Bà nội xếp chỉ

Chương 3: Bà nội xếp chỉ

Lĩnh mở cửa trước khi Nhiễu kịp dựng xe.

– Chị! Chị làm ở Vũ Thịnh thật à? Cả ngõ đồn ầm lên rồi. Bà bán bánh cuốn bảo chị được làm trưởng phòng, bà bán rau bảo chị bị nhà nó lừa về để trả thù...

– Trả thù cái gì?

– Thì em có biết đâu. – Lĩnh kéo tay chị vào nhà, giọng hạ xuống. – Bố ngồi ngoài kia từ chiều. Không nói câu nào. Em nấu canh cua, bố ăn có nửa bát.

Lĩnh hai mươi tuổi, học năm hai cao đẳng điều dưỡng, nói nhiều đến mức có lần cô giáo chủ nhiệm ghi vào sổ liên lạc: "Em có năng khiếu giao tiếp, đề nghị gia đình hướng dẫn em giao tiếp ít hơn." Nhưng con bé tiêm truyền giỏi nhất lớp, tay nhẹ như không, mấy bà cụ trong ngõ ốm là gọi nó chứ không gọi trạm y tế.

Bố cô ngồi ở cái bàn gỗ quen thuộc. Ấm chè. Cái chén. Hai bàn tay trên đùi. Nhiễu ngồi xuống, không nói gì, lấy trong túi ra một gói giấy báo gấp nhỏ, mở ra đặt trước mặt ông. Một nhúm bột đỏ.

– Con lấy ở thùng mới – cô nói. – Hai mươi thùng, về từ tháng Tám.

Ông cúi xuống. Không phải nhìn, mà ngửi. Ông đưa mũi sát gói giấy, hít nhẹ một lần, rồi một lần nữa, lâu hơn. Lĩnh đứng ở cửa bếp, tay cầm cái muôi, há miệng định hỏi, rồi ngậm lại.

– Không phải thuốc nhà Đức – ông nói.

– Bố chắc không?

– Thuốc nhà Đức không có mùi hắc này. Cái này người ta pha thêm chất độn cho rẻ, lại bù bằng một thứ màu khác cho đủ độ đỏ. Dưới đèn trắng thì đỏ, sang đèn vàng cái thứ màu bù kia nó trồi lên. – Ông gấp gói giấy lại, đẩy về phía cô. – Ông Đức Phát với bố quen nhau từ hồi hai đứa còn đi xe đạp chở thuốc. Ông ấy không bao giờ bán cái thứ này.

– Ông ấy không bán. Nhà máy cắt hợp đồng với ông ấy từ tháng Tám.

Ông im. Ông với cái chén chè, uống một ngụm. Nước chè sóng sánh. Ông đặt chén xuống, không nhìn cô.

– Con gặp bà Lành chưa?

– Con gặp rồi.

– Bà ấy nói gì?

– Bà ấy múc cho con nửa muôi cơm.

Ông gật đầu. Như thể đó là câu trả lời ông đã đợi. Ông đứng lên, đi vào buồng, lần này không lục tủ, không mang gì ra. Chỉ có tiếng cửa buồng khép lại, và tiếng giường tre kẽo kẹt rất lâu sau đó.

Lĩnh ngồi xuống chỗ ông vừa ngồi.

– Chị ơi, bà Lành là ai?

– Ăn cơm đi. Canh cua nguội rồi.

Thứ Bảy, Viễn gọi cho cô lúc bảy giờ sáng.

– Bà nội tôi muốn gặp chị.

– Để làm gì?

– Bà không nói. Bà chỉ bảo đưa "con bé nhà Cửu" lên nhà tổ. Chín giờ tôi đón chị ở đầu ngõ.

Nhà tổ họ Vũ nằm ở một làng dệt ven sông, cách nhà máy chừng mười lăm cây số. Viễn tự lái xe, một chiếc xe bảy chỗ màu xám, nội thất cũng xám. Anh lái chậm, cẩn thận, dừng hẳn ở mọi ngã tư dù không có đèn. Nhiễu ngồi ghế sau, nhìn ra cánh đồng đã gặt trơ gốc rạ, mấy đàn vịt chạy đồng lạch bạch dưới ruộng nước.

– Anh dừng ở ngã tư làm gì? – cô hỏi. – Không có đèn mà.

– Có những ngã tư có đèn, tôi phải nhìn vị trí bóng nào sáng, bên trên là đỏ, bên dưới là xanh. – Anh nói như đọc một quy trình. – Thành thói quen rồi. Ngã tư nào cũng dừng cho chắc.

Cô không hỏi thêm. Cô nghĩ đến những mẩu giấy dán nhãn trên bàn anh. Một người đàn ông ba mươi hai tuổi, học kỹ sư dệt, đi làm logistics ở Hải Phòng sáu năm, về điều hành nhà máy của bố, mỗi ngày phải dán nhãn cho cái bút.

Nhà tổ là một ngôi nhà gỗ năm gian, mái ngói mũi hài phủ rêu, sân gạch đỏ, cây cau trước ngõ cao vượt mái. Hiên nhà kê hai cái khung cửi cũ, gỗ đã đen bóng. Một bà cụ nhỏ thó ngồi trên tràng kỷ giữa nhà, áo cánh nâu, khăn vấn đen, miệng nhai trầu bỏm bẻm. Bên cạnh bà là cái cơi trầu bằng đồng và một ống nhổ.

– Bà nội tôi – Viễn nói. – Bà Tần.

– Cháu chào bà ạ.

Bà Tần không chào lại. Bà nhìn Nhiễu từ đầu đến chân, cái nhìn chậm rãi, cẩn thận, như người ta xem tấm vải trước khi mua. Rồi bà chỉ cái mẹt tre đặt dưới đất, giữa nhà.

– Cô ngồi xuống đấy.

Trên mẹt có ba mươi con chỉ tơ tằm, mỗi con to bằng nắm tay, xếp lộn xộn. Tất cả đều màu đỏ. Từ thứ đỏ hồng như hoa đào đến thứ đỏ thẫm như huyết dụ, nhưng phần lớn chỉ khác nhau một chút, rất ít, ít đến mức nhìn lướt thì tưởng là ba mươi con chỉ cùng một màu.

– Xếp lại cho tôi – bà Tần nói. – Từ nhạt đến đậm.

Nhiễu ngồi xuống chiếu, nhìn cái mẹt. Cô liếc lên Viễn. Anh đứng tựa cột, hai tay đút túi quần, mặt không biểu lộ gì. Anh không giúp được cô, cô nghĩ, mà cũng không ai giúp được.

Cô kéo cái mẹt ra chỗ có nắng. Nắng tháng Mười Một chiếu xiên qua cửa bức bàn, vàng nhạt, sạch. Cô bắt đầu.

Cô không xếp từ đầu. Cô nhặt ra con nhạt nhất và con đậm nhất trước, đặt hai đầu. Rồi con ở giữa. Rồi chia đôi khoảng giữa. Như người ta chia ruộng. Mỗi con chỉ cô cầm lên, áp vào sợi chỉ trên cổ tay, nhìn một chút, đặt xuống. Có hai con cô cầm lên đặt xuống ba lần, đổi chỗ cho nhau, rồi lại đổi về.

Bà Tần nhai trầu, không nói. Viễn đứng ở cột, không động đậy. Có tiếng gà mái cục tác ở sau nhà, tiếng xe máy chạy qua đường làng, tiếng ai đó gọi con về ăn cơm.

Hai mươi phút sau, ba mươi con chỉ nằm thành một hàng dài trên chiếu, từ hồng đào đến huyết dụ, đều như các nấc của một cái thang.

Bà Tần nhổ bã trầu vào ống nhổ. Bà chống tay đứng dậy, chậm chạp đi đến, cúi xuống nhìn hàng chỉ. Bà nhìn rất lâu. Rồi bà lấy mũi bàn chân, khẽ đẩy hai con chỉ ở khoảng giữa, đổi chỗ cho nhau.

Nhiễu nhìn hai con chỉ ấy. Rồi cô cầm lên, đưa ra chỗ nắng. Rồi cô đổi lại như cũ.

– Bà đổi sai rồi ạ.

Viễn ở chỗ cột khẽ ho một tiếng.

Bà Tần nhìn Nhiễu. Rồi bà cười, lần đầu tiên, cái miệng nhuộm đỏ màu trầu, hàm răng còn đen nhánh.

– Ừ. Tôi thử xem cô có dám cãi không. – Bà quay về tràng kỷ, ngồi xuống. – Bố cô ngày xưa xếp cái mẹt này mười hai phút. Cô hai mươi phút. Nhưng bố cô thì không bao giờ cãi tôi.

– Bà biết bố cháu ạ?

– Biết thế nào được. Bố cô vào làm ở hợp tác xã dệt năm mười chín tuổi, lúc ấy tôi là tổ trưởng tổ dệt. – Bà têm một miếng trầu mới, ngón tay xương xẩu quệt vôi lên lá trầu rất khéo. – Nó không biết dệt. Vụng như con gấu. Nhưng nó nhìn màu thì không ai bằng. Năm hợp tác xã tách ra thành công ty, ông nhà tôi đưa nó sang làm thợ nhuộm. Mười năm sau nó pha ra cái màu đỏ ấy, cái màu mà bây giờ người ta in lên catalogue.

Bà nói "người ta" như thể không phải nhà bà in.

– Đỏ số mười bốn – Nhiễu nói.

Bà Tần dừng tay têm trầu.

– Nó vẫn gọi là đỏ số mười bốn à?

– Vâng.

– Ừ. Cái thằng ấy. – Bà cho miếng trầu vào miệng. Lần này bà nhai chậm hơn. – Thế cô có biết nhà máy nhà tôi bây giờ thế nào không?

– Cháu biết một ít. Anh Viễn kể.

– Thằng Viễn nó kể gì? Nó kể về vải, về màu, về máy, phải không? Nó không kể về người đâu. – Bà Tần nhìn sang Viễn, cái nhìn vừa thương vừa trách. – Để tôi kể cho. Ông nhà tôi mất mười năm rồi. Nhà máy chia làm mấy phần: tôi giữ ba mươi phần trăm, thằng Chương, con cả, giữ ba mươi. Thằng Lương con thứ, giữ hai lăm. Con gái út tôi lấy chồng trên Hà Nội, giữ mười lăm. Thằng Chương bây giờ nằm viện, không nói được, phần của nó thằng Viễn đứng tên thay. Hai mươi tháng Chạp, cả nhà họp ở đây, ngay gian này, bỏ phiếu.

– Bỏ phiếu gì ạ?

– Thằng Lương nó muốn bán một nửa nhà máy cho Dệt Kim Hải ở Hưng Yên. Nói là hợp tác, nhưng tôi sống tám mươi ba năm rồi, tôi biết bán một nửa là bán cả. Kim Hải nó có tiền, có máy mới, có khách. Nó hứa giữ đủ hai nghìn công nhân, giữ cả tên Vũ Thịnh. Thằng Lương làm tổng giám đốc bên mới.

– Còn anh Viễn?

– Thằng Viễn nó bảo không bán. Nó bảo nó giữ được nhà máy. – Bà Tần quay sang nhìn cháu. – Nhưng đơn hàng lớn nhất năm nay thì hỏng, khách Nhật dọa hủy, phạt hợp đồng. Mà phạt thì tiền ấy đủ để cái nhà máy này phải đi vay. Con gái út tôi trên Hà Nội nó bảo, nếu đơn này mất, nó bỏ phiếu theo thằng Lương. Tôi thì tôi chưa biết. Tôi già rồi. Tôi bỏ phiếu cho cái nào giữ được hai nghìn người ăn cơm.

Nhiễu ngồi im trên chiếu, ba mươi con chỉ đỏ vẫn xếp thành hàng trước mặt cô. Cô nghĩ tới cái bàn của Viễn, những mẩu giấy viết chữ in hoa. Cô hiểu ra vì sao anh cần cô giữ bí mật đến tháng Chạp. Nếu con gái út của bà biết người muốn giữ nhà máy không nhìn thấy màu đỏ, thì chẳng cần đơn hàng hỏng cũng đủ thua.

– Thôi, thằng Viễn ra sân đánh xe vào bóng mát cho bà – bà Tần nói. – Bà nói chuyện với con bé một lúc.

Viễn nhìn bà, rồi nhìn Nhiễu, rồi ra sân. Bà Tần đợi tiếng chân anh xa hẳn, đợi cả tiếng cửa xe đóng. Rồi bà nghiêng người về phía Nhiễu, hạ giọng:

– Cô có biết vì sao thằng Viễn nó tìm đến cô không?

– Vì cháu nhìn ra được màu hai mặt ạ.

– Ở cái đất Thành Nam này, người nhìn ra được màu hai mặt không phải chỉ có mình cô. Thợ nhuộm giỏi thì đầy. – Bà nhai trầu, nước trầu đỏ thắm khóe môi. – Nó tìm cô từ trước khi lô hàng bị trả về. Từ tháng Chín, nó đã hỏi tôi về bố cô. Nó lục cả hồ sơ cũ trong kho lưu trữ, hồ sơ mười lăm năm trước. Nó đi hỏi cả mấy người thợ già.

Nhiễu ngồi thẳng lưng lên.

– Hỏi để làm gì ạ?

Bà Tần không trả lời câu ấy. Bà nhổ bã trầu, lau miệng bằng cái khăn tay trắng, và nói một câu khác, nhẹ như không:

– Cháu tôi thuê cô không phải vì mắt cô đâu, con ạ. Nó thuê cô vì bố cô.

— Hết chương 3 —