bà nhìn thẳng vào ông Lương.

– Con nói đi – bà nói. – Trước mặt anh Cửu. Nói cho cả nhà nghe đêm tháng Tư năm 2011, ai đã bảo cái Lành mở van.

— Hết chương 9 —