Tủ so màu thiếu một bóng đèn

Chương 2: Tủ so màu thiếu một bóng đèn

Bố cô nói đúng. Xe đưa đón công nhân của Vũ Thịnh không đóng được cửa sổ.

Sáu giờ năm mươi sáng, Nhiễu đứng ở cổng chợ Rồng, áo mưa mỏng khoác ngoài áo len, cái lọ thủy tinh nâu bọc trong khăn mùi soa nằm ở đáy túi. Chiếc xe ba mươi chỗ sơn trắng sọc đỏ đỗ sát lề, cửa xịch mở. Trên xe đã kín hai phần ba, toàn chị em ca sáng, người ôm cặp lồng, người tranh thủ ngủ gục vào vai nhau. Một chị béo ngồi ghế đầu ngước lên nhìn cô, rồi nhìn kỹ hơn.

– Ơ, con Nhiễu nhà ông Cửu phải không?

Cả xe quay lại. Nhiễu gật đầu, đi xuống cuối xe, ngồi vào cái ghế duy nhất còn trống, ngay cạnh ô kính bị kẹt, gió đầu đông lùa vào buốt tận gáy. Cô nghe tiếng thì thào lan từ đầu xe xuống như nước loang trên vải. Cô không nghe rõ chữ nào, mà cũng không cần nghe rõ.

Nhà máy Vũ Thịnh nằm ở rìa khu công nghiệp phía nam, cách sông Hồng một con đê. Cổng sắt cao, tường rào sơn trắng, hai hàng cây sấu già từ thời hợp tác xã còn giữ lại. Ống khói trắng sọc đỏ từ gần nhìn to đến ngợp. Nhiễu đã nhìn nó mười lăm năm từ cửa sổ nhà mình, nhưng chưa từng đứng dưới chân nó.

Viễn đợi ở phòng bảo vệ. Vẫn sơ mi xám, quần âu xanh than, áo khoác xanh than. Anh không nói "chị đến rồi" hay "cảm ơn chị". Anh đưa cô một tờ hợp đồng ba trang, một cái thẻ ra vào, một bộ quần áo bảo hộ màu xanh nước biển còn nguyên nếp gấp.

– Chị đọc hợp đồng đi, chỗ nào không đồng ý thì gạch.

Cô đọc. Ba tháng. Chức danh "chuyên viên màu, trực thuộc tổng giám đốc". Lương gấp ba thật, cô đếm lại số không hai lần. Có một điều khoản cô không hiểu: "Người lao động được quyền dừng bất kỳ mẻ nhuộm nào nếu xét thấy sai màu, không cần chờ ý kiến cấp trên."

– Cái này là sao?

– Là chị thấy sai thì chị dừng. Không ai được cãi.

– Kể cả ông giám đốc sản xuất?

– Kể cả tôi.

Cô ký. Chữ ký của cô xiêu vẹo vì tay lạnh.

Anh dẫn cô đi qua xưởng dệt trước. Ba dãy nhà mái răng cưa, máy dệt kiếm chạy rầm rầm, tiếng go đập như mưa đá, mùi dầu máy và hồ sợi quánh trong không khí. Rồi tới xưởng nhuộm, một gian rộng mênh mông, hai chục cái máy nhuộm cao áp bằng inox xếp thành hai hàng như những cái nồi khổng lồ nằm nghiêng. Hơi nước. Mùi xút. Mùi muối. Mùi thuốc nhuộm ướt, thứ mùi mà Nhiễu nhắm mắt cũng phân biệt được: thuốc đỏ có mùi hơi ngái như rơm ẩm, thuốc xanh có mùi kim loại.

Một người đàn ông ngoài năm mươi đang đứng cạnh máy số bảy, chống nạnh, quát một cậu thợ trẻ về chuyện gì đó liên quan đến nhiệt độ. Ông ta to ngang, mặt vuông, tóc húi cua đã bạc hai bên, mặc áo bảo hộ như mọi công nhân khác nhưng không ai lẫn được ông với công nhân. Thấy Viễn, ông quay lại. Thấy Nhiễu, ông nhìn cô một lúc, rồi cười, cái cười rất rộng.

– Con bé nhà Cửu đây à? Trời ơi, ngày xưa chú bế mày ở cổng nhà máy, mày tè ướt cả áo chú.

– Chú Lương, giám đốc sản xuất – Viễn nói. – Chú ruột tôi.

– Ừ, chú ruột nó. Mà nó toàn gọi chú bằng chức danh, như người dưng. – Ông Lương vỗ vai Viễn, mạnh đến mức Viễn hơi nghiêng người. Rồi ông quay sang Nhiễu, giọng hạ xuống. – Bố mày khỏe không?

– Bố cháu tay run, chú ạ.

Cái cười trên mặt ông Lương rút đi một nửa. Ông gật gật đầu, như người nghe tin một người quen ốm, nhưng không hỏi thêm.

– Ừ. Già cả rồi. Thôi, thằng Viễn nó thuê mày về soi màu thì cứ soi. Chú nói trước, máy đo màu nhà này nhập từ Đức, chính xác đến phần trăm. Mày soi bằng mắt mà khác máy thì chú tin máy.

– Vâng – Nhiễu nói. – Cháu cũng tin máy. Nếu máy được đặt đúng chỗ.

Ông Lương nhướng một bên lông mày. Rồi ông cười to, quay lại quát cậu thợ trẻ tiếp.

Phòng thí nghiệm màu nằm trên tầng hai, nhìn xuống xưởng nhuộm qua một ô kính dài. Sạch sẽ, sáng choang, có điều hòa. Một dãy kệ đựng hàng trăm lọ mẫu thuốc nhuộm dán nhãn. Một cái máy đo màu to bằng cái lò vi sóng. Và ở góc phòng, cái tủ soi màu: một chiếc hộp lớn sơn xám trung tính bên trong, có bốn công tắc ở bên cạnh, mỗi công tắc ứng với một loại đèn.

Người đón họ là một cậu thanh niên gầy, đeo kính gọng đen, tóc rẽ ngôi lệch chải dầu bóng. Áo blouse trắng của cậu ta cài cúc đến tận cổ.

– Tùng, trưởng phòng kiểm tra chất lượng – Viễn nói. – Con trai chú Lương. Em họ tôi.

Tùng chìa tay ra bắt, tay cậu ta lạnh và ẩm.

– Chào chị. Anh Viễn kể về chị rồi. Chị cần gì cứ bảo em.

Nhiễu đi thẳng tới cái tủ soi. Cô bật từng công tắc. Đèn thứ nhất, ánh sáng ban ngày, trắng xanh lạnh lẽo. Đèn thứ ba, ánh sáng vàng ấm của bóng sợi đốt. Đèn thứ tư, đèn tím, làm cái áo blouse của Tùng sáng lên lân quang. Còn công tắc thứ hai, cô bật, không có gì xảy ra. Cô gạt lên gạt xuống ba lần.

– Bóng này đâu?

– Bóng TL84 hỏng từ tháng Chín chị ạ – Tùng nói nhanh. – Em đặt hàng rồi, bên nhà cung cấp hẹn mãi chưa về. Hàng nhập.

– TL84 là đèn gì? – Viễn hỏi.

Nhiễu quay lại nhìn anh. Anh hỏi thật, không phải thử cô.

– Đèn huỳnh quang ba dải, kiểu đèn người ta hay lắp trong cửa hàng quần áo, siêu thị, nhất là ở Nhật với châu Âu – cô nói. – Khách nước ngoài đặt hàng thường bắt soi dưới đèn này. Vì người mua áo người ta đứng trong cửa hàng chọn áo, chứ có đứng ngoài trời đâu.

Viễn nhìn Tùng. Tùng đẩy gọng kính lên.

– Em có báo bố em rồi. Mà dưới đèn ban ngày vẫn đạt anh ạ. Tiêu chuẩn cơ bản vẫn là đèn ban ngày.

– Lô hàng gửi đi có soi dưới TL84 không?

– Không ạ. Nhưng đạt dưới đèn ban ngày, đạt trên máy đo...

– Vậy là không soi.

Tùng không nói gì nữa. Viễn cũng không. Cái im lặng giữa hai anh em họ kéo dài vài giây, trong đó tiếng máy nhuộm ở dưới xưởng dội lên ô kính ù ù. Nhiễu quay về phía cái tủ, giả vờ không thấy gì.

Cả buổi sáng cô làm việc ở đó. Cô lấy mẫu từng cuộn trong số mười tám nghìn mét đã nhuộm xong, đang nằm ở kho thành phẩm chờ giao lô hai. Cô cắt mỗi cuộn một mảnh bằng bàn tay, đánh số, xếp thành hàng trên mặt bàn trắng. Cô soi dưới đèn ban ngày, dưới đèn vàng, đèn tím. Cô ghi lại. Đến mảnh thứ bốn mươi thì cô đã thấy cái quy luật: các cuộn nhuộm trước tháng Tám, dưới đèn nào cũng đúng. Các cuộn nhuộm từ giữa tháng Tám trở đi, cứ sang đèn vàng là ngả màu gạch.

Giữa tháng Tám, cũng là lúc ông Chương bị tai biến. Cô hỏi, Tùng gật đầu, nhìn đi chỗ khác.

Mười một giờ, cô xuống kho thuốc nhuộm ở dãy nhà sau. Ông thủ kho là một người đàn ông gầy gò, mắt híp, ngồi nghe đài. Ông mở cửa cho cô, không hỏi gì. Bên trong mát lạnh, mùi bột thuốc khô xộc lên mũi. Các thùng nhựa xanh xếp thành dãy, mỗi thùng hai mươi lăm cân, dán nhãn bằng tiếng Anh và tiếng Việt.

Thuốc đỏ hoạt tính. Cô tìm ra hai dãy. Dãy trong cùng, thùng cũ, nhãn đã bạc, tên nhà cung cấp in bằng chữ xanh: Công ty Hóa chất Đức Phát. Chỉ còn ba thùng, một thùng đã mở nắp. Dãy ngoài, thùng mới, nhãn in bóng loáng, tên một công ty cô chưa nghe bao giờ. Hai mươi thùng.

Cô mở nắp một thùng cũ, đưa lên mũi. Rồi mở một thùng mới. Thùng mới có thêm một thứ mùi hắc hắc như nhựa đường, rất nhẹ, lẫn trong mùi rơm ẩm quen thuộc. Người khác chắc không ngửi thấy.

– Thuốc mới về từ bao giờ hả bác? – cô hỏi ông thủ kho.

– Tháng Tám. – Ông vặn nhỏ đài. – Bên Đức Phát cắt hợp đồng.

– Ai cắt?

Ông thủ kho nhún vai, vặn to đài lên.

Trưa, cô xuống nhà ăn. Gian nhà rộng, bàn inox dài, công nhân xếp hàng cầm khay. Cơm, canh rau ngót nấu tôm khô, đậu phụ sốt cà chua, thịt kho trứng. Nhiễu xếp hàng như mọi người. Tới lượt cô, người đứng sau quầy múc cơm là một phụ nữ khoảng năm mươi lăm, tóc búi gọn trong mũ vải, tay áo xắn cao. Trên cánh tay trái bà ta, từ cổ tay tới gần khuỷu, là một mảng da nhăn nhúm, bóng lên, màu hồng nhạt hơn những chỗ khác, như một tấm bản đồ ai vẽ vội.

Bà ta nhìn tấm thẻ trên ngực Nhiễu. Nhìn mặt cô. Cái muôi cơm dừng giữa không trung.

– Con Cửu à?

– Vâng ạ.

Bà ta múc cơm vào khay cô, nửa muôi. Múc canh, không có tôm. Rồi quay đi, gọi người tiếp theo.

Nhiễu bê khay ra một góc bàn trống. Có hai chị em ngồi gần đó, ăn một lúc thì bê khay đi chỗ khác. Cô ăn hết nửa muôi cơm, uống hết bát canh, không ngẩng lên.

– Bà Lành đấy – một giọng nói bên cạnh. Một cô bé chừng hai mươi, mặt tròn, má đỏ, ngồi xuống đối diện cô, khay đầy ụ. – Chị là con ông Cửu, thì chị biết bà Lành rồi.

– Chị biết tên thôi.

– Ngày xưa bà ấy là thợ nhuộm ca đêm. Bồn xút trào, bỏng cả cánh tay, nằm viện ba tháng. Người ta bảo bố chị mở van. – Cô bé nói không chút ác ý, như kể chuyện thời tiết. – Em tên Thắm, làm ở phòng hoàn tất. Chị ăn thêm thịt không, em lấy nhiều quá.

Cô bé gắp sang khay Nhiễu hai miếng thịt kho. Nhiễu nhìn hai miếng thịt, rồi nhìn sang quầy cơm, nơi bà Lành đang múc canh cho người khác, bàn tay có vết bỏng nắm chắc cái muôi, không run.

Chiều, cô lên phòng Viễn để báo cáo. Phòng tổng giám đốc ở tầng ba tòa nhà hành chính, rộng nhưng gần như trống. Một cái bàn gỗ, hai cái ghế, một tủ hồ sơ. Không tranh ảnh, không cây cảnh. Tường xám, rèm xám. Và một thứ khiến cô đứng lại ở cửa: trên mặt bàn, mọi cây bút, mọi tập tài liệu, mọi cái bìa hồ sơ đều có dán một mẩu giấy nhỏ, viết tay bằng chữ in hoa: ĐỎ. XANH LÁ. CAM. NÂU. Cả cái bút dạ quang cũng có nhãn: VÀNG.

Cô nhìn những mẩu giấy ấy một lúc lâu. Rồi cô nhìn sang Viễn, người đang ngồi sau bàn, mặc toàn xám và xanh than, hai thứ màu không bao giờ phải gọi tên.

Cô báo cáo. Ngắn gọn. Mốc giữa tháng Tám. Hai mươi thùng thuốc mới. Bóng TL84 hỏng đúng tháng Chín, đúng lúc lô một bắt đầu đóng gói. Màu hai mặt. Cô không nói ai đã làm, vì cô không biết.

Viễn nghe hết, không ngắt lời. Rồi anh hỏi:

– Chị có cần xem gì thêm không?

– Em cần xem hợp đồng với nhà cung cấp mới, ai ký. Và em cần một cái bóng TL84 thật, không cần chờ hàng nhập. Ở Hà Nội có bán.

– Mai tôi cho người đi mua.

Cô gật đầu. Cô định đi ra. Rồi cô thôi, quay lại.

– Anh Viễn.

– Ừ.

– Hôm qua ở xưởng bà Sáu, lúc em bảo anh nhìn hai mảnh vải dưới bóng đèn vàng, anh nhìn rất lâu. Anh không thấy nó khác nhau, đúng không?

Anh không trả lời ngay. Ngoài cửa sổ, trời chiều đầu đông xám đục, ống khói nhà máy đứng sừng sững. Anh cầm cái bút dạ quang có dán nhãn VÀNG trên bàn, xoay nó trong tay một vòng.

– Chị đóng cửa giúp tôi.

Cô đóng cửa.

– Tôi không phân biệt được đỏ với xanh lá – Viễn nói. – Cả cam, nâu, mấy màu gần nhau. Từ bé đã thế. Bác sĩ gọi là mù màu đỏ lục, nhẹ hơn mù hẳn, nhưng đủ để tôi không bao giờ biết hai mảnh vải đỏ có giống nhau hay không.

Nhiễu đứng im. Cô nghĩ tới cái ống khói trắng sọc đỏ. Tới cái tên đỏ Thành Nam in trên catalogue cho khách Tây. Tới hai nghìn công nhân và hai chục cái máy nhuộm, và người đàn ông ngồi trước mặt cô, người phải quyết định mọi thứ ở đây, không nhìn thấy màu của chính nhà máy mình.

– Ai biết chuyện này?

– Bố tôi. Mẹ tôi, nhưng mẹ tôi mất rồi. Bà nội tôi. Bác sĩ khám cho tôi hồi bé, chắc cũng quên rồi. – Anh đặt cây bút xuống, ngay ngắn, cái nhãn VÀNG ngửa lên. – Cả đời tôi, bốn người biết. Bây giờ là năm.

Anh nhìn cô. Lần đầu tiên, cái nhìn đếm đếm của anh không đếm gì cả.

– Chị là người thứ năm. Tôi cần chị giữ chuyện này cho tôi đến hết tháng Chạp. Nếu chú Lương biết trước cuộc họp gia đình, nhà máy này sẽ không còn mang họ Vũ nữa.

— Hết chương 2 —